AB ülkeleri 2024’te savunmaya 343,2 milyar avro harcadı; bu toplamın yüzde 44’ü tek başına Almanya ile Fransa’dan geldi.
Küresel tehditlerin artmasıyla birlikte AB’de savunma harcamaları belirgin biçimde yükseliyor; son beş yılda harcama neredeyse iki katına çıktı.
REKLAM
REKLAM
Avrupa Savunma Ajansı’na (EDA) göre bu tutar 2025’te 392 milyar avroya ulaşacak. 2020’de harcamalar 198 milyar avro düzeyindeydi; bu da nominal olarak %98’lik bir artış anlamına geliyor. Enflasyondan arındırıldığında bile artış %63 ve 2020-2025 dönemi için hâlâ son derece yüksek.
Pek çok güvenlik uzmanı, bu sert artışı doğrudan Rusya’nın Ukrayna’yı işgaline ve buna eşlik eden ABD’nin Avrupa güvenliğine desteğinin zayıflamasına bağlıyor. Rusya ile Ukrayna arasında bir barış planı üzerinde çalışılırken, Moskova lehine bir anlaşmanın, belirli güvenlik güvenceleri dışarıda bırakılırsa, uzun vadeli istikrarı tehdit edebileceğinden endişe ediliyor. Ukrayna’nın komşuları açısından, gelecekte yeni bir Rus işgali ihtimali giderek daha somut bir risk olarak görülüyor.
Küresel barış dengede sallanırken, peki Avrupa’da savunmasına en çok kaynak ayıran ülkeler hangileri?
Savunma harcamalarında Almanya başı çekiyor
EDA verilerine göre AB ülkeleri 2024’te savunmaya 343,2 milyar avro harcadı. 90,6 milyar avroluk bütçeyle Almanya açık farkla ilk sırada yer alıyor ve toplam AB savunma harcamalarının %26,4’ünü tek başına yapıyor. Onu 59,6 milyar avro ve %17,4 payla Fransa izliyor.
Bu iki ülke birlikte, AB’nin toplam savunma harcamalarının %43,8’ini, yani 150 milyar avroyu oluşturuyor.
Eurostat’ın verileri, sınıflandırma farklılıkları nedeniyle EDA’nınkinden daha düşük olduğundan, burada hem daha güncel olan hem de bu farkı yansıtan EDA verileri kullanıldı.
Beş ülke savunma harcamalarının yüzde 70’ini yapıyor
İtalya 32,7 milyar avroyla üçüncü sırada yer alırken, onu 31,9 milyar avroluk bütçeyle Polonya yakından takip ediyor. Beşinci sıradaki İspanya ise büyük Avrupa ekonomileri arasında görece düşük kalan 22,7 milyar avroluk bir savunma bütçesine sahip. ABD Başkanı Donald Trump, yılın başında, savunma harcamalarını GSYİH’nin %5’ine çıkarma taahhüdüne direndiği için İspanya’yı NATO’dan atmakla tehdit etmişti.
Sıralamanın ilk beşindeki ülkeler toplamda savunmaya 237,5 milyar avro harcadı; bu da AB genelindeki harcamaların %69,2’sine karşılık geliyor.
On dört ülke AB toplamının yüzde 8’ini paylaşıyor
Toplam 14 AB ülkesi savunmaya kişi başı 5 milyar avronun altında harcama yaptı; bunların sekizi ise 2 milyar avronun altında kaldı. Bu 14 ülkenin toplam savunma bütçesi 28,2 milyar avroda kaldı; bu da AB toplamının yalnızca %8,2’si. Bu grupta Avusturya (4,9 milyar avro), Macaristan (4,5 milyar avro) ve Portekiz (4,2 milyar avro) bulunuyor. AB’nin en küçük üyesi Malta ise sadece 99 milyon avroluk savunma harcamasıyla listenin en alt sıralarında yer aldı.
Birleşik Krallık ve Türkiye, AB üyesi olmasalar da NATO’nun Avrupa’daki başlıca üyeleri arasında yer alıyor. NATO verilerine göre Birleşik Krallık 2024’te savunmaya 65,8 milyar sterlin (74,97 milyar avro) harcarken, Türkiye’nin savunma harcaması yaklaşık 24,4 milyar avro oldu.
Kişi başına savunma harcaması
Kişi başına savunma harcaması Avrupa genelinde büyük farklılıklar gösteriyor: 2024’te Malta’da 174 avro iken Danimarka’da 1.540 avroya kadar çıkıyor. AB ülkeleri arasında basit ortalama 686 avro; yıl başındaki nüfus dikkate alınarak hesaplanan, nüfus ağırlıklı ortalama ise 764 avro.
Danimarka’nın yanı sıra dört ülke daha kişi başına 1.000 avronun üzerinde savunma harcaması yapıyor: Hollanda (1.184 avro), Finlandiya (1.140 avro), İsveç (1.073 avro) ve Almanya (1.069 avro).
Bu tutar, aralarında kişi başına 465 avro ile İspanya’nın da bulunduğu on ülkede 500 avronun altında kalıyor.
Diğer iki büyük ekonomi arasında, Fransa kişi başına 869 avro harcarken İtalya 555 avro ayırıyor.
Avrupa’da savunma harcamaları nasıl değişiyor?
“Rusya’nın Ukrayna’yı topyekûn işgali, savunma harcamalarındaki artışın başlıca itici gücü oldu” diyor İsveç Savunma Araştırma Ajansı’ndan araştırmacı Calle Håkansson, Euronews Business’a.
“Avrupa’da savunma yatırımları son on yılda zaten artış eğilimindeydi, ancak Ukrayna’daki savaş çok önemli bir dönüm noktası oldu.”
Eurostat ve EDA verileri nominal savunma harcamalarındaki artışı gösterirken, EDA’nın 2024 sabit fiyatları, 2024 fiyat düzeyine uyarlanmış gerçek değişimi ortaya koyuyor.
2024 sabit fiyatlarıyla hesaplandığında AB’nin savunma harcamaları 2020’de 234,2 milyar avro düzeyindeydi. Bu tutar 2024’te 343,2 milyar avroya çıktı ve 2025’te 381 milyar avroya ulaşması bekleniyor.
2015’ten 2025’e uzanan son on yılda gerçek artış %99’a ulaşıyor. 2014’te savunma harcamaları, reel olarak 188,5 milyar avro ile en düşük seviyesindeydi; o tarihten bu yana her yıl yükseldi.
“2014’te, çoğu NATO müttefiki olan AB ülkeleri, Rusya’nın Ukrayna’yı ilk işgaline karşılık olarak savunma bütçelerindeki düşüş eğilimine son verdi” diye anlatıyor Avrupa Dış İlişkiler Konseyi’nden (ECFR) politika uzmanı Rafael Loss, Euronews Business’a.
Ancak Loss, savunma bütçelerindeki görece artışların, NATO’nun savunma harcamaları için hedef olarak belirlediği ve o dönemde AB’nin de referans aldığı %2 eşiğine yaklaşabilmesi için, bir süre GSYİH artışını geride bırakmasının gerektiğini vurguluyor.
Bu yılın başlarında yapılan bir zirvede NATO üyeleri, ABD’nin baskısıyla, 2035’e kadar savunma harcamalarını GSYİH’nin %5’ine çıkarmayı kabul etti. Ülkeler bunun %3,5’ini doğrudan savunmaya, kalan %1,5’ini ise daha geniş güvenlik altyapısına ayırmayı hedefliyor.