Hürmüz Boğazı üzerinden petrol sevkiyatında yaşanan aksamalar, hane halkının enerji maliyetlerini artırırken Uluslararası Enerji Ajansı (IEA), krizin uzaması halinde küresel enerji piyasalarının toparlanmasının giderek zorlaşacağı uyarısında bulunuyor.
Uluslararası Enerji Ajansı (IEA), Orta Doğu'daki çatışmaların küresel enerji güvenliği açısından tarihin en büyük tehdidini oluşturduğu uyarısında bulundu. Kesintiye uğrayan petrol arzının fiyatları yükselttiği ve tüketicileri krizin etkilerine karşı giderek daha savunmasız hale getirdiği belirtildi. Açıklamalar, ABD ve İsrail'in şubat ayında İran'a yönelik başlattığı saldırıların ardından geldi.
IEA, her yıl yayımladığı Dünya Enerji Görünümü (World Energy Outlook) raporunda, dünya enerji arzındaki kesintilerin etkilerini hafifletecek yeni çözümler aranırken krizin maliyetinin giderek daha fazla tüketicilerin üzerine yüklendiğine dikkat çekti.
Ajans, geçmişteki enerji krizlerinde olduğu gibi mevcut krizin de "kalıcı izler" bırakacağı uyarısında bulundu.
İran'ın ABD ve İsrail saldırılarının ardından Hürmüz Boğazı'nı abluka altına alması ve bölgedeki tankerlere yönelik saldırıları nedeniyle Körfez ülkeleri petrol ihracatında ciddi sorunlar yaşıyor.
Kriz öncesinde küresel petrol sevkiyatının yaklaşık beşte birinin gerçekleştirildiği Hürmüz Boğazı'ndan gemilerin geçişini sağlamak için ABD'nin eskort girişimlerine rağmen tedarik hatlarındaki aksamalar sürüyor.
IEA Başkanı Fatih Birol, raporun önsözünde, "Hürmüz Boğazı krizi, 1970'lerdeki petrol şoklarını ölçek bakımından geride bırakarak tarihin en büyük enerji güvenliği tehdidini yarattı," ifadelerini kullandı.
Birol, ülkelerin hane halklarını korumak için attığı adımlara da dikkat çekti. Petrol üreticisi ülkelerin piyasaya daha fazla arz sunduğunu ve alternatif güzergahları devreye soktuğunu belirten Birol, Çin'in de uluslararası piyasalardan daha az petrol satın aldığını kaydetti.
Birol, "Hükümetler tüketicileri korumak amacıyla müdahalelerde bulundu. Buna rağmen tüketiciler daha yüksek fiyatlarla ve bazı durumlarda arz sıkıntısıyla karşı karşıya kaldı," dedi.
Raporda ayrıca, diğer koruyucu mekanizmaların tükenmesiyle birlikte krizin etkilerini giderek daha fazla tüketicilerin ve yükselen fiyatların üstlenmek zorunda kaldığı vurgulandı.
Birol, temmuz ayında petrol piyasasının krizin etkilerini hafifleten "birkaç tampon faktörden" yararlandığını söylemişti. Ancak bu koşulların artık mevcut olmadığına dikkat çekilerek enerji piyasalarına ilişkin görünümün çok daha karamsar hale geldiği belirtildi.
Geri dönüş mümkün mü?
IEA'nın raporu, liderler Türkiye'de düzenlenen BM İklim Değişikliği Konferansı COP31 iklim görüşmeleri için bir araya gelirken yayımlandı.
Burada hükümetler, Avrupa'da bir yıl boyunca yaşanan kavurucu sıcak hava dalgaları ve orman yangınlarının yanı sıra Nepal'deki ölümcül sel felaketlerinin ardından iklim değişikliğiyle mücadele konusunda ciddi baskı altında.
IEA, enerji görünümü için üç senaryo kullanıyor. Bunlardan ilki, hâlihazırda yürürlükte olan politikaları dikkate alan temkinli bir senaryo. İkincisi, henüz hayata geçirilmemiş önlemler de dahil olmak üzere hükümetlerin "ilan ettiği" politikaları esas alan orta senaryo. Üçüncüsü ise dünyanın 2050'ye kadar net sıfır emisyona ulaşmasını öngören bir senaryo.
Climate Analytics düşünce kuruluşunun kurucusu iklim bilimci Bill Hare, dünyanın IEA'nın ortaya koyduğu en müdahaleci senaryoya bağlı kalması gerektiğini söyledi.
AFP'ye konuşan Hare, "IEA'nın ortaya koyduğu net sıfır trenine binmezsek, dünyayı 2,5°C ya da üzerindeki geri dönüşü olmayan ve kalıcı bir ısınmaya mahkûm etmiş oluyoruz," dedi.
Bu raporda IEA, Orta Doğu krizinin sürmesi halinde neler olabileceğine ilişkin iki ek senaryo da ekledi.
Birol, basın açıklamasında, "Enerji sektörü ve küresel ekonomi kayda değer bir direnç gösterdi; ancak kriz ne kadar uzun sürerse etkileri o kadar derinleşecek," dedi ve enerji dünyasının krizden önceki haline geri dönmesi için herhangi bir güvenilir yol görmediğini ekleyerek, "Enerji dünyasının krizden önceki haline geri dönmesi için herhangi bir güvenilir yol görmüyorum," ifadelerini kullandı.