IMF’ye göre İsrail’in teknoloji odaklı ekonomisi 2026’da İsveç ve İrlanda’yı geçerek dünyanın 25. büyük ekonomisi olacak. Avrupa, yenilik modelinden ne öğrenebilir?
Uluslararası Para Fonu'na (IMF) göre İsrail, yıl sonuna kadar dünyanın 25. büyük ekonomisi olma yolunda ilerliyor. IMF'nin Ekim 2026 görünüm raporu, nominal gayrisafi yurt içi hasılanın (GSYH) yaklaşık 747 milyar dolar olacağını öngörüyor. Bu da İsrail'in küresel sıralamada İsveç ve İrlanda'yı geride bırakması anlamına geliyor.
Bu rakamlar, aralarında 200'ü aşkın Avrupa'dan gelen konuğun da bulunduğu 700'den fazla katılımcının 22-24 Kasım tarihleri arasında düzenlenen ELNET Jerusalem Summit için bir araya gelmesiyle aynı döneme denk geliyor. Zirvenin gündeminde İsrail ile Avrupa arasında güvenlik, teknoloji, araştırma ve ticaret alanlarında daha yakın işbirliği öne çıkıyor.
Süregelen jeopolitik zorluklara rağmen IMF, 2026'da yüzde 4,5'lik ekonomik büyüme öngörüyor. İsrail Merkez Bankası ise daha iyimser. Bu yıl için yüzde 5,6 ve 2027 için yüzde 7,5 büyüme tahmin ediyor. Ancak bu daha yüksek tahminler, İsrail şirketlerinin yurt dışındaki üretimini de kapsıyor. Bu faaliyeti hariç tuttuğunda merkez bankası, yurt içi büyümenin 2026'da yüzde 3,4 ve 2027'de yüzde 5,1 olmasını bekliyor.
Tüm bunlara rağmen rakamlar, zorlayıcı bir güvenlik ortamına karşın toparlanma ve genişleme için kayda değer potansiyele sahip bir ekonomiye işaret ediyor.
İsrail'in ekonomik başarısının arkasındaki itici güç
İsrail'in ekonomik performansının en önemli açıklamalarından biri, teknoloji sektörü.
İsrail, birkaç on yıl içinde siber güvenlik, yapay zeka, yazılım, yarı iletkenler, tıbbi teknoloji ve savunma bağlantılı yenilikler gibi alanlarda özellikle güçlü, son derece bağlantılı bir inovasyon ekosistemi geliştirdi.
İsrail İnovasyon Kurumu'nun (Israel Innovation Authority) Yüksek Teknolojinin Durumu 2026 raporuna göre sektör, 2025'te İsrail GSYH'sinin yüzde 18,3'üne ve ülke ihracatının yaklaşık yüzde 58'ine karşılık geldi.
Bu veriler, teknolojinin İsrail ekonomisi için ne kadar önemli hale geldiğini gösteriyor. Yüksek teknoloji şirketleri yalnızca doğrudan ekonomik faaliyet yaratmakla kalmıyor, aynı zamanda uluslararası yatırımı çekiyor, yüksek nitelikli istihdam oluşturuyor ve İsrailli işletmeleri dünyanın dört bir yanındaki müşteriler ve ortaklarla buluşturuyor.
Bu başarının merkezinde araştırma ve geliştirme bulunuyor.
OECD'nin araştırma ve geliştirme istatistiklerine göre İsrail, 2024 yılında GSYH'sinin yaklaşık yüzde 6,8'ini AR-GE'ye ayırdı. Bu oran uluslararası düzeyde en yüksek paylardan biri. Eurostat verilerine göre Avrupa Birliği ise aynı yıl GSYH'sinin yaklaşık yüzde 2,3'ünü araştırma ve geliştirmeye harcadı.
Bu fark, araştırma yoğun sektörlerin İsrail ekonomisindeki olağanüstü önemini yansıtıyor. Aynı zamanda yeniliğe yönelik sürekli yatırımın, bir ülkenin ekonomik gelişiminin belirleyici özelliği haline gelebileceğini gösteriyor.
Araştırma, iş dünyası ve girişimcilik arasında farklı bir ilişki
İsrail'in inovasyon modeli, üniversiteler, özel şirketler, yatırımcılar ve kamu sektörü arasındaki yakın bağlantılarla karakterize ediliyor.
Bu sistemin önemli bir unsuru, teknolojik araştırmaları, erken aşama işletmeleri ve endüstriyel inovasyonu destekleyen İsrail İnovasyon Kurumu. Kurumun faaliyetleri şirketlerin yeni teknolojiler geliştirmesine ve bunları ticari kullanıma yaklaştırmasına yardımcı oluyor.
İsrail ayrıca girişimciliğin ve teknolojik denemelerin yerleşik hale geldiği bir iş kültüründen yararlanıyor. Girişim sermayesi yatırımcıları, ticari başarının garanti olmaktan uzak olduğu durumlarda bile yenilikçi fikirlere ve umut vadeden genç şirketlere finansman sağlayarak risk almaya ve yeniliğe yatırım yapmaya yönelik güçlü bir istekliliği yansıtıyor.
