AMB, yapay zekâ patlamasını dotcom balonuna benzeterek, büyük halka arzlar ve artan borçlu teknoloji devlerinin piyasaları ani satışa açık bıraktığını söyledi.
Avrupa Merkez Bankası (ECB), çarşamba günü yayımladığı iki yılda bir hazırlanan Finansal İstikrar Değerlendirmesi'nde yapay zeka patlamasını dotcom balonuyla karşılaştırdı, borsaya kote olan şirket sayısındaki artışın döngünün sonuna özgü bir coşkunluğa işaret edebileceği ve teknoloji devlerinin yoğun borçlanmasının piyasaları ani bir satış dalgasına karşı kırılgan bıraktığı uyarısında bulundu.
ECB Başkan Yardımcısı Boris Vujčić, kalıcı jeoekonomik belirsizlik ve yapay zekaya artan maruziyet nedeniyle Avro Bölgesi'nin finansal istikrarına yönelik risklerin yüksek kalmaya devam ettiğini söyledi. Vujčić, pazartesi günü de benzer uyarıda bulunmuştu.
Rapor, Avrupa Komisyonu'nun AB ekonomisinin İran savaşının yarattığı enerji şokunu beklenenden daha iyi atlattığını söylediği açıklamasından bir gün sonra yayımlandı. ECB aynı görüşte olduğunu, ancak ekonomiyi destekleyen yapay zeka iyimserliğinin artık başlı başına bir risk haline geldiği uyarısında bulundu.
Dotcom döneminin yankıları
Raporda, hisse senedi fiyatlarının, yerine getirilmesi zor olabilecek yapay zeka şirketlerine yönelik "olağanüstü güçlü kâr beklentilerine" dayandığı belirtildi, daha ucuz yapay zeka modellerinin bugünün pazar liderlerinin altını oyabileceği uyarısı yapıldı.
Yapay zeka harcamaları artık şirketlerinin yarattığı nakit akışını aşarken, ABD'li teknoloji devleri rekor hızda borçlanıyor ve giderek daha fazla avro cinsinden borçlanmayı tercih ediyor, bu da Avrupalı yatırımcıların riskini artırıyor.
ECB, büyük teknoloji şirketlerinin 2026'nın ikinci çeyreği sonunda bilançolarına yansımayan yükümlülüklerinin 4 trilyon doların (3,63 trilyon euro) üzerinde olduğunu tahmin ediyor. Muhasebede borç olarak görünmeyen bu yükümlülükler borca benzer nitelik taşıyor, yonga üreticileri ise çoğu zaman çiplerini satın alan müşterilerini kendileri finanse ediyor.
Merkez Bankası, yapay zeka patlamasını bir balon olarak nitelendirmekten kaçındı, ancak borca doğru bu kadar hızlı bir yönelişin 2000'lerin başındaki dotcom ve subprime mortgage balonlarıyla karşılaştırmaları davet ettiğini belirtti.
ECB'ye göre, ABD'deki halka arzlarla toplanan tutar, ekonominin büyüklüğüne oranla dotcom dönemindeki zirveyi aşma yolunda ilerliyor ve benzer patlamalar genellikle piyasa zirvelerine yakın zamanlarda görülüyor.
Rapora göre ECB uzmanları, bu yıl halka arzlarla yaklaşık 212 milyar dolar (192 milyar euro) toplanacağını, bunun 2025'teki yaklaşık 44 milyar dolardan (40 milyar euro) belirgin bir artış anlamına geldiğini tahmin ediyor.
Hazirandaki rekor halka arzıyla SpaceX öncülük etti. Claude yapay zeka modellerinin geliştiricisi Anthropic'in halka arz fiyatını çarşamba günü belirlemesi ve perşembe günü Nasdaq'ta işlem görmeye başlaması bekleniyor.
ECB, büyük halka arzların "ölçülmemiş riski" küçük yatırımcılar dahil daha az bilgili alıcılara aktarabileceği uyarısında bulundu.
