Bu finansman, Özbekistan’da KOBİ’lerin GSYH’nin yarısından fazlasını oluşturduğu, ancak çoğunun hâlâ kredi için gereken kayıt, teminat ve desteğe sahip olmadığı bir dönemde devreye giriyor.
Avrupa İmar ve Kalkınma Bankası (EBRD) (kaynak İngilizce), Özbekistan'ın O'zsanoatqurilishbank'ına, bilinen adıyla SQB'ye, genç girişimcilere yönelik kredileri artırması için 50 milyon dolara (42,7 milyon avro) kadar finansman sağlıyor; zira küçük ölçekli şirketler banka kredilerine erişimde hâlâ engellerle karşılaşıyor.
REKLAM
REKLAM
Kredi, EBRD'nin Orta Asya'ya yönelik Youth in Business programı kapsamında veriliyor ve 35 yaş altındaki girişimcilerin yönettiği veya sahip olduğu mikro, küçük ve orta ölçekli işletmeleri hedefliyor.
Genç işletme sahiplerine odaklanılması, Özbekistan'ın demografik yapısını da yansıtıyor. Resmi istatistiklere göre, ülke 2025 yılı başında 14 ile 30 yaş arasında 9,63 milyon kişiye sahipti; bu da nüfusun yüzde 25,7'sine karşılık geliyor (kaynak İngilizce).
SQB'ye sağlanan kredi, EBRD'nin Özbekistan finans sektöründeki toplam 100 milyon dolara (85,4 milyon avro) kadar ulaşan iki operasyonunun parçası. Özbekistan Konut Kredileri Yeniden Finansman Şirketi ile yürütülen, 50 milyon dolara (42,7 milyon avro) kadar tutarındaki ayrı bir işlem ise konut ipotek piyasasını ve daha standartlaşmış kredi uygulamalarını desteklemeyi amaçlıyor.
Bu finansman, küçük işletmelerin 2025'in Ocak-Eylül döneminde GSYH'nin yüzde 51,5'ini oluşturduğu (kaynak İngilizce) bir ekonomide devreye giriyor. Özbekistan Ulusal İstatistik Komitesi'ne göre, 1 Ekim 2025 itibarıyla ülkede faaliyet gösteren 1,2 milyon küçük işletme bulunuyordu.
Piyasadaki likidite küçük işletmelere yansımıyor
EBRD Finansal Kurumlar İş Grubu Genel Müdürü Francis Malige'ye göre temel sorun yalnızca paranın bulunabilirliği değil, aynı zamanda nereye gittiği.
"Likiditenin fazlasıyla bol olduğunu söyleyebiliriz," dedi Euronews'e. "Gözlemlediğimiz şu ki bunun büyük kısmı kamuya verilen kredilere, devlet borçlanmasına gidiyor; gerçek ekonominin finansmanına ise her zaman yansımıyor."
SQB için açılan kredi hattı, bu boşluğu gidermeyi amaçlıyor; bankaların kredi standartlarını karşılamakta zorlanan genç işletmeleri hedefliyor.
Bankalar nezdinde krediye uygunluk hâlâ ilk sınav
Birçok küçük işletme için ilk engel, iş fikrinin kendisi değil. Asıl mesele, kreditörlerin risk değerlendirmesi için ihtiyaç duyduğu kayıtları, finansal planlamayı ve faaliyet geçmişini sunup sunamadıkları.
Malige, çok sayıda KOBİ'nin bankacılık sistemiyle yapısal bir uyumsuzluk yaşadığını söyledi.
"Bankalarla, bankaların kendilerinden beklediği dili kullanarak konuşmuyorlar," dedi.
Bu uyumsuzluğu, küçük firmaların işlerini nasıl belgelediklerine bağladı. Bu işletmeler, büyük şirketlere kıyasla genellikle daha az finansal öngörüye, daha az resmileşmiş finansal planlamaya ve daha düşük bilgi şeffaflığına sahip. Malige'ye göre, KOBİ kredilerinde bankaların kurucunun, yönetim ekibinin ve iş planının güvenilirliğine daha fazla ağırlık vermesi gerekiyor.
Kadın girişimciler için ise finansman açığı, kredi başvurusundan önce bile başlayabiliyor. Krediye erişim, aynı zamanda mevcut programları fiilen kullanmalarını sağlayacak bilgiye, ağlara ve destek hizmetlerine ulaşıp ulaşamadıklarına bağlı.
BM Kadın Birimi Orta Asya İrtibat Ofisi Başkanı Ceren Güven Güres, Özbekistan'ın toplumsal cinsiyet eşitliği alanındaki reformlarda ve kadın girişimcilere yönelik destek programlarında kayda değer ilerleme sağladığını söyledi. Ancak hukukta ve politikada yapılan değişikliklerin, otomatik olarak eşit erişim anlamına gelmediğini vurguladı.
"Haklarının farkındalar mı? Bu hizmetlerden haberdarlar mı?" diye sordu.
Teminat, kredi kararlarını hâlâ yönlendiriyor
İşletme bankaya ulaştığında, sıradaki sınav çoğu zaman teminat oluyor. Pek çok genç girişimci ve ilk kez iş kuran kişi, kredi başvurusunu destekleyecek nitelikte mal varlığına ya da ekipmana henüz sahip değil.
"Birçok banka teminat gösterebilecek varlıklar, sabit kıymetler talep ediyor; oysa KOBİ'ler bunlara, bankalardan borçlanmalarını gerçek anlamda destekleyecek ölçüde çoğu zaman sahip değil," dedi Malige.
Sorun, bankaların KOBİ kredilerini nasıl örgütlediğine de uzanıyor.
"Pek çok banka KOBİ kredilerini, kurumsal kredilerin adeta düşük profilli bir versiyonu gibi görüyor. Oysa böyle olmaması gerekiyor," diye konuştu.
EBRD, geleneksel teminatı bulunmayan müşterilere kredi verilmesini kolaylaştırabilecek ilk zarar karşılama mekanizması gibi risk paylaşım araçlarının yanı sıra teknik yardım ve eğitim programlarıyla hem borçlular hem de kreditör bankalarla çalıştığını belirtiyor.
Kadın girişimcilerin kredi dışında da desteğe ihtiyacı var
Kadın işletme sahipleri için finansmana erişim, bankacılık sisteminin dışındaki koşullarla da şekilleniyor. Güres, toplumsal beklentilerin, cinsiyet kalıplarının ve bakım sorumluluklarının kadınların iş kurma, ağlara katılma ve sunulan hizmetlerden yararlanma imkanlarını sınırlayabildiğini söyledi.
"Zararlı toplumsal normlara, cinsiyet kalıplarına ve kadınların üzerindeki bakım yüküne, yani sorunun kök nedenlerine dönmemiz gerekiyor," dedi.
Kadınlar bir işi kurduktan ya da resmileştirdikten sonra da destek programlarının devam etmesi gerektiğini belirterek, şirketlerin ilk aşamanın ötesine geçebilmesi için mentorluk, ihtiyaca göre tasarlanmış destekler, hibe ve kredilerin önemine dikkat çekti.