Avrupa’da alkol fiyatları büyük farklılıklar gösteriyor; bunun başlıca nedeni, alkol kaynaklı zararları azaltmaya yönelik vergiler.
Eurostat'a göre AB'de hanelerin mal ve hizmetlere harcadığı her 100 avronun ortalama 1,5 avrosu alkollü içeceklere gidiyor. Ancak ülkeler arasında, hane harcamaları içinde alkollü içeceklerin payı büyük farklılıklar gösteriyor.
REKLAM
REKLAM
Avrupa genelinde aynı alkollü içecek sepetinin fiyatını karşılaştıran fiyat düzeyi endeksi, alkol maliyetlerindeki farklara bakmanın iyi bir yolu. AB ortalaması 100 olarak kabul ediliyor; yani bu sepet AB düzeyinde 100 avroya mal oluyorsa, endeks bunun her bir ülkede kaç avroya denk geldiğini gösteriyor.
Endeksin 100'ün üzerinde olması, o ülkede fiyatların AB ortalamasından daha yüksek olduğu anlamına geliyor. 100'ün altındaki değerler ise daha ucuz olduğunu gösteriyor.
En pahalı alkol İskandinav ülkelerinde, Türkiye'de ve İrlanda'da
2024 itibarıyla, alkolün en pahalı olduğu ülke, 36 Avrupa ülkesi (AB üyeleri, adaylar ve EFTA ülkeleri) arasında yapılan sıralamada İzlanda. AB'de ortalama 100 avroya mal olan içecekler için İzlanda'da 285 avro ödeniyor. Bu da AB ortalamasının yüzde 185 üzerinde.
Sıralamanın diğer basamaklarında, aynı alkol sepetinin fiyatı Norveç'te 226, Finlandiya'da 210, Türkiye'de ise 203 avroya çıkıyor. Bu da alkollü içeceklerin AB ortalamasının iki katından daha pahalı olduğu anlamına geliyor. 198 avroluk seviyede bulunan İrlanda da bu düzeye oldukça yakın.
Alkol fiyatlarının en yüksek olduğu ilk üç ülkenin tamamı İskandinav bölgesinde yer alıyor. Bölgedeki diğer iki ülke de AB ortalamasının üzerinde: İsveç'te endeks 146, Danimarka'da ise 125 seviyesinde.
En ucuz alkol İtalya, Almanya ve Avusturya'da
Alkolün en ucuz olduğu ülkeler İtalya, Almanya ve Avusturya. AB'de 100 avroya mal olan alkollü içecekler, İtalya'da sadece 84 avroya satılıyor. Yani alkollü içecek fiyatları AB ortalamasının yüzde 16 altında.
Almanya'da fiyat 87, Avusturya'da ise 90 avro. Aynı içecek sepeti için İspanya'da 91 avro ödeniyor. Bu da alkolün, AB'nin "Dörtlü Büyükler" diye anılan ekonomilerinde genel olarak AB ortalamasından daha ucuz olduğu anlamına geliyor. 102 avroluk düzeyiyle yalnızca Fransa ortalamanın üzerinde ve o da sadece yüzde 2 farkla.
Gelir hesaba katılmıyor
Gelir ya da kazanç fiyat karşılaştırmalarına dahil edilmiyor; yani bu sıralamada ücretler ya da kişisel geliri ölçen diğer göstergeler dikkate alınmıyor.
Sheffield Üniversitesi'nden Profesör Colin Angus, Euronews Business'a yaptığı açıklamada, “Alkolün fiyatı ile alkolün karşılanabilirliği arasında önemli bir fark var” dedi.
Alkol fiyatlarının düşük, ancak harcanabilir gelirlerin de düşük olduğu bir ülkede alkol yine de zor erişilebilir olabilir; bunun tersi durum da geçerli.
“Vergi, [fiyat] farklarını ortaya çıkaran temel etkenlerden biri… Bazı Avrupa ülkelerinde, özellikle de Kuzey Avrupa'dakilerde daha yüksek alkol vergileri, alkol fiyatlarını yukarı çeken en önemli unsurlardan biri” diye ekledi Angus.
Angus, İskandinavya, İrlanda ve Birleşik Krallık gibi Kuzey Avrupa bölgelerinde yüksek vergi oranlarının genellikle yüksek alkol tüketimine ve alkolle bağlantılı zararlara verilen bir yanıt olduğunu da vurguladı.
Birleşik Krallık'ın karşılaştırmaya dahil edildiği son yıl olan 2020'de, ülkenin endeks değeri 139, AB ortalaması ise 100'dü.
“Bugün çoğu Akdeniz ülkesinde alkol tüketimi ve buna bağlı zararlar çok daha düşük seviyelerde; dolayısıyla aşırı içmeyi caydırmak için daha yüksek vergi oranlarına duyulan ihtiyaç da görece sınırlı” diye ekledi.
Hamburg Üniversitesi'nden Dr. Jakob Manthey de belirli alkollü içeceklere uygulanan daha yüksek özel tüketim vergisi oranlarının, alkol fiyatlarındaki farklılıkların başlıca nedeni olduğunu vurguladı.
Örneğin, 2020 yılında Dünya Sağlık Örgütü'nün (DSÖ) Avrupa Bölgesi'nde, bira perakende fiyatı içinde alkol vergilerinin payının en yüksek olduğu beş ülke Finlandiya, Türkiye, Norveç, Estonya ve İzlanda'ydı. Vergi payı yüzde 28 ile yüzde 39 arasında değişiyordu ve distile içkilerde bu oranlar daha da yüksek (yüzde 50 ya da daha fazla) olabiliyor. Düşük vergilendirme uygulayan ülkelerde ise vergi payı yüzde 10 veya altında.
Vergileri artırmak devlet gelirlerini de yükseltiyor
Manthey, Euronews Business'a “Bu veriler, perakende fiyatın önemli bir bölümünün özel tüketim vergileriyle belirlendiğini gösteriyor” dedi.
Vergilerin artırılmasının yalnızca tüketimde azalmaya yol açmadığını belirten Manthey, “Vergileri yükseltmek devletin vergi gelirini de artırır” diye ekledi.
Colin Angus, en azından şarapta, alkol vergisi oranlarının belirlenmesinde önemli bir diğer etkenin de alkol üretimi olduğunu anlattı. Avrupa genelinde, kayda değer miktarda şarap üreten ülkelerde şaraptan ya hiç vergi alınmıyor ya da vergi oranları çok düşük tutuluyor. Buna karşılık şarap üretmeyen ülkeler şaraba daha yüksek oranda vergi uygulama eğiliminde.