Bize Ulaşın
Reklam

Xylella: Salento'da zeytinlikler avokadoya dönüyor, Avrupa tarımı için tehdit

Gövdede Xylella varlığını belirtmek için kırmızı işaret bulunan zeytin ağacı
Gövdesinde Xylella varlığını gösteren kırmızı işaret bulunan zeytin ağacı -  ©  AP Photo
© AP Photo
By Stefania De Michele
Yayınlanma Tarihi
Paylaş Yorumlar Google'da Euronews'ü takip edin
Paylaş Close Button

Xylella’dan avokadoya, Salento yeni bir tarım deniyor. Ancak bakterinin yayılması Avrupa’yı kaygılandırıyor, tropik yönelim suyun bulunabilirliğini zorluyor.

Hass, Bacon ve Fuerte: Salento'da tarlaların yeni başrolleri egzotik isimler taşıyor. Lecce iline bağlı Calimera ile Vernole arasındaki bölgede, bu avokado çeşitleri artık giderek daha somut bir varlık haline geldi, öyle ki kasım ortasında hasat tam anlamıyla başladı. Artık bir tarımsal merak konusu değil, dönüşüm kumarı haline gelmiş durumda; Xylella fastidiosa'nın yol açtığı zeytin ağacı katliamının ardından alternatif arayan Pugliyalı işletmeler bu ürüne yöneliyor.

REKLAM
REKLAM

Bu kumarın ise bir de olumsuz tarafı var. Avokado çok su istiyor ve bunu, zaten kuraklıkla ve baskı altındaki yeraltı su kaynaklarıyla boğuşan bir bölgede, en sıcak yaz mevsimlerinde talep ediyor.

Dönüşüm Tommasi tarım işletmesinde açıkça görülüyor; ilk fidanlar burada 2017'de dikildi. Yaklaşık on yıl sonra her ağaç 70 ile 100 arasında meyve veriyor ve hektar başına verim yaklaşık 10 kantar olarak tahmin ediliyor. Geçen nisan ayında 700 fidan daha toprakla buluşturuldu.

Salento ürün desenini değiştirirken, Xylella Avrupa tarımı için tehdit olmayı sürdürerek Puglia'da doğan bir krizi tüm Akdeniz'i ilgilendiren bir soruna dönüştürüyor.

Xylella, artık yalnızca Puglia'yı ilgilendiren bir tehdit değil

Salento avokadosunun hikayesi aslında yitirilen zeytin ağaçlarının hikayesiyle başlıyor. Ekim 2013'te Xylella fastidiosa, Avrupa Birliği'nde ilk kez, yine Puglia'da tespit edildi. Su ve besin maddelerinin dolaştığı ksilemi, yani iletim dokusunu istila eden bir bakteri ve zaman içinde bitkinin işleyişini kademeli olarak bozuyor. Zeytin ağaçlarında hızlı kurumalara ve daha ağır vakalarda ağacın ölümüne yol açabiliyor.

O tarihten bu yana hastalık Puglia'nın tarımsal manzarasının geniş kesimlerini dönüştürmüş durumda. Ve İtalya ile sınırlı kalmadı: yıllar içinde Fransa, İspanya ve Portekiz'de de tespit edildi. Etkilenen ürünler arasında yalnızca zeytin ağaçları değil, aynı zamanda badem, turunçgil, asma ve çeşitli süs bitkileri de yer alıyor.

Sorunun boyutu bilimsel araştırmalarla da doğrulanıyor. Konuk bitkilere ilişkin veri tabanının 2025'te yayımlanan son güncellemesinde Avrupa Gıda Güvenliği Otoritesi (EFSA), Xylella varlığının bildirildiği 727 bitki türünü kayda geçti. Bunların 463'ü için belirli tespit kriterlerine dayanan daha sağlam bilimsel kanıtlar bulunuyor. Bu, hepsinin aynı ölçüde hassas olduğu ya da bakterinin her alt türünün bu bitkileri enfekte edebileceği anlamına gelmiyor; hastalık oluşturma kapasitesi, bakteri varyetesi, konukçu bitki ve çevresel koşulların birleşimine bağlı.

2026 yılı İtalya'da yeni alarm sinyalleri de getirdi. Calabria'da, Reggio Calabria iline bağlı Taurianova bölgesinde, pauca alt türüne pozitif yedi zeytin ağacı tespit edildi. Bu, bölgedeki ilk Xylella odağı. Basilicata'da ise multiplex alt türü, Matera bölgesindeki bir badem ağacında belirlendi. Her iki bölge için de acil bitki sağlığı önlemleri ve yok etmeye yönelik müdahaleler devreye sokuldu.

