Avrupa'daki en zengin yüzde 0,1'lik kesim toplam gelirin yaklaşık yüzde 4,5'ini alıyor; ancak bu pay ülkeden ülkeye büyük farklılık gösteriyor.
Avrupa genelinde en zengin yüzde 0,1’lik kesime giden gelir payı büyük farklılıklar gösteriyor. Bazı ülkelerde bu oran yüzde 6’nın üzerine çıkarken, Avrupa ortalaması yüzde 4,5 seviyesinde. Uzmanlara göre bu farkların arkasında vergi sistemleri ve ücret eşitsizliği yatıyor.
REKLAM
REKLAM
Peki, her 1.000 kişiden yaklaşık birine denk gelen bu gruba gelirin en büyük payını hangi ülkeler veriyor?
World Inequality Database verilerine göre bu ultra zengin grubun gelir payı, AB üyeleri, aday ülkeler, EFTA üyeleri ve Birleşik Krallık’ı da kapsayan 35 ülkede Hollanda’da yüzde 1,6’dan Gürcistan’da yüzde 10,2’ye kadar değişiyor.
Rakamlar, İtalya hariç, 2024 yılını ya da 2020 sonrasındaki en güncel yılı yansıtıyor. İtalya için eldeki en son veri 2015’e ait. Buradaki gelir, vergi ve sosyal transferler öncesi olarak ölçülüyor.
AB ülkeleri arasında en yüksek pay yüzde 8,3 ile Estonya’ya ait; onu Bulgaristan (yüzde 7,5) ve Polonya (yüzde 7) izliyor.
İki AB aday ülkesi de yüzde 6 eşiğinin üzerinde: Sırbistan (yüzde 6,9) ve Türkiye (yüzde 6,1).
Danimarka (yüzde 5,8) ve Romanya (yüzde 5,1) da yüzde 5’in üzerinde.
Farklılıkların nedeni ne?
University College London’dan Dr Pawel Bukowski’ye göre bu tabloda politika tercihleri ve kurumlar belirleyici rol oynuyor.
“Ülkeler, yeniden dağıtım düzeyinde; yani vergiler ve sosyal politikalar yoluyla gelirleri ne ölçüde etkilemeye çalıştıkları konusunda birbirinden farklı olabilir,” diye konuştu Euronews Business’a.
“Bu açıdan bakıldığında Orta ve Doğu Avrupa’da yeniden dağıtım düzeyi oldukça düşük. Örneğin Polonya’daki vergi sistemi gerilemeli; yani zenginler, yoksullara kıyasla göreli olarak daha az vergi ödüyor,”
Ayrıca birçok sosyal politikanın gelirleri eşitlemeyi zorunlu olarak hedeflemeyecek biçimde tasarlandığına da dikkat çekti.
İtalya hariç tutulduğunda, Avrupa’nın dört büyük ekonomisinin birbirine çok yakın seyrettiği görülüyor; ultra zengin gruplar İspanya’da yüzde 5, Almanya, Birleşik Krallık ve Fransa’da ise yüzde 4,9’luk paylara sahip.
İrlanda (yüzde 4,8) bu grubun hemen arkasından geliyor ve yüzde 4,5’lik Avrupa ortalamasının biraz üzerinde yer alıyor.
Alt sıralarda ise birkaç ülke birbirine yakın oranlarla kümeleniyor. En düşük pay yüzde 1,6 ile Hollanda’da. Onu Kıbrıs (yüzde 2,2), Karadağ (yüzde 2,3), Slovenya (yüzde 2,3), Belçika (yüzde 2,3), Arnavutluk (yüzde 2,4) ve Letonya (yüzde 2,4) izliyor; hepsi yüzde 2,5’in altında.
İtalya için WID’de yer alan en güncel oran yüzde 2,0; ancak bu veri 2015 yılına ait olduğu için doğrudan karşılaştırılmayabilir. Guzzardi ve Morelli’nin WID için yayımladığı bir çalışma ise bu oranı 2021 yılı için yüzde 3,3 olarak veriyor.
En zengin yüzde 0,1’lik kesimin gelir payı, Yunanistan’da yüzde 4,5, İsviçre’de yüzde 4,3, Çekya’da yüzde 4,2, İsveç’te yüzde 3,7, Finlandiya ve Norveç’te ise yüzde 3,5 olmak üzere, yüzde 3,5 ile 4,5 arasında değişiyor.
Roma Tre Üniversitesi’nden Dr Salvatore Morelli, bazı ülkelerde üst gelir grubunun payının daha yüksek olmasının, özellikle 1990’lardaki ekonomik geçişlerin ardından, ücretlerde, iş gelirlerinde ve bunların da beraberinde sermaye geliri üreten servet sahipliğinde gerçekten daha yüksek bir yoğunlaşmayı kısmen yansıtabileceğini belirtti.
Bununla birlikte bu farklar, emeklilik sistemlerindeki, vergi beyan kurallarındaki, kayıt dışılık düzeyindeki ve sermaye gelirlerinin idari kayıtlarda ne ölçüde görünür olduğundaki farklılıkları da yansıtıyor olabilir.
Ücret sıkışması ve daha güçlü toplu pazarlık
“Araştırmalar, ücretlerde daha fazla sıkışmanın, daha güçlü toplu pazarlık kurumlarının, daha düşük işsizliğin ve daha kapsamlı sosyal sigorta sistemlerinin, en yüksek gelir grupları ile nüfusun geri kalanı arasındaki vergi öncesi gelir farkını daraltma eğiliminde olduğunu gösteriyor,” dedi Morelli Euronews Business’a.
“Bu da İskandinav ülkeleri ile bazı Batı Avrupa ülkelerinde, geçiş sürecini yaşamış birçok ekonomiye kıyasla neden daha düşük üst gelir payları görüldüğünü açıklamaya yardımcı olabilir.”
En zenginlerin gelir payı artıyor mu?
Avrupa’da en zengin yüzde 0,1’lik kesim 1940 yılında gelirin yüzde 6,43’ünü alıyordu. Bu oran zaman içinde istikrarlı biçimde gerileyerek 1980’lerin başında yaklaşık yüzde 2,7’ye düştü.
Sonrasında yeniden yükselişe geçerek 2007’de yüzde 5’e yaklaştı; ancak finansal kriz bu oranı yeniden aşağı çekti. 2010’dan bu yana ise görece yatay seyrediyor ve 2024 itibarıyla yüzde 4,54 düzeyinde bulunuyor.