AB’de kadın ve erkek emekli maaşları arasındaki fark, ücret uçurumunun iki katından fazla. Uzmanlar, çalışma saatleri ve prim günlerindeki eşitsizliklere, toplumsal cinsiyet rolleri ve karşılıksız bakım yükünün yol açtığını vurguluyor.
Toplumsal cinsiyete dayalı ücret farkı açıkça görülüyor. AB'de kadınlar erkeklerden %11,1 daha az kazanıyor. Emeklilikte bu fark daha da büyüyor. Toplumsal cinsiyet kaynaklı emekli maaşı farkı, ücret farkından belirgin biçimde daha yüksek. AB'deki kadın emekliler ortalama olarak erkeklere kıyasla %24,5 daha düşük emekli maaşı alıyor; bu da ücret farkının iki katından fazla.
REKLAM
REKLAM
Peki emekli maaşlarındaki uçurum neden bu kadar büyük? Avrupa genelinde toplumsal cinsiyet ücret farkı ile emekli maaşı farkı nasıl karşılaştırılıyor? Ve hangi ülkelerde toplumsal cinsiyet kaynaklı emekli maaşı farkı en yüksek?
Eurostat'a göre, 2024 yılında 30 Avrupa ülkesi arasında toplumsal cinsiyet ücret farkı Lüksemburg'da %-0,8'den Estonya'da %18,8'e kadar değişiyor.
Bu iki ülke dışında, Belçika (%0,7), Romanya (%3,7) ve Polonya (%4) en düşük ücret farkına sahipken Çekya (%18,5), Avusturya (%17,6) ve Macaristan (%16,9) en yüksek farkların görüldüğü ülkeler.
Fark Almanya'da %15,6, Birleşik Krallık'ta %13,3, Fransa'da %11,8, İspanya'da %7,3 ve İtalya'da %5,3 düzeyinde.
Kadınların lehine ücret farkı yalnızca Lüksemburg'da görülüyor; %-0,8'lik oran, kadınların erkeklerden daha fazla kazandığı anlamına geliyor.
İskandinav ülkelerinde ise fark büyük ölçüde AB ortalamasının altında. Mannheim Üniversitesi'nden Profesör Alexandra Niessen-Ruenzi Euronews Business'a yaptığı açıklamada, “Bunun nedeni sadece İskandinav ülkelerindeki emeklilik sistemlerinin özellikleri değil; aynı zamanda çocuk bakım hizmetlerinin daha erişilebilir olması ve daha eşit bir bakım iş yükü sağlayan farklı toplumsal cinsiyet rolleri” dedi.
AB'de ortalama toplumsal cinsiyet kaynaklı emekli maaşı farkı, ücret farkının iki katından fazla (%24,5'e karşı %11,1). Bu da kadın emeklilerin, erkeklerin aldığı her 100 avro için 75,5 avro maaş aldığı anlamına geliyor.
İki farklı gösterge, iki farklı tablo
Niessen-Ruenzi, bu iki göstergenin farklı olguları yakaladığını vurguladı. Toplumsal cinsiyet ücret farkı genellikle saatlik ücretler üzerinden hesaplanıyor.
“Toplumsal cinsiyet kaynaklı emekli maaşı farkı ise buna karşılık yaşam boyu kazançları ve prim ödeme geçmişini yansıtıyor. Dolayısıyla yalnızca saatlik ücretlerdeki farklılıkları değil, istihdam süresi, kariyer kesintileri ve ücretli çalışmada geçirilen yıl sayısındaki farklılıkları da kapsıyor” diye Euronews Business'a konuştu.
Londra Üniversitesi Goldsmiths'ten Dr Ariane Agunsoye, toplumsal cinsiyet kaynaklı emekli maaşı farkının genellikle ücret farkından çok daha geniş olmasının nedeninin, emekli maaşlarının yalnızca mevcut ücreti değil, tüm çalışma yaşamı boyunca biriken eşitsizliği yansıtması olduğunu vurguladı.
“Kazançlardaki, çalışılan saatlerdeki, kariyer molalarındaki, bakım sorumluluklarındaki, tasarruf alışkanlıklarındaki ve yatırım kararlarındaki küçük farklılıklar onlarca yıl boyunca birikiyor ve en net biçimde emeklilikte ortaya çıkıyor” dedi.
