Euronews Business, Avrupalıların en zengin bireylere uygulanacak asgari servet vergisi ile faaliyet gösterdikleri ülkelerdeki büyük çokuluslu şirketlere yönelik asgari vergiyi nasıl değerlendirdiklerini inceliyor.
Vergilendirme bir ülkenin toplumsal uyumunun merkezinde yer alır; devletlerin işleyebilmesi, hizmet sunabilmesi ve istikrarı koruyabilmesi için gereken gelirleri sağlar. AB, vergi ayrımcılığı, çifte vergilendirme ve vergi kaçırma ile mücadele ederek vergilendirmeyi daha adil, daha şeffaf ve daha etkin hale getirmek istediğini söylüyor.
REKLAM
REKLAM
Büyük çok uluslu şirketler ve varlıklı bireyler, adil paylarını ödeyip ödemedikleri yönündeki tartışmalar büyüdükçe giderek daha fazla mercek altında. Avrupa genelindeki protestolarda zaman zaman onlardan daha fazla katkıda bulunmaları isteniyor.
2005 tarihli bir Eurobarometer araştırması, AB vatandaşlarının üçte ikisinin zenginlerden alınacak bir vergiyi desteklediğini, beşte dördünün ise büyük çok uluslu şirketlerin vergilendirilmesinden yana olduğunu ortaya koydu. Destek düzeyleri Avrupa genelinde büyük farklılık gösteriyor; uzmanlar, hükümetlere ve kamu kurumlarına duyulan güvendeki farklılıkların bu açığı açıklamaya yardımcı olduğunu söylüyor.
Katılımcılara şu soru yöneltildi: “Ülkenizdeki en zengin bireylere (en üst %0,001'lik kesim) servete dayalı asgari bir vergi uygulanması hakkında ne düşünüyorsunuz?”
AB genelinde ortalama %65, böyle bir asgari vergiyi destekledi. Destek, Çekya'da %45'ten Macaristan'da %78'e kadar değişiyor.
Bunların dışında, Bulgaristan, Romanya, Hırvatistan ve Yunanistan'da destek en az %70 seviyesinde; Polonya ve Danimarka'da ise oran %50'nin altına düşüyor.
AB'nin dört büyük ekonomisi arasında destek düzeyleri birbirine yakın. %70 ile İtalya başı çekerken, Almanya ve İspanya %69 ile onu yakından izliyor. %65 ile Fransa, AB ortalamasına denk geliyor.
Genel olarak Orta ve Doğu Avrupa'da destek yüksek, ancak bölge içindeki farklılıklar dikkat çekici. Polonya ve Çekya, belirgin şekilde daha düşük destek oranlarıyla bariz istisnalar olarak öne çıkıyor.
Bölgede desteğin daha düşük olduğu bazı ülkelerde, 'bilmiyorum' yanıtlarının oranı da görece yüksek; Çekya'da %25, Letonya'da %19 gibi.
Eşitsizlik ve servet uçurumları
“Eşitsizliğe ilişkin algılar ve servet uçurumlarının ne kadar görünür olduğu, vergilendirmeye yönelik tutumların şekillenmesinde belirleyici bir rol oynuyor” diyor Viyana Üniversitesi'nden Erick Kirchler, Euronews Business'a konuşurken.
“Sosyal güvenlik ağlarının zayıf olduğu ve servet farklılıklarının çok belirgin göründüğü yerlerde vatandaşlar, çok zenginlere daha yüksek vergi getirilmesi de dahil olmak üzere daha güçlü düzeltici önlemler talep etme eğiliminde oluyor.”
Kirchler, etkinlik ve vergi kaçırma konusundaki kaygılar nedeniyle İskandinav ülkelerinde birçok servet vergisinin kaldırıldığını hatırlattı. Bu ülkelerde vatandaşların, mevcut gelir ve sermaye geliri vergilerinin etkin biçimde işlediğine ve vergi yükünü adil şekilde dağıttığına genel olarak güvendiklerini söyledi. “Bu nedenle net servet vergilerinin yeniden yürürlüğe konmasına yönelik istek sınırlı kalıyor” diye ekledi.
Devlete duyulan güvenin rolü
Paderborn Üniversitesi'nden Caren Sureth-Sloane, devlete duyulan güven düzeylerindeki farklılıkların bu algıları şekillendirdiğini söyledi. Gelir ve servet eşitsizliği düzeyleri ile insanların hangi ölçüde eşitsizliği kabul edilebilir gördüğü de rol oynuyor.
