Bolivarın hızla değer kaybetmesi ve resmi dolar kurlarına erişimin sınırlı olmasıyla, Venezuelalıların çoğu yaptırımlar ve süregelen enflasyon nedeniyle döviz için kripto tabanlı piyasalara yöneliyor.
ABD ile Venezuela arasında artan gerilim, ülkenin para biriminin değer kaybetmeye devam ettiği ve bir ABD doları satın almanın resmi maliyetinin son 12 ayda yaklaşık yüzde 480 oranında arttığı bir döneme denk geliyor.
Venezuela Merkez Bankası çarşamba günü resmî döviz kurunu 2 Ocak'a kadar geçerli olmak üzere ABD doları karşısında 301,37 bolivar olarak belirledi. 2025 yılı başında dolar karşısında 52,02 bolivar olan kur, yerel para biriminin ne ölçüde değer kaybettiğinin altını çiziyor.
Ancak resmî kur hikâyenin sadece bir kısmı. Gerçekte, çoğu Venezuelalı ve işletme devlet kurundan dolara erişemediği için genellikle karaborsaya yönelmek zorunda kalıyor.
Fiyatların büyük ölçüde kripto tabanlı değişim platformları aracılığıyla belirlendiği karaborsada, dolar 560 bolivara yakın işlem görüyor. Resmî kura kıyasla en az yüzde 85'lik bir fark.
Venezuela'daki döviz alışverişlerinin üçte ikisinden fazlasının artık bu tür platformlar üzerinden gerçekleştiği tahmin ediliyor. Devlet kurundan dolara erişimin sınırlı kalması, işletmeleri ve hane halklarını para biriminin önemli ölçüde daha zayıf olduğu paralel piyasaya güvenmeye zorluyor.
İki kur arasındaki farkın giderek açılmasının günlük yaşam üzerinde somut etkileri var. Gıda, kira, ulaşım ve ithal malların fiyatları genellikle karaborsa kuru kullanılarak belirlenirken, birçok maaş bolívar olarak ödenmeye devam ediyor ve ücretler nominal olarak ayarlandığında bile reel gelirleri sürekli olarak aşındırıyor.
Bir istikrar aracı olarak kripto tabanlı borsalar
Venezuela zaman içinde enflasyon ve kur istikrarsızlığıyla başa çıkmanın bir yolu olarak giderek 'dolarize' oldu.
Bankalar ve resmî değişim mekanizmaları sıkı kontrollere tabi olduğundan, kripto platformları dolar için yaygın olarak kullanılan ancak gayri resmî bir pazar yeri olarak ortaya çıktı ve sabit para birimine erişimin kısıtlı olduğu bir ekonomide likidite sağladı.
Devlet Başkanı Nicolas Maduro 2025 yılında yaklaşık yüzde 9'luk bir ekonomik büyüme olacağını iddia etse de özel şirketlerin tahminleri enflasyonun bu yıl yüzde 500'ü aşabileceğini gösteriyor. Resmî enflasyon verileri Ekim 2024'ten bu yana yayınlanmıyor.
Fiziksel para ve madeni paralara sınırlı erişim anlamına gelen döviz kıtlığı bolívar üzerindeki baskıyı daha da arttırdı. Bu sorun Venezuela'nın Washington ile uzun süredir devam eden anlaşmazlığıyla daha da derinleşti. Ülke 2019'dan beri ABD'nin petrol ambargosu altında.
Yaptırımlar sıkılaştıkça ve petrol sevkiyatlarına el konuldukça, Venezuela gayri resmî kanallardan yüksek indirimlerle giderek daha fazla ham petrol ihraç etti. Bu da dolar girişlerini sınırladı ve para biriminin değer kaybı ve yükselen enflasyon döngüsünü güçlendirdi.