Azerbaycan, 2 bin yıllık kültürel geçmişe sahip narı küresel bir markaya dönüştürüyor; 48,2 milyon avroluk ihracat ve 200'ü aşkın çeşitle İran, Türkiye ve İspanya’yla doğrudan rekabet ediyor.
Azerbaycan, 2025’te nar ve nar ürünleri ihracatından 48,2 milyon avro gelir elde ederek narı ülkenin en hızlı büyüyen petrol dışı ihracat kalemlerinden biri haline getirdi.
REKLAM
REKLAM
Yaklaşık 23 bin hektarlık nar bahçesi bugün Körfez ülkelerinden Asya’daki pazarlara uzanan 26 ülkeye taze meyve, meyve suyu, konsantre, şarap ve çekirdek yağı tedarik ediyor. Bu da Azerbaycan’ı, narı büyük ölçeklerde satan İran, Türkiye ve İspanya gibi yerleşik ihracatçılarla aynı kulvara çıkarıyor.
Pomegranate Producers and Exporters Association of Azerbaijan’ın başkanı Farhad Garaşov, Euronews’e yaptığı açıklamada, narın Azerbaycan için neredeyse 2 bin yıla uzanan geçmişiyle bolluğu, refahı ve esenliği simgeleyen, ülkenin kültürel mirasının ayrılmaz bir parçası olduğunu söyledi.
Azerbaycanlı üreticiler, yerli çeşitlerin zenginliği, AB standartlarıyla uyumlu bitki sağlığı uygulamaları ve Avrupa ile Körfez pazarlarına coğrafi yakınlığı başlıca avantajları olarak gösteriyor. Kur-Araz ovası ile Goyçay ilçesinde yoğunlaşan 200’den fazla nar çeşidi yetiştiriliyor.
Uluslararası alanda en bilinen çeşit, ince kabuğu, yüksek su oranı ve tatlı-ekşi aromasıyla öne çıkan Guloysha. Valas, Şah Nar, Nazik Gabig ve Bala Mursal gibi diğer çeşitler ise üreticilere, yurt dışındaki market raflarında farklı renk ve tatlarla öne çıkma imkânı sağlıyor.
Kuruluşu 500’den fazla çiftçi ve ihracatçıyı temsil eden Garaşov, bu zengin mirasın Azerbaycan narlarını uluslararası pazarlarda farklılaştıran temel özelliklerden biri olduğunu vurguladı.
Uzun raf ömrü ihracatçılara avantaj sağlıyor
Taze meyve hâlâ başı çekse de meyve suyu, konsantre ve yağ gibi işlenmiş ürünler, üreticilere satış sezonunu uzatma imkânı veriyor.
Soğuk hava depoları, işleme tesisleri ve lojistik altyapı sayesinde üreticiler artık alıcılara yalnızca sonbahar hasadı döneminde değil, yıl boyunca ürün tedarik edebiliyor.
Yabancı alıcılar ve büyük süpermarket zincirleri, daha sıkı bitki sağlığı standartları, homojen meyve boyutları ve uluslararası ambalajlama kuralları talep ediyor. Bu gereklilikler, küçük üreticileri yeni finansman araçlarına ve ortaklıklara yöneltiyor.
Tarım Bakanlığı’na bağlı Agrarian Innovation Centre’ın direktörü Anar Caferov, Euronews’e yaptığı değerlendirmede, Azerbaycan tarımının artık yalnızca üretim hacmini artırmaya değil, aynı zamanda yüksek katma değerli tarım ürünlerinin markalaşmasına odaklanan yeni bir gelişme aşamasına geçtiğini söyledi.
İklim değişikliği endişesi
Özel bir meyve suyu ve içecek şirketi olan ve 332 hektarlık kendi bahçesinde üretim yaparak ihracat pazarlarına konsantre ve şişelenmiş meyve suyu satan Az-Granata’nın operasyon direktörü Yusuf Lazgiyev, bu yılki hasadın, mayıs sonu ile haziran başındaki soğuk ve yağışlı havanın nar ağaçlarının üç çiçeklenme döneminden ikincisini engellemesi nedeniyle ciddi oranda düştüğünü söyledi.
Lazgiyev, Euronews’e, nar ağaçlarının normalde sezonda üç kez çiçek açtığını belirterek, bu yıl iklim değişikliği yüzünden bahçelerindeki narların yalnızca bir kez çiçek açtığını, bunun da verimliliği ve toplam ürünü aşağı çektiğini anlattı. Yağmurun mevcut çiçekleri dalından kopardığını ifade etti.
Tek bir çiçeklenme döneminin kaybının verimi yüzde 15 ila 20 oranında düşürdüğünü belirten Lazgiyev, gece ve gündüz arasındaki sıcaklık farklarının da bahçelerde hastalıkların daha hızlı yayılmasına yol açtığını söyledi. Bu yılki şarap üretiminin 2025’e kıyasla yüzde 30 ila 40 daha düşük gerçekleştiğini belirtti.
Garaşov, sektörün yükselen sıcaklıklar ve giderek daha sık yaşanan kuraklıklara karşılık damla sulamayı, dijital su yönetimini ve su verimliliğini artırmayı öncelikli alanlar olarak belirlediğini söyledi.
“İklim değişikliği, artan sıcaklıklar, uzun süren kuraklıklar ve giderek ciddileşen su kıtlığı tüm üreticiler için başlıca endişe kaynağı haline geldi” dedi.
Bakü’nün yaklaşık 200 kilometre batısındaki Goyçay ilçesinde her yıl ekim ayında düzenlenen Goyçay Nar Festivali, her yıl on binlerce ziyaretçiyi ağırlıyor. Festival hem kültürel bir şenlik hem de üreticilerin alıcılarla buluştuğu, yeni çeşitleri sergilediği ve ihracat sözleşmeleri için pazarlık yaptığı bir ticaret platformu işlevi görüyor.
Festival, Birinci Başkan Yardımcısı Mehriban Aliyeva’nın öncülüğündeki girişimin ardından 2024 yılında UNESCO Somut Olmayan Kültürel Mirasın Temsili Listesi’ne kaydedildi.
Garaşov, bu UNESCO tescilinin narın Azerbaycan halkı için taşıdığı istisnai kültürel değeri ortaya koyarken, aynı zamanda ‘Made in Azerbaijan’ markasının uluslararası görünürlüğünü daha da artırdığını vurguladı.