Bilim insanları Brezilya'da ton balıklarında toplam 1.600'den fazla parazit tespit ederken, bunların bir bölümünün insanların tükettiği kas dokusunda bulunduğunu belirledi.
Brezilya'da yapılan bir araştırmada, incelenen ton balıklarının yüzde 96'sında parazit solucanlara rastlandı. Bilim insanları 53 balıkta toplam 1.600'den fazla parazit tespit ederken, bunların bir bölümünün insanların tükettiği kas dokusunda bulunduğunu belirledi.
REKLAM
REKLAM
Ocean and Coastal Research adlı bilimsel dergide yayımlanan çalışmayı, Brezilya'nın güneyindeki Santa Catarina Federal Üniversitesi'nden araştırmacılar gerçekleştirdi. Ekip, bölgede yakalanan 53 çizgili orkinosu (Katsuwonus pelamis) inceledi.
"Okyanus palamudu" veya "katsuo" olarak da bilinen tür, dünya çapında hem konserve ürünlerde hem de çiğ balık yemeklerinde yaygın kullanılıyor. Ticari açıdan büyük önem taşıyan tür, Brezilya'daki en bol ton balığı türü olmasının yanı sıra 2022'de dünyada en fazla avlanan üçüncü deniz ürünüydü. Aynı yıl küresel ölçekte yaklaşık 3,1 milyon ton çizgili orkinos avlanmıştı.
Parazitler kas dokusunda da bulundu
Araştırmacılar güçlü mikroskoplardan yararlanarak balıkların farklı organlarını inceledi. 53 balığın yüzde 96'sında parazit bulundu.
En yoğun parazit yüküne bağırsaklarda rastlandı. İkinci sırada insanların tükettiği kas dokusu, ardından mide geldi. İncelenen tüm balıklarda parazit bulunmayan yalnızca iki organ vardı: Kalp ve böbrekler.
Araştırmacılar özellikle "Trypanorhyncha" grubundaki parazitler ile "Anisakis" cinsine ait solucanlara rastladı.
Çalışmanın yalnızca 53 balığı kapsaması ve belirli bir bölge ile zaman diliminde gerçekleştirilmesi nedeniyle sonuçları dünyadaki bütün ton balıklarına genellemek mümkün değil. Bununla birlikte bulgular, Brezilya'nın bu bölgesindeki çizgili orkinoslarda parazitlerin yaygın olabileceğine işaret ediyor.
Ton balığı yemek tehlikeli mi?
Araştırmanın sonuçları, konserve ton balığı tüketmenin doğrudan sağlık riski taşıdığı anlamına gelmiyor.
Balık ürünleri işlenirken gözle görülebilen parazitler genellikle ayıklanıyor. Ayrıca konserve üretiminde uygulanan yüksek sıcaklık, parazitleri öldürüyor. Trypanorhyncha larvalarının insanlarda enfeksiyona yol açması da nadir ve tüm Anisakis türlerinin insanlarda hastalığa neden olduğu kesin değil.
Asıl risk bazı canlı parazitlerin bulunduğu balıkların çiğ veya yeterince pişirilmeden tüketilmesiyle ortaya çıkıyor. Bazı Anisakis türleri canlı tüketildiğinde insanın mide veya bağırsak duvarına tutunarak anisakiasis adı verilen enfeksiyona neden olabiliyor. Karın ağrısı, bulantı, kusma ve ishal gibi belirtiler görülebiliyor.
Araştırmacılar ayrıca, balıkların yakalandıktan sonra iç organlarının hızla çıkarılmasının önemine dikkat çekti. Bunun nedeni, balık öldükten sonra bazı larvaların iç organlardan insanların tükettiği kas dokusuna göç edebilmesi.
Ekip, sonuçların hem gıda güvenliği denetiminin hem de avlanan balıkların mümkün olduğunca hızlı şekilde iç organlarından temizlenmesinin önemini gösterdiğini belirtti.
Türkiye'ye ithal ediliyor mu?
Katsuwonus pelamis, Türkiye'ye ithal edilen ve ülkedeki ton balığı sektöründe kullanılan türlerden biri. Ancak Türkiye bu ürünleri Gine, İspanya ve Hindistan'dan ithal ediyor.
Brezilya'dan Türkiye'ye bu türün doğrudan kayıtlı bir ithalatı yok.
UN Comtrade verilerini aktaran WITS kayıtlarında, 2024'te Brezilya'nın Katsuwonus pelamis ihracatı yaptığı ülkeler arasında Türkiye yer almıyor. Brezilya'nın o yıl 180,6 ton ihraç ettiği; başlıca alıcıların El Salvador ve Arjantin olduğu görülüyor.
Deniz ürünlerindeki parazitler artıyor olabilir
Balıklarda parazite rastlanması kendi başına sıra dışı bir durum değil. Parazitler deniz ekosistemlerinin doğal bir parçası ve balıklar, kalamarlar, balinalar ve yunuslar gibi çok sayıda canlıyı konak olarak kullanıyor.
Ancak bilim insanları parazitlerin deniz ürünlerindeki yaygınlığının zaman içinde değişmiş olabileceğine ilişkin bulgulara da sahip.
Washington Üniversitesi araştırmacılarının 2020'de yayımladığı bir çalışma, çiğ deniz ürünlerindeki Anisakis solucanlarının miktarının 1970'lerden bu yana yaklaşık 280 kat arttığına ilişkin kanıtlar ortaya koymuştu.
Araştırmacılar bunun mutlaka deniz ekosistemlerinin kötüleştiği anlamına gelmediğini vurguluyor. Zira parazitlerin varlığı bazı durumlarda işleyen ve zengin bir deniz besin ağının göstergesi de olabiliyor.
Yeni çalışmanın araştırmacıları ise ton balıklarındaki parazitlerin farklı bölgelerde ve zaman içinde nasıl değiştiğini anlayabilmek için daha kapsamlı araştırmalara ihtiyaç olduğunu belirtiyor.