Yürek parçalayan miyavlar, sevimli mırlamalar ve masum bakışlar: Kediler insanların dikkatini çekmeyi iyi bilir. Araştırmalar, son derece incelikli iletişim stratejileri kullandıklarını gösteriyor.
Araştırmacılar, kedilerin insanlardan ilgi çekme ve iletişimlerini bize göre uyarlama konusunda şaşırtıcı derecede becerikli olduğunu ortaya koydu. Bunu yaparken seslerini, göz temasını ve beden dilini harmanlıyorlar. Peki biz insanlar? Görünüşe göre buna oldukça kolay kanıyoruz.
İçine gizlenmiş çağrı taşıyan mırlama
Özellikle ilgi çekici olan, Sussex Üniversitesinin 2009 tarihli bir çalışması. Araştırmacı Karen McComb ve ekibi, kedilerin mama istediklerinde mırlamayı nasıl kullandıklarını inceledi.
Bu sırada, "Solicitation Purring" (talep amaçlı mırlama) olarak adlandırılan özel bir mırlama türü keşfettiler. Kedi, insan ev arkadaşında şaşırtıcı biçimde işe yarayan işitsel bir hile kullanıyor.
Bu talep amaçlı mırlama, alıştığımız derin uğultunun yanında, bebek ağlamasını andıran yüksek frekanslı bir ses de içeriyor. Deneye katılan kişiler, bu tür mırlamayı, sıradan mırlamaya kıyasla daha acil ve daha az sakinleştirici olarak algıladı. Görünüşe göre, bebeklerin yardım çağrılarını hatırlatan seslere özellikle duyarlı tepki veriyoruz.
Sevgiyle göz kırpmak: Beden dili de repertuvarın parçası
Kediler yalnızca seslerini ustalıkla kullanmıyor, gözleri de iletişimde önemli bir rol oynuyor.
Bilim dergisi Scientific Reports'ta 2020 yılında yayımlanan bir çalışma, "yavaş göz kırpma" denen davranışı ele aldı. Bu sırada kediler önce gözlerini hafifçe kısıyor, ardından kısa bir an için tamamen kapatıyor.
Ayrıca kediler, insanların yavaş göz kırpmasına da karşılık vererek çoğu zaman kendileri de geri göz kırptı. İnsanlar onlara bu şekilde göz kırptığında, kediler onlara yaklaşmaya daha istekliydi.
Yavaş göz kırpma bu nedenle kedilerde bir tür dostça sinyal olarak kabul ediliyor. Kedisine sevgi dolu bir "Senden hoşlanıyorum" demek isteyenler, bunu nazik bir göz kırpma ile deneyebilir.
Kediler rastgele miyavlamıyor, doğrudan insanlarına sesleniyor
Kedilerin seslerini ne kadar ustaca kullandığını, Brezilya'daki São Paulo Üniversitesinin yaptığı yeni bir çalışma gösteriyor. Deneyde araştırmacılar, en sevdikleri mamanın bulunduğu kapalı plastik bir kutunun önünde oturan 38 ev kedisini gözlemledi. Kediler mamayı koklayabiliyor ancak kutuyu kendi başlarına açamıyordu. Her kedi birer dakikalık gözleme tabi tutuldu, bir kez dikkatli bir insanın bulunduğu ortamda, bir kez de yalnızken.
Sonuç şöyleydi: Odada bir insan varken araştırmacılar toplam 86 miyav sesi kaydetti. İnsan olmadığı durumda ise yalnızca 20 miyav duyuldu. Ayrıca kediler miyavlarken sık sık göz teması kurmaya çalıştı, bakışlarını insanları ile mama kutusu arasında gidip gelerek yöneltti.
Bu nedenle araştırmacılar, kedilerin seslerini, kendilerinden yardım bekledikleri insanlara özellikle yönelttiklerini düşünüyor. Ancak bunun gerçekten bilinçli bir stratejiye dayandığını bilimsel olarak kanıtlamak şimdilik mümkün değil.
Bir kedi, ne zaman bir insana seslenmeye değeceğini ve ne zaman zahmete girmeye hiç gerek olmadığını muhtemelen gayet iyi biliyor.
Kendi isimlerini bile biliyorlar
Kedisinin yalnızca konu mama olduğunda tepki verdiğini düşünenler, bu küçük ev kedilerini muhtemelen hafife alıyor.
2019 yılında Scientific Reports'ta yayımlanan bir çalışma, ev kedilerinin kendi isimlerini diğer kelimelerden ve diğer kedilerin isimlerinden ayırt edebildiklerini gösterdi.
Kediler, kendi isimlerine, benzer içerikteki diğer ifadelere kıyasla farklı tepki verdi. Ancak bu, her kedinin çağrıldığında koşarak geleceği anlamına gelmiyor. İsimlerinin sesini duyar duymaz neşeyle yanımıza koşan köpeklerle karşılaştırıldığında kediler, bilgiyi önce bir not edip sonra kendi keyiflerine göre "itaat etmenin" zahmete değip değmeyeceğine karar vermeyi tercih ediyor gibi görünüyor.
İnsanlar kedileri her zaman doğru anlamıyor
Kediler ne kadar ustaca iletişim kursa da, karşılıklı anlaşma görünüşe göre o kadar da kolay değil.
2024'te Applied Animal Behaviour Science dergisinde yayımlanan bir araştırma, insanların kedilerin verdiği sinyalleri ne kadar iyi algılayabildiğini analiz etti.
Bu amaçla 630 kişiye, kedilerin farklı durumlarda yer aldığı videolar gösterildi. Araştırmacılar, katılımcıların duygusal durumları yalnızca seslere bakarak, yalnızca görüntülere bakarak ya da ikisinin birleşimine bakarak ne kadar iyi değerlendirebildiğini karşılaştırdı.
Sonuç şöyleydi: İnsanlar hem kedinin beden dilini görebildiğinde hem de çıkardığı sesleri duyabildiğinde, durumları yüzde 91,8 oranında doğru değerlendirdi. Sadece işitsel sinyallere dayandıklarında ise doğruluk oranı yüzde 72,2'de kaldı.
Katılımcılar için en zor olan ise kedilerdeki hoşnutsuzluğu fark etmekti.
Yalnızca bir miyavlama, bir kedinin zihninde neler olup bittiğini bize çoğu zaman tam olarak söylemez. Kedisini anlamak isteyenlerin, bu yüzden kulaklara, kuyruğa, gözlere ve genel vücut duruşuna da dikkat etmesi gerekiyor.
Manipülasyon mu, yoksa yalnızca oldukça iyi bir iletişim mi?
Birlikte yaşamanın birçok kuşağı boyunca kediler, belli ki bizim hoşumuza giden iletişim biçimleri geliştirdi. Kedilerin insanlarını gerçekten bilinçli olarak manipüle ettiğini söylemek bilimsel açıdan yine de öyle kolay değil. Ancak çalışmalar, en azından, insan dikkatini fark etmekte ve sinyallerini buna göre uyarlamakta şaşırtıcı derecede başarılı olduklarını gösteriyor.
Sonuçta, talep amaçlı bir mırlama, yumuşak bir göz kırpma ya da hedefe yönelik bir miyavlama, en ikna edici tartışmadan bile daha etkili olabilir.
Belki de kediler, insanların nasıl çalıştığını çoktan çözmüştür.