“İnsanlar 'zenginlerin' sistemi kandırabildiğine, siyasi sistem ile kamu yönetiminin yeterince denetlenmediğine ya da hatta yolsuz olduğuna ikna olurlarsa, bu memnuniyetsizlik servet vergisi taleplerini besliyor” diye konuştu Euronews Business'a.
Katılımcılara, “Büyük çok uluslu şirketlerin faaliyet gösterdikleri her ülkede asgari bir vergi ödemekle yükümlü tutulması gerektiği görüşüne ne ölçüde katılıyorsunuz?” diye sorulduğunda, destek belirgin biçimde arttı.
AB genelinde katılımcıların %80'i bu görüşe katılıyor. Bunların %44'ü tamamen katıldığını, %36'sı ise kısmen katıldığını söylüyor. Destek oranları Macaristan'da %67'den Yunanistan'da %87'ye kadar uzanıyor.
Avusturya (%86), Bulgaristan (%84), Fransa (%83), Finlandiya (%83), Portekiz (%83), Malta (%83), Hırvatistan (%82), Almanya (%82) ve Lüksemburg (%81) dahil olmak üzere birçok ülkede katılımcıların beşte dördünden fazlası, çok uluslu şirketlerin faaliyet gösterdikleri yerlerde asgari bir vergi ödemesi gerektiğini savunuyor.
Tamamen katılıyorum diyenlerin oranı özellikle Avusturya'da (%54), Hırvatistan'da (%51) ve Almanya'da (%48) yüksek.
Macaristan'ın yanı sıra Letonya (%72), Slovenya (%73), Slovakya (%73) ve Çekya'da (%74) toplam destek oranı dörtte üçün altına düşüyor.
Caren Sureth-Sloane, Avusturya'nın hâlâ yabancı doğrudan yatırımlar (YDY) için cazip bir ülke olduğunu, Macaristan'ın ise en az cazip ülkeler arasında yer aldığını söyledi. Bu da Macaristan'ın, bazı kurumlar vergisi gelirlerinden feragat etme pahasına bile YDY çekme konusunda istekli olduğuna işaret ediyor.
“Bu strateji büyük olasılıkla, KDV gibi tüketim vergilerinden elde edilecek daha yüksek gelirler başta olmak üzere, diğer vergilerden sağlanacak toplam fayda beklentisiyle destekleniyor. Avusturya'da ise insanlar, yerli şirketlerin uluslararası rakiplerine kıyasla rekabet gücü konusunda daha fazla kaygı duyuyor” diye konuştu.
Yabancı doğrudan yatırımlar
Kirchler, Avusturya, Hırvatistan ve Bulgaristan'ın kendilerini birer vergi cennetleri olarak değil, adil katkı bekleyen piyasa ekonomileri olarak gördüklerini belirtti. “Asgari vergi, daha fazla istikrar ve kârların başka ülkelere kaydırılmasına karşı koruma vaat ediyor; bunlar özellikle Güneydoğu Avrupa açısından son derece önemli konular” dedi.
Kirchler, Macaristan ve Letonya'nın ekonomilerini güçlendirmek için düşük kurumlar vergisi oranlarına ve yabancı yatırımlara dayandığını da ifade etti. “Tutumlar bu nedenle daha temkinli… Pek çok kişi, daha sıkı uluslararası vergi koordinasyonunun rekabet güçlerini zayıflatabileceğinden korkuyor” diye ekledi.
Amazon, Meta, Google ve Apple, en önde gelen çok uluslu şirketler arasında yer alıyor. Bazıları, ödedikleri vergi miktarı nedeniyle protestolarla karşı karşıya kalmıştı.
Vergi adaleti algıları genel olarak İskandinav ve Batı Avrupa ülkelerinde daha yüksek, Doğu Avrupa'da ise daha düşük. Uzmanlar, bu farkı kamu hizmetlerinin kalitesine ve vergi sistemlerinin serveti ne kadar etkili biçimde yeniden dağıttığına bağlıyor.
Euronews'un 'Avrupa'da servet vergileri' başlıklı makalesi, hangi ülkelerin bu vergileri uyguladığını ve ne kadar gelir sağladığını mercek altına alıyor. En yüksek kişisel gelir vergisi oranları, en çok kazananlar için Avrupa genelinde büyük farklılık gösteriyor.