Bir diğer belirleyici özellik, İsrailli şirketlerin uluslararası yönelimi.
Nispeten küçük bir iç pazar nedeniyle İsrail teknoloji şirketleri çoğu zaman daha erken aşamalarda yurt dışına yönelmek zorunda kalıyor. Uluslararası müşteriler, yatırımcılar ve ticari ortaklıklar bu nedenle iş stratejilerinin merkezinde yer alıyor.
Amerika Birleşik Devletleri özellikle önemli bir ortak oldu. 1985'te yürürlüğe giren ABD ile İsrail arasındaki Serbest Ticaret Anlaşması, iki ülke arasında daha yakın ticari ilişkiler için bir çerçeve oluşturdu.
Savaş, savunma harcamaları ve ekonomik dayanıklılık
İsrail'in teknolojik gelişimi, zorlu bir jeopolitik arka planın içinde gerçekleşti.
Askeri operasyonlar, yedek askerlerin seferber edilmesi, işgücü kıtlığı ve iş faaliyetlerindeki kesintiler ekonomiye baskı yaptı. Artan savunma harcamaları da kamu maliyesi üzerindeki yükü artırdı.
Buna karşın İsrail'in teknoloji sektörü uluslararası düzeyde kayda değer bir erişim göstermeye devam etti.
Ülkenin savunma sanayisi bu tablonun bir parçasını oluşturuyor. Elbit Systems, Rafael ve Israel Aerospace Industries gibi şirketler, füze savunması, radar, insansız hava araçları ve askeri elektronik gibi alanlarda ileri kabiliyetler geliştirdi.
Savunma bağlantılı araştırmalarda geliştirilen uzmanlığın bir kısmı, özellikle siber güvenlik, iletişim ve ileri mühendislik alanlarında sivil sektörlerde de kullanım alanı bulabiliyor.
Ancak askeri harcamalar ekonomik refahla karıştırılmamalı. Savunma için yapılan harcamalar önemli maliyetler içeriyor ve eğitim, ulaşım, sağlık ve uzun vadeli büyümeyi destekleyen diğer yatırımlar için kullanılabilecek kaynakları azaltabiliyor.
OECD'nin İsrail Ekonomik İncelemesi 2025, çatışmayla bağlantılı ekonomik zorlukları ve altyapı, beceriler ve verimliliğe yönelik yatırımların korunması gereğini inceliyor.
İsrail için ekonomik zorluklar sürüyor
Güçlü teknoloji sektörüne rağmen İsrail önemli ekonomik zorluklarla karşı karşıya olmaya devam ediyor. IMF, Temmuz 2026 değerlendirmesinde, şekelin değer kazanmasına karşın enerji fiyatlarındaki artış ve arz sıkıntıları nedeniyle enflasyonun geçici olarak yükselebileceği uyarısında bulundu.
Süregelen çatışmaların ekonomik sonuçlarının, yüksek savunma harcamaları ve işgücü eksiklikleri dahil, orta vadede büyüme üzerinde baskı yaratması da bekleniyor.
IMF'ye göre uzun süredir devam eden işgücü piyasası sorunları, özellikle ultra-Ortodoks Yahudi erkekler ile Arap İsrailli kadınlar arasındaki görece düşük istihdam oranları, ülkenin orta vadeli ekonomik büyümesini sınırlayabilir.
Avrupa daha küçük bir ekonomiden ne öğrenebilir?
Bununla birlikte İsrail'in deneyimi, özellikle Avrupa Birliği'nin verimliliği artırmaya, yeniliği teşvik etmeye ve küresel teknoloji pazarlarında daha etkili rekabet etmeye çalıştığı bir dönemde, Avrupalı politika yapıcılar için çeşitli dersler sunuyor.
Avrupa zaten dünya çapında üniversitelere, bilimsel kurumlara, ileri sanayiye ve geniş bir tüketici pazarına sahip. Karşı karşıya olduğu zorluk, yalnızca yeni fikirler üretmek değil, bu fikirlerin daha fazlasını uluslararası ölçekte büyüyebilen başarılı işletmelere dönüştürmek.
İsrail'in deneyimi, Avrupa'nın yaklaşımını güçlendirebileceği birkaç alan olduğunu gösteriyor.
Birincisi, inovasyonu uzun vadeli bir ekonomik öncelik haline getirmek. Araştırma ve geliştirme, işletmelerden, yatırımcılardan ve hükümetlerden sürekli taahhüt gerektiriyor. Kamu desteği, özellikle ticari getirilerin ortaya çıkmasının yıllar alabileceği teknolojilerde özel yatırımı teşvik edebilir.
İkincisi, üniversitelerle işletmeler arasındaki işbirliğini güçlendirmek. Bilimsel keşifler, yararlı ürün ve hizmetlere dönüştürüldüğünde daha fazla ekonomik değer yaratıyor. Avrupa, mevcut araştırma ortaklıklarını genişletebilir, teknoloji transferine ilişkin düzenlemeleri geliştirebilir ve girişimcilerin akademik araştırmaları ticarileştirmesini kolaylaştırabilir.