Bakterinin yayılması, gözetimi bölgesel ve ulusal sınırları aşan bir mesele haline getiriyor. Avrupa için tarımsal üretimleri korumak, yerel bir odağın bütün tedarik zincirleri için soruna dönüşmesini önlemek anlamına da geliyor.

Avrupa tarımı için muhtemel fatura

Xylella'nın kontrolsüz bir şekilde yayılması neye mal olabilir? Avrupa Komisyonu Ortak Araştırma Merkezi'nin (JRC) EFSA ile birlikte Kasım 2025'te yayımladığı bir değerlendirme, bakteriyi Birlik için başlıca bitki sağlığı tehditleri arasında doğruladı.

Geniş çaplı yayılım senaryosunda yıllık üretim kayıpları 7,1 milyar euroya kadar ulaşabilir ve 540.000'in üzerinde işyeri risk altında kalabilir. Bu veriler, halihazırda meydana gelmiş zararların bilançosu değil, potansiyel etkinin bir simülasyonu.

Bu rakam, Xylella'nın neden yalnızca Puglia meselesi olmadığını gösteriyor. Zeytin yetiştiriciliği, badem üretimi, turunçgil ve bağcılık, birçok Avrupa ülkesinde önemli ekonomik faaliyetler. Üretim kaybı, işleme sanayiini, dağıtımı ve tarımsal tedarik zincirlerine bağlı diğer faaliyetleri de etkileyebilir.

Avrupa Birliği bu nedenle bakteriyi kontrol altına almak için özel kurallar getirdi. Xylella, karantinaya tabi zararlı organizma olarak sınıflandırılıyor ve 2020/1201 sayılı uygulama yönetmeliği gözetim yükümlülüklerini, odakların sınırlandırılmasını ve enfekte bitkilerin kaldırılmasını düzenliyor.

Bakteri yeni bir bölgede tespit edildiğinde genel kural yok etmek oluyor: mevzuatın öngördüğü kontroller ve bitki sökümleriyle birlikte enfekte alanlar ve tampon bölgeler oluşturuluyor. Buna karşılık hastalığın artık yaygın biçimde yerleştiği ve tamamen ortadan kaldırılmasının gerçekçi görülmediği, Puglia'daki bazı alanlar gibi bölgelerde sınırlama önlemleri uygulanıyor. Üye devletlerde yıllık incelemeler ile gözetim ve mücadele faaliyetleri için Avrupa eş-finansman mekanizmaları da öngörülüyor.

Önleme, kaybedilen zeytin ağaçlarını geri getirmiyor. İşte bu noktada yeni üretimlerin aranması devreye giriyor.

Avokado, mango ve papaya: güneydeki tarlaların yeni yüzü

Zeytin varlığının önemli bir bölümünü kaybeden çiftçiler için ürün çeşitlendirmek, arazileri tamamen terk etmekten kaçınmak ve yeni gelir kaynakları inşa etmek anlamına gelebilir.

Bari Üniversitesi Toprak, Bitki ve Gıda Bilimleri Bölümünün hesaplamalarına göre, Puglia'da Xylella'dan etkilenen alanlarda avokado yetiştiriciliğine potansiyel olarak uygun 23.885 hektar zeytinlik bulunuyor. Puglia'da tropikal ürünlere ayrılan alanların toplamının şimdiden 4.000 hektara ulaştığı tahmin ediliyor.

Bu yalnızca girişimci bir tercih değil. Sıcaklıkların artması, geleneksel ürünlerin büyüme koşullarını değiştiriyor ve birkaç on yıl önce bu bölgelerde yetiştirilmesi zor olan türlere yeni imkanlar açıyor. Avokado, mango ve papaya en belirgin örneklerden bazıları.

İklim verileri değişimin hızını doğruluyor. Coldiretti Puglia'nın Copernicus'un ERA5-Land verileri üzerinde yaptığı hesaplamalara göre, 2026'nın ilk on ayında İtalya'daki sıcaklık anomalisinin 1991-2020 ortalamasına kıyasla artışı +2,11 dereceye ulaştı. Bu, ocak-ekim dönemi için ulusal veri serisinde kaydedilen en yüksek değer.

Ancak daha yüksek sıcaklıklar, tarımsal koşulların otomatik olarak iyileştiği anlamına gelmiyor. Bir ürün, ısıl açıdan uygun bir ortam bulsa bile su tüketimi, toprak kalitesi veya aşırı hava olaylarına kırılganlığı nedeniyle yine tarıma elverişsiz olabilir.

