BAE'nin OPEC ve OPEC+'tan ayrılacağını açıklamasının ardından petrol piyasaları benzeri görülmemiş dalgalanmanın yaşandığı bir dönemden geçiyor.
Birleşik Arap Emirlikleri’nin Petrol İhraç Eden Ülkeler Örgütü’nden (OPEC) ve genişletilmiş ittifakı OPEC+’tan Salı günü açıklanan ve Cuma günü yürürlüğe girecek olan resmî ayrılığının ardından, petrol piyasaları yeniden istikrarsızlıkla karşı karşıya kaldı.
REKLAM
REKLAM
Onlarca yıllık üyeliğe son veren bu adım, küresel ekonomi İran’la süren savaşın sarsıntılarını atlatmaya çalışırken ve Hürmüz Boğazı’ndaki abluka sürerken geldi.
Yatırımcılar, BAE’den ileride gelebilecek daha yüksek üretim olasılığını, küresel tedarik hatlarına yönelik acil ve ciddi risklerin yanı sıra daha fazla ülkenin OPEC ve OPEC+’tan ayrılma ihtimaliyle birlikte tartıyor.
Açıklamanın ardından, BAE kaynaklı arz fazlası ihtimalinin fiyatlara yansıtılmasıyla piyasalar hızla tepki verdi. Petrol fiyatları, özellikle birkaç ay sonrasına dönük vadeli işlemlerde, yüzde 2 ile 3 arasında geriledi.
Ancak bu hareket, Orta Doğu’daki çatışmanın yarattığı risk primi ve ABD-İran müzakerelerinin durmasıyla kısa sürede dengelendi.
Haberin kaleme alındığı sırada ABD gösterge petrolü WTI varil başına 105 doların, uluslararası ölçüt kabul edilen Brent petrol ise 112 doların üzerindeydi. Her iki fiyat da Çarşamba günü, BAE açıklamasının ardından görülen dip seviyeye kıyasla yaklaşık yüzde 4 daha yüksek seyrediyor.
BAE’nin kararı, Abu Dabi ile Riyad arasında üretim kotaları konusunda yıllardır biriken gerginliklerin ardından geldi. Ülke, kapasitesini günde 5 milyon varile çıkarmak için devlet şirketi Abu Dhabi National Oil Company’ye (ADNOC) 150 milyar doların (128 milyar avro) üzerinde yatırım yaptı.
Ancak OPEC’in kısıtlayıcı çerçevesi altında bu kapasitenin önemli bir bölümü atıl kaldı; bu da hükümeti ulusal çıkarlarını önceliklendirmeye itti.
Grubun üçüncü büyük üreticisinin ayrılması, 60 yıllık örgütün bütünlüğüne ciddi bir darbe anlamına geliyor. Quilter Cheviot’ta küresel enerji analisti olan Maurizio Carulli, bu çıkışın kalan üyeler üzerinde yarattığı kısıtları vurguladı.
Carulli, “Tanker trafiği Hürmüz Boğazı’ndan yeniden güvenli biçimde geçmeden, OPEC’in fiyatları istikrara kavuşturma kapasitesi ciddi biçimde kısıtlı; buna karşılık ABD’li üreticiler orantısız bir etki gücü kazandı” değerlendirmesinde bulundu.
BAE, ek üretimi piyasaya “kademeli ve kontrollü” biçimde sunma sözü verse de OPEC içindeki aniden ortaya çıkan koordinasyon eksikliği, belirsizliğe yeni bir boyut ekledi.
BAE açısından abluka, çıkış için son kıvılcım işlevi gördü. Başlıca ihracat güzergâhı tehdit altındayken Abu Dabi, geleneksel kartel yapısının dışında bağımsız güvenlik ve ticaret ortaklıkları kurmak için diplomatik esneklik arayışına girdi.
Jeopolitik çalkantıya rağmen enerji şirketlerinin hisseleri dayanıklılığını korudu.
Carulli’ye göre “BP, Shell, TotalEnergies, ENI, Chevron ve ExxonMobil gibi entegre devler, petrol fiyatlarındaki her 10 dolarlık artışın faaliyet nakit akımlarını yüzde 5 ila 10 artırabileceği bir fiyat yükselişinden faydalanıyor.”
Hürmüz Boğazı’nda gerilim
Ayrı ama bağlantılı bir gelişme olarak, kırılgan ateşkese rağmen Orta Doğu’daki güvenlik durumu kırılganlığını koruyor. İran, Hürmüz Boğazı’nın yeniden açılması için yakın zamanda on maddelik bir öneri paketi sundu.
Deniz trafiğinin yeniden başlaması karşılığında Tahran, ABD deniz ablukasının tamamen kaldırılmasını ve mevcut düşmanlıkların sona ermesini talep ediyor.
Pakistan’ın ara buluculuğunda sağlanan iki haftalık ateşkesi kısa süre önce uzatan ABD Başkanı Donald Trump, son İran teklifini önceki versiyonlara göre “çok daha iyi” olarak nitelese de şartları kabul etmedi.
Kısa süre sonra Trump, sosyal medyada İran’ın pazarlık gücü olmadan umutsuz ve zor durumda olduğunu iddia eden paylaşımlar yaptı.
Washington, İran’ın nükleer programı konusunda kalıcı bir anlaşma sağlanmasında ve yaptırımlar kaldırılmadan önce su yolunun “koşulsuz” biçimde yeniden açılmasında ısrarını sürdürüyor.
Bu ablukunun küresel enerji güvenliği üzerindeki etkisi abartılabilecek gibi değil.
Carulli, “IEA’ya göre Hürmüz Boğazı’nın uzun süre kapalı kalması, piyasadan küresel petrol arzının yaklaşık yüzde 12’sini çekti; bu da Yom Kippur savaşından, İran-Irak çatışmasından, Kuveyt’in işgalinden ve hatta Ukrayna krizinin sonuçlarından bile daha büyük bir kesinti” diye konuştu.