Bilim insanları, dünyanın son vahşi ekosistemlerinden birini haritalandırarak, başka yerlerde neleri kaybettiğimizi anlamamıza yardımcı oluyor.
Yuva yapan deniz kaplumbağaları, balıklarla dolu mercan resifleri ve gizemli derin deniz canlıları; bilim insanlarının dünyanın büyük ölçüde el değmemiş son ekosistemlerinden birinde bulduğu şeyler bunlar.
REKLAM
REKLAM
Pasifik Okyanusu'ndaki iki uzak mercan atolu, yerel ve küresel koruma çabalarını desteklemek için inceleniyor.
Bikar ve Bokak, 2025'te Marshall Adaları'nın ilk ulusal deniz koruma alanları oldu. O zamandan beri bilim insanları, gökten karaya ve denize kadar uzanan 48 bin kilometrekarelik alan için kapsamlı bir ekolojik başlangıç verisi oluşturmak üzerinde çalışıyor.
Buldukları şeyler, en yakın yerleşik atolden sırasıyla yaklaşık 116 ve 385 kilometre uzaklıkta bulunan bu ücra atollerin çok ötesi için önem taşıyor.
'Başka yerlerde neleri kaybettiğimizi daha iyi anlamak ve etkili koruma ile restorasyon çabaları için gereken temel içgörüleri sunmak açısından sahip olduğumuz en iyi ekolojik referans sistemleri arasında yer alıyorlar' diyor Hawai'i Üniversitesinden deniz ekoloğu Dr Alan Friedlander.
Friedlander, hayati okyanus alanlarını korumaya yardımcı olmak için National Geographic kaşifi Enric Sala tarafından kurulan küresel koruma ve keşif projesi Pristine Seas ile Bikar ve Bokak'a yapılan ortak bir keşif gezisinde baş bilim insanı olarak görev yaptı.
Bilim insanları, bölgede ve belki de dünyada kalan 'en sağlam ekosistemlerden bazılarını' buldu.
Tüm gezegen için hazineler: Dünya uzak ekosistemlerden ne öğrenebilir
2023'te Bikar ve Bokak'ta yapılan kapsamlı izleme çalışmaları, korunan alanın oluşturulmasına temel sağladı.
Araştırmacılar, doğal kaynakları korumayı 'ada yaşamının gelecek nesiller boyunca gelişmesini sağlarken' hedefleyen Marshall Adaları ulusal topluluk odaklı koruma çerçevesi tarafından yönlendirildi. Bu çerçeve doğrultusunda Friedlander, atollerin ekosistemleri üzerine yakın zamanda yapılan bir çalışmaya (kaynak İngilizce) liderlik etti.
'Bikar ve Bokak sadece Marshall Adaları için değil, tüm gezegen için hazineler, bu hassas ekosistemleri onlarca yıldır geleneksel ve dikkatli biçimde koruyan Utirik Atolü topluluğunun bir armağanı' diyor.
Atoller yakın zamanda ulusal koruma statüsü kazanmış olsa da uzun süredir topluluk öncülüğünde yürütülen koruyuculukla yönetiliyor. Yüksek reisler, insan etkinliğinin sınırlandığı 'mo' ya da 'tabu' alanlar belirlemiş durumda. Bu bölgelerde insan faaliyeti kısıtlanıyor, böylece doğa dinlenip yenilenebiliyor, bu yaklaşım ulusal çerçeveye de dahil edildi.
Bu sayede, insan etkisinin yalnızca asgari düzeyde olduğu koşullarda yaşamın nasıl işlediğine benzersiz bir pencere sunan bir ekosistem ortaya çıktı.
'İnsan etkinliklerinin giderek biyolojik çeşitliliği tehdit ettiği bir dönemde, insan baskısının yoğun olmadığı alanlar hayati sığınaklar işlevi görüyor' diyerek Friedlander, 'insan etkinliğinin uzak olduğu ve habitatların yaşamla kaynadığı bu küresel biyoçeşitlilik sıcak noktalarını korumadaki öngörüleri için Marshall Adaları hükümeti takdiri hak ediyor' diye ekliyor.
Araştırmacılar, bu tür büyük deniz koruma alanlarının, tropik okyanus ekosistemlerinin nasıl yapılandığını ve insan etkinliklerinin şekillendirdiği bir çağda nasıl değişebileceğini anlamak için dünya ölçeğinde önemli kıyas noktaları olduğunu belirtiyor.
Uzaktaki atoller yaşamla kaynıyor, dünyanın başka yerlerinde yaban hayatı gerilerken
Bikar ve Bokak, dünyanın büyük kısmına kıyasla nadir bir karşıtlık sunuyor. WWF'nin 2026 Yaşayan Gezegen Raporuna göre, izlenen yaban hayatı popülasyonları 1970'ten bu yana dünya genelinde ortalama yüzde 73 azaldı, deniz popülasyonları ise yüzde 59 düştü.
2023 Ocak ile 2025 Mayıs arasında, dünyadaki mercan resiflerinin yüzde 84'ü, beyazlamaya yol açacak düzeyde ısı stresine maruz kaldı ve okyanusun yalnızca yaklaşık yüzde 3,5'i tamamen ya da yüksek düzeyde korunan sayılıyor.
Pristine Seas bilim insanları, tüplü dalış, su altı videoları, derin deniz kameraları ve bir denizaltı kullanarak, buna karşılık nispeten bozulmamış kalan Pasifik ekosistemlerini inceledi.
Her iki atolde de 15 üreyen ya da muhtemelen üreyen deniz kuşu türü, 260'tan fazla resif balığı türü ve açık deniz yırtıcıları, aralarında köpekbalıkları, jak balıkları ve wahoo da bulundu. Kameralar ve denizaltı ayrıca 'şaşırtıcı derecede çeşitli ve hakkında çok az şey bilinen derin deniz topluluklarını' ortaya çıkardı ve araştırmacılara göre kaydedilen balıklardan ikisi bilim dünyası için yeni türler olabilir.
Bikar'da yuva yapan yeşil deniz kaplumbağaları da gözlemlendi.
İki resif arasındaki ekolojik farklılıklar da kaydedildi, ancak araştırmacılar nedenlerin henüz net olmadığını söylüyor. Bokak'ın resifleri, Bikar'dakinin yaklaşık iki katı balık biyokütlesi ile mercanların baskın olduğu bir yapıya sahipken, Bikar'da bazı daha derin yamaçların yarısından fazlası yosunla kaplı.
Proje, ekosistemlerin bütünlüklerinin korunması ve gelecekteki iklim kaynaklı değişimin izlenebilmesi için ekosistemlerin bir bütün olarak değerlendirilmesinin önemini de vurguluyor. Araştırmacılar, gelecekteki çalışmaların, habitatlar arasındaki besin aktarımını ve ekolojik bağlantılılığı incelemesi gerektiğini belirtiyor.
Sorumlu yerel yönetişim olsa bile, en izole tropik resif sistemleri bile insan kaynaklı iklim değişikliğinin küresel etkilerinden muaf değil. Çalışma, bu alanların mercan beyazlamasından, okyanus ısınması, deniz seviyesi yükselmesi ve açık okyanusun ürettiği besin miktarındaki değişikliklerden giderek daha fazla etkilendiği uyarısında bulunuyor.