Üçüncüsü, start-up'ların büyümesini kolaylaştırmak ve risk almaya yönelik istekliliği artırmak. Avrupa'da çok sayıda yenilikçi genç işletme var, ancak umut vadeden şirketler uluslararası genişleme için gereken finansmana ulaşmakta zorlanabiliyor. Girişim sermayesine daha iyi erişim, daha entegre finansal piyasalar ve yatırımcılar arasında iddialı fikirleri destekleme yönünde daha güçlü bir isteklilik, Avrupa şirketlerinin küresel düzeyde rekabet etmesine yardımcı olabilir. İsrail'in girişimci kültürü, ticari riskleri inovasyon sürecinin bir parçası olarak kabul etmenin önemini gösteriyor.
Dördüncüsü, stratejik sektörler arasında işbirliğini güçlendirmek. İsrail'in deneyimi, siber güvenlik, yapay zeka, elektronik ve ileri mühendislik alanlarındaki uzmanlığın ekonominin farklı sektörlerine nasıl fayda sağlayabileceğini gösteriyor. Avrupa, uygun güvenlik önlemlerini koruyarak üniversiteler, sivil işletmeler ve stratejik araştırma programları arasında daha yakın işbirliğini teşvik edebilir.
Son olarak, daha güçlü bir uluslararası iş perspektifini teşvik etmek. İsrail teknoloji şirketleri çoğu zaman başından itibaren küresel pazarları hedefliyor. Avrupa şirketleri, yaklaşık 450 milyon tüketiciye erişim sağlayan AB'nin tek pazarını uluslararası genişleme için bir temel olarak daha fazla kullanabilir. Düzenleyici ve ulusal farklılıklar sürse de daha entegre bir pazar, şirketlerin Avrupa genelinde büyümesine ve dünya çapında daha etkili rekabet etmesine yardımcı olabilir.
Avrupa açısından çıkarılacak ders net: ekonomik rekabet gücü yalnızca bir ülkenin pazarının ya da sanayi tabanının büyüklüğüne değil, aynı zamanda bilgiyi ticari açıdan başarılı fikirlere dönüştürme kapasitesine bağlı.
Avrupa, bunu başarmak için gereken bilimsel uzmanlığın, sanayi kapasitesinin ve finansal kaynakların büyük kısmına halihazırda sahip. Zorluk, bu güçlü yönleri daha etkin biçimde birbirine bağlamak, büyüme sürecinde umut vadeden şirketleri desteklemek ve inovasyonu ekonomik kalkınmanın daha güçlü bir itici gücü haline getirmek.
Bu nedenle hedef, İsrail'in başarılarından seçici biçimde yararlanırken Avrupa ekonomilerini özgün kılan özellikleri korumak olmalı.
Avrupa-İsrail işbirliği: siyasi zorluklar
ELNET Jerusalem Summit'e katılacağı açıklanan Avrupalı isimler arasında Fransa'nın eski Başbakanı Manuel Valls, İtalya'nın eski Dışişleri Bakanı ve halen Avrupa Birliği Özel Temsilcisi Luigi Di Maio, Çekya'nın eski Dışişleri Bakanı Jan Lipavský, Almanya'nın İsrail Büyükelçisi Alexander Graf Lambsdorff ve Polonya Senatosu Başkan Yardımcısı Michał Kamiński yer alıyor.
Yunanistan'ı Ulusal Ekonomi ve Maliye Bakan Yardımcısı Dimitrios Markopoulos temsil ediyor; Litvanya parlamentosunun İnovasyon Komitesi Başkanı Jekaterina Rojaka da konuşmacılar arasında yer alıyor. İsrail Cumhurbaşkanı Isaac Herzog'un konferansa hitap etmesi planlanıyor.
Daha yakın ilişkileri savunanlar, siber güvenlik, yapay zeka ve ileri teknolojilerdeki İsrail uzmanlığının Avrupa'nın sanayi ve bilimsel kapasitesiyle birleştirilmesinde fırsatlar görüyor.
Ancak bu ekonomik ilişki, siyasi açıdan hassas bir arka plan üzerinde şekilleniyor. Avrupa Birliği içinde İsrail'le ilişkilerin geleceğine dair görüşler farklılık gösteriyor; bazı üye ülkeler ve parlamenterler ticaret kısıtlamaları ya da AB-İsrail Ortaklık Anlaşması'nın bazı unsurlarının yeniden değerlendirilmesi çağrısında bulunuyor. Bu öneriler kabul için yeterli destek bulamamış olsa da daha yakın ekonomik işbirliğinin etrafındaki siyasi karmaşıklıkları ortaya koyuyor.
Buna rağmen İsrail'in ekonomik gelişimi, özellikle teknoloji ve inovasyondaki başarıları, başlı başına önemli bir konu olmaya devam ediyor ve Avrupalı şirketler ile politika yapıcılar için değerli içgörüler sunuyor.