Avokado: sıcakta büyüyor ama çok su istiyor

Salento'daki dönüşümün asıl kritik noktası da bu. Avokado, özellikle yaz aylarında önemli miktarda su gerektiren subtropikal bir tür. Zeytin ağacı ise tam tersine, bölgenin çevresel koşullarına fizyolojik uyumuyla uzun süreli kuraklık dönemlerini göğüsleyebilen bir Akdeniz bitkisi.

Avokadonun kök sistemi ağırlıklı olarak toprağın yüzeysel katmanlarında yoğunlaşıyor, bu da bitkiyi mevcut nem miktarına özellikle bağımlı kılıyor. Tarımsal tahminler, yaz aylarında yetişkin bir ağaç için günde 136-220 litre suya kadar tüketim olabileceğini, ilkbaharda ise değerlerin daha düşük seyrettiğini gösteriyor.

Meyvenin su ayak izi de dikkat çekici. Water Footprint Network'ün Mekonnen ve Hoekstra tarafından yapılan hesaplamalarına göre bir kilogram avokado üretmek, yağış suyu</strongnu, sulamakirleticileri seyreltmek için gereken suyu birlikte hesaba kattığımızda ortalama 1.981 litre su gerektiriyor.

Elbette her litre aynı ağırlığa sahip değil: yağış suyu ile yeraltı suyu ve akarsulardan çekilen su, birbirinden farklı kaynakları temsil ediyor. Bu nedenle toplam su ayak izi ile fiili sulama suyu tüketimi arasında ayrım yapmak önemli.

Salento için ise sorun somut kalmaya devam ediyor. Avokado, suyun tuzluluğuna ve az drenajlı topraklara da hassas. Yeraltı rezervlerinin baskı altında olduğu ve deniz suyunun yeraltı sularına sızmasının belgelenmiş bir risk oluşturduğu bir bölgede bu iki özellik özellikle sorunlu.

Kuraklıktan gelen kısa soluklanma yeterli değil

Puglia, önceki kış ve ilkbahardaki bol yağışların ardından, 30 Haziran 2026'da su açığı nedeniyle ilan edilen olağanüstü hal durumunu resmi olarak sona erdirdi. Ancak olağanüstü halin bitmesi, sorunun çözüldüğü anlamına gelmiyor.

ANBI Gözlemevinin ekim başında güncellenen verileri, Capitanata'daki dört yapay rezervuarın 331,9 milyon metreküplük toplam izinli kapasitenin yüzde 30'undan azı olan 98,12 milyon metreküp su içerdiğini gösteriyordu.

Salento'da ayrıca tarımsal su temini büyük ölçüde yeraltı kaynaklarına bağlı. Ispra'nın hidrojeolojik ölçümleri, yeraltı suyu azalması ve deniz suyu girişimi olgularını uzun süredir belgeliyor; bunlar, mevcut suyun kalitesini bozabilecek süreçler.

Risk, yüksek su gereksinimli ürünlerin yayılmasının kuyular üzerindeki baskıyı artırması ve tarımsal faaliyetler ile kentsel tüketim arasında rekabeti körüklemesi. Bu zorluk yalnızca Puglia'yı ilgilendirmiyor: su yönetimi, gitgide daha sık kurak dönemlere ve düzensiz yağışlara maruz kalan Akdeniz tarımının geleceği için artık temel meselelerden biri.

Yeni bir tarım, ama her bedelle değil

Salento avokadosu, tarımsal dönüşümün yıkıcı bir bitki sağlığı krizinden etkilenen bölgelerde bile yeni fırsatlar açabileceğini gösteriyor. Ancak bu, her yerde geçerli bir çözüm değil. Bitkilerin üretime geçmesi yıllar alıyor, özel yatırımlar gerektiriyor ve tesisler, kışın soğukların geri dönmesiyle zarar görebiliyor.

Dolayısıyla asıl mesele, ürünleri yalnızca yeni sıcaklık koşullarına göre değil, aynı zamanda fiili su mevcudiyetine, toprak kalitesine ve aşırı iklim olaylarına dayanma kapasitesine göre seçmek.

Erişilebilirlik kısayollarına git
Paylaş Yorumlar Google'da Euronews'ü takip edin

Bu haberler de ilginizi çekebilir

17 AB liderinden yeni bütçede tarım desteğinin korunması çağrısı

Palermo'da İtalya'nın ilk yerli kahvesi: Isınan iklim tarımı değiştiriyor

Xylella: Salento'da zeytinlikler avokadoya dönüyor, Avrupa tarımı için tehdit