Toplumsal cinsiyet kaynaklı emekli maaşı farkı, Estonya'da %5,6'dan Malta'da %38,2'ye kadar değişiyor. Birleşik Krallık (%37), Hollanda (%36,3), Avusturya (%35,6), Lüksemburg (%32,7), Belçika (%31,3) ve İrlanda (%31,1) gibi birçok ülkede fark %30'un üzerinde.
Avrupa'nın beş büyük ekonomisinde toplumsal cinsiyet kaynaklı emekli maaşı farkı, tümünde AB ortalaması olan %24,5'in üzerinde. %37'lik oranla Birleşik Krallık açık ara önde gelirken, onu İspanya (%29,2) ve İtalya (%28,6) izliyor. Fransa (%27,2) ve Almanya (%25,8) ise AB ortalamasının az üzerinde.
Toplumsal cinsiyet kaynaklı emekli maaşı farkı neden oluşuyor?
Hamburg Üniversitesi'nden Profesör Iris Kesternich, toplumsal cinsiyet kaynaklı emekli maaşı farkını üç etkene bağladı: ücretlerdeki cinsiyet farkları; Avrupa genelinde kadınlar yarı zamanlı çalışıyor erkeklerden çok daha sık olduğu için çalışma saatlerindeki cinsiyet farkları; ve kadınların çocuk sahibi oldukları dönemde en az birkaç yıl için işgücü piyasasından ayrılmaları sonucu prim ödeme süresindeki cinsiyet farkları.
Sheffield Üniversitesi'nden Profesör Liam Foster, ücret farkına yol açan etmenlerin emeklilik dönemine basitçe aynen taşınmakla kalmayıp, zaman içinde katlanarak ve çarpan etkisiyle büyüdüğünü de vurguladı.
Emekli maaşlarının bileşik faiz üzerine kurulu olduğunu, bir kişinin 20'li veya 30'lu yaşlarında yaptığı emeklilik katkılarındaki küçük bir farkın, 60'lı yaşlara gelindiğinde katlanarak büyüdüğünü anlattı.
Tablonun tersine döndüğü ve sorunun en ağır yaşandığı ülkeler
Ortalama toplumsal cinsiyet kaynaklı emekli maaşı farkı, yalnızca dört ülkede toplumsal cinsiyet ücret farkından daha düşük.
Bunlar Estonya (%5,6'ya karşı %18,8), Slovakya (%8,4'e karşı %15,7), Çekya (%9,6'ya karşı %16,9) ve Macaristan (%9,6'ya karşı %16,9).
Niessen-Ruenzi, “Doğu Avrupa ülkelerinde kadınların doğumdan sonra genellikle hızla yeniden işe dönmesi gibi bir tarihsel arka plan var” dedi.
Lüksemburg, toplumsal cinsiyet kaynaklı emekli maaşı farkı ile ücret farkı arasındaki en büyük uçurumu, 33,5 yüzde puanlık farkla kaydediyor.
Malta (33,5 yüzde puan), Belçika (30,6 yüzde puan), Hollanda (25,1 yüzde puan) ve Birleşik Krallık (23,7 yüzde puan) ilk beşi tamamlıyor.
İtalya'da (23,3 yüzde puan), İrlanda'da (22,8 yüzde puan), İspanya'da (21,9 yüzde puan), Avusturya'da (18 yüzde puan), Kıbrıs'ta (17,2 yüzde puan), Portekiz'de (16,2 yüzde puan), Fransa'da (15,4 yüzde puan) ve Romanya'da (15,2 yüzde puan) fark da 15 yüzde puanı aşıyor.
Beş büyük ekonomi arasında en düşük fark Almanya'da, 10,2 yüzde puan. Bunun başlıca nedeni, Almanya'daki toplumsal cinsiyet ücret farkının (%15,6) diğerlerine kıyasla daha yüksek olması.
Erasmus Üniversitesi Rotterdam'dan Dr Gabriele Mari, yaşam boyu kazançlarda büyük toplumsal cinsiyet farklarının hâlâ sürdüğüne dikkat çekti. Bunun başlıca nedeni, kadınların yaşamları boyunca çocuk bakımı ve genel bakım yükünü taşımaya devam etmesi.
“Daha fazla karşılıksız emek üstlenen kadınlar, ücretli çalışmanın dışında kaldıkları maliyetli dönemlerle ya da yarı zamanlı veya değeri düşük görülen işlerde düşük ücretli istihdamla karşı karşıya kalıyor; bunların hepsi ileride daha düşük emekli maaşlarına yol açan temel etkenler” diye Euronews Business'a konuştu.