Kamu borcu baskı altında
ECB, büyük gelişmiş ekonomilerdeki kırılgan kamu maliyesinin devlet borçlarının dünya çapında yeniden fiyatlanmasını tetikleyebileceği uyarısını yaptı. Birçok ülkede uzun vadeli borçlanma maliyetleri, yirmi yılı aşkın sürenin en yüksek seviyesine çıktı ve Avro Bölgesi'ndeki birçok hükümet, 2012 borç krizinden bu yana en yüksek faiz oranlarıyla borçlanıyor.
Avro Bölgesi hükümetleri, ağırlıklı olarak Almanya'nın savunma ve altyapı harcamalarının etkisiyle pandemiden bu yana en yüksek miktarda borçlanma senedi çıkarıyor.
ECB artık teşvik programları kapsamında devlet tahvili satın almadığı için, ihraç edilen tahvillerin daha büyük bir kısmı yabancı yatırımcılara ve hedge fonlara gidiyor. Kriz anlarında daha çabuk kaçma eğiliminde olan bu yatırımcılar olası bir satış dalgasını büyütebilir.
2027 seçimleri öncesinde siyasi riski telafi etmek için yatırımcıların daha yüksek getiri talep ettiği Fransa dikkat çekiyor. Ülkenin 10 yıllık borçlanma maliyeti, ekim ayında 2002'den bu yana ilk kez yüzde 5'in üzerine çıktı ve şu anda yüzde 4,85 seviyesinde bulunuyor.
Komisyon, salı günü, AB kamu borcunun GSYH'nin geçen yılki yüzde 82,6 seviyesinden 2028'de yüzde 85,6'ya çıkacağını öngördü. Tahminlere göre o tarihte faiz ödemeleri ekonomik üretimin yüzde 2,4'ünü yutacak.
ECB, "Mali konsolidasyon gecikmiş durumda," ifadesini kullandı.
Öte yandan, raporda bankaların şokları absorbe edecek iyi bir konumda olduğu belirtildi; karlılığın son on yılın en yüksek düzeyine çıktığı, sorunlu kredilerin ise eylülde toplam kredilerin yüzde 2,2'siyle rekor düşük seviyede bulunduğu kaydedildi.
Yatırım fonları ve hedge fonlar gibi bazı banka dışı kuruluşlarda ise kırılganlık daha yüksek; bu alanda koruma mekanizmaları daha az gelişmiş durumda. ABD'li teknoloji ve yapay zeka bağlantılı şirketler, Avro Bölgesi'ndeki banka dışı kurumların hisse senedi yatırımlarının artık yüzde 16 ile 26'sını oluşturuyor.
ECB, temmuz ayında ABD'li hedge fon Situational Awareness'in neredeyse çöküşünü örnek gösterdi. Fonun yönetim altındaki varlıkları, kaldıraçlı yapay zeka yatırımlarının ters gitmesinin ardından yaklaşık 45 milyar dolardan (40,9 milyar euro) 10 milyar dolara (9 milyar euro) düştü.
Bu tür baskı, finansmanının neredeyse beşte birini banka dışı kurumlardan sağlayan bankalara da yayılabilir. ECB, sektörde kaldıraç ve likidite risklerine karşı daha güçlü koruma önlemleri çağrısında bulunurken, yetkilileri bankaların sermaye tamponlarını korumaya davet etti.
ECB, yüksek enerji fiyatlarının hane halkı ve şirketleri geri ödemelerle başa çıkmakta zor durumda bırakabileceği uyarısını da yaptı, bir enerji şokunun ardından kötü kredilerin birikmesinin yıllar alabileceğini vurguladı.
Christine Lagarde'ın yerine geçecek isim yarışı
Rapor, hükümetlerin ECB'nin yönetimi konusunda anlaşmaya yaklaşırken yayımlanıyor.
Almanya Maliye Bakanlığı, salı günü yaptığı açıklamada Princeton Üniversitesi profesörü Markus Brunnermeier için başekonomist görevini talep ettiğini söyledi, haberlere göre Berlin karşılığında eski İspanya Merkez Bankası Başkanı Pablo Hernández de Cos'u Lagarde'ın yerine ECB Başkanı olarak destekliyor.
Gelişmeler, Euronews'ün geçen cuma günü bildirdiği üzere Fransa ve Almanya'nın İspanyol adayı desteklemek için anlaşmaya yaklaştığına dair işaretleri güçlendiriyor.