Andy Burnham, Downing Street’teki ilk günlerinde konut elektrik faturalarındaki yüzde 5 KDV’yi kaldırdı, İngiltere’de tek yön otobüs biletini 2 sterline sabitledi ve yeni kabinesine artık “geçim sıkıntısı hükümeti” olduklarını söyledi.
İki gün üst üste, kahvaltıdan önce yapılan açıklamalar, Keir Starmer’ın istifasının ardından İşçi Partisi liderliğini rakipsiz kazandıktan sonra pazartesi günü 10 Downing Street’e giren Birleşik Krallık’ın yeni başbakanının döneminin tonunu belirledi.
REKLAM
REKLAM
Yaşam maliyeti krizi, Andy Burnham’ın ilk konuşmasına damgasını vurdu; salı günü ise yeni oluşturduğu bakanlarına, haneleri “yardımın yolda olduğuna” ikna etmekle görevli bir “hayat pahalılığı hükümeti” kuracaklarını söyledi.
Aynı gün Britanya hükümeti, hane elektrik faturalarındaki %5 KDV’yi ekimden, gelecek nisan sonunda sona erecek mali yılın sonuna kadar kaldıracağını, bunun da hanelerin yıllık faturalarını ortalama 45 sterlin (53 avro) aşağı çekmesinin beklendiğini duyurdu.
Bu indirim, dijital kimlik programının iptaliyle finanse edilecek; bu da söz konusu kaynağın gerçekten hiç ayrılıp ayrılmadığına ilişkin soru işaretlerini beraberinde getirdi.
Başbakanlık, bakanlıkların dijital kimlik programını mevcut bütçeleri içinde eriterek bugüne dek yapılan harcamaları buradan karşılayacaklarını ve artık oluşacak tasarrufları yönlendireceklerini, dolayısıyla adımın “tamamen finanse edildiğini” savundu.
Çarşamba günü ise ikinci hamle geldi.
Londra dışındaki İngiltere’de tek yön otobüs biletleri için şu anda Mart 2027 sonuna kadar geçerli olan 3 sterlinlik üst sınır, 1 Ocak’tan gelecek yılın sonuna dek 2 sterline çekilecek; böylece azami ücret üçte bir oranında düşecek ve ilkbaharda beklenen fiyat artışı önlenecek.
Daha önce uygulanan 2 sterlinlik tavan, on ayda tahminen 30 milyon ek otobüs yolculuğu yarattı; herhangi bir tavan olmazsa en pahalı hatlarda tek yön bilet fiyatı 10 sterlini aşabiliyor.
454 milyon sterlinlik (533 milyon avro) maliyet, uluslararası iklim finansmanı projeleri için ayrılan hibenin krediye dönüştürülmesiyle Enerji Bakanlığı bütçesinde karşılandı.
“Bunu daha önce yaptım, şimdi yeniden yapacağım: ülke genelinde milyonlar için otobüs biletlerinde 2 sterlinlik tavan” diyen Burnham, kimsenin temel ulaşım hizmetlerinden fiyatlar yüzünden mahrum kalmaması gerektiğini savundu ve ilk gün verdiği “herkes için, her yerde bir ülke” inşa etme sözünü hatırlattı.
Bu tavan, Burnham’ın belediye başkanlığı döneminde biletlerin dört yıldır 2 sterlinde tutulduğu Büyük Manchester’daki Bee Network modelini andırıyor.
Şimdilik jestler, zor hesaplar sonra
Bu politikaların tamamı üzerindeki temel sınırlama ise mali çerçeve.
Burnham, Hazine’nin başına, Gordon Brown döneminde Hazine deneyimi de bulunan eski savunma bakanı John Healey’yi getirerek gözlemcileri şaşırttı; bu atama, İşçi Partisi’nin borcu azaltma sözünü tutacağına dair bir güvence olarak okunuyor.
Bütçe denetim kurumu verilerine göre Healey, milli gelirin %95’inin üzerindeki, 1960’lardan bu yana en yüksek seviyeye çıkan bir kamu borcunu devralıyor; geçen yıl sadece faiz ödemeleri 111,2 milyar sterline (130 milyar avro) ulaştı ve devlet harcamalarının %8,3’ünü oluşturdu.
Ekonomik büyüme 2009’dan bu yana yılda ortalama %1,5’in altında kalarak kriz öncesi hızının yarısına düştü; bu durgunluk, Burnham’ın son on yıldaki yedinci başbakan olmasını kısmen açıklıyor. Kriz sonrası dönemde 10 Downing Street sakinleri görevde ortalama iki yılı bile bulamadı.
Öte yandan Britanya’nın savunma harcamalarını 2035’e kadar GSYİH’nin %3,5’ine yükseltme taahhüdünün, Mali Çalışmalar Enstitüsü’ne göre, yılda yaklaşık 36 milyar sterline (42,3 milyar avro) mal olması bekleniyor.
Londra dışını da kapsayan yeniden sanayileşmeyi, Birleşik Krallık’taki konut açığının giderilmesini ve özel sektördeki her on istihdamın altısını sağlayan küçük işletelerin desteklenmesini öngören Burnham’ın iddialı büyüme gündemi, eğer aynı zamanda emekli maaşlarını, enflasyon, ücret artışı ya da sabit %2,5 zamdan hangisi yüksekse ona göre belirlenen “üçlü garanti”ye göre artırmayı ve ortalama vatandaş için vergileri yükseltmemeyi planlıyorsa ciddi engellerle karşılaşacak.