Çin Devlet Başkanı Şi Cinping’in gelecek hafta Washington’da ABD Başkanı Donald Trump’la görüşmesi bekleniyor; süresi dolan ticaret ateşkesi, on milyarlarca dolarlık gümrük vergisi muafiyeti ve yapay zeka masada, iki ekonomi de ilişkilerin sürmesine ihtiyaç duyuyor.
Bu, iade ziyaret.
REKLAM
REKLAM
ABD Başkanı Donald Trump, Mayıs ayında Pekin'e gitmişti; Çin Devlet Başkanı Şi Cinping'in ise gelecek çarşamba varıp cuma günü eşi Peng Liyuan ile birlikte ayrılarak, BM Genel Kurulu'nu tamamen es geçerek Trump'ı ziyaret etmesi bekleniyor.
Pekin, ABD Hazine Bakanı Scott Bessent ile Çin Başbakan Yardımcısı Ho Lifeng arasında bu hafta sonu yapılacak görüşme beklenirken henüz nihai onayı vermedi.
Washington'a yapılması beklenen ziyaret, Şi'nin 2015'ten bu yana ilk gelişi olacak; beş ay içinde iki ABD-Çin devlet ziyareti düzenlenmesi son derece alışılmadık bir durum. Ancak beklentiler, baştan itibaren bilinçli biçimde düşük tutuluyor.
'Ziyaretin kendisi mesajdır,' dedi Stratejik ve Uluslararası Çalışmalar Merkezi'nde (CSIS) Çin çalışmaları kıdemli danışmanı Edgard Kagan.
Kagan, 'Hem Beyaz Saray hem de Çin Halk Cumhuriyeti tarafından ziyaretin temel hedeflerine dair şaşırtıcı ölçüde az sinyal verildi,' diye ekledi.
Masada gerçekte ne var
Ticari içerik, liderlerden herhangi biri konuşmadan önce başlıyor.
Bessent ile Lifeng, pratik müzakerelerin büyük bölümünü yürüten ikili olarak bu hafta sonu bir araya geliyor; görevleri, somut sonuçları hazır etmek.
Bunların başında, 30 Ekim 2025'te Busan'da varılan ve Pekin'in nadir toprak elementleri ile kritik mineraller ihracatını sürdürmesi karşılığında Washington'un Affiliates Rule adlı düzenlemesini askıya alan ateşkes geliyor.
Bir yıllık süre için geçerli olan anlaşmanın, zirveden yaklaşık beş hafta sonra sona ermesi bekleniyor. Her iki taraf da uzatılmasını istiyor, ancak aynı süreyi talep etmiyor.
'Çin tarafı, ticaret ateşkesinin Trump yönetiminin sonuna kadar uzatılmasını istiyor,' dedi CSIS'te Çin işletmeleri ve ekonomisi üzerine mütevelli başkanı Scott Kennedy.
'Trump yönetimi ise Çin üzerinde baskıyı sürdürmek için bunu sadece birkaç aylığına uzatmak istiyor. Bence sonunda ortada bir yerde, muhtemelen yaklaşık bir yıllık bir uzatma üzerinde uzlaşacaklar,' diye tahmin etti Kennedy.
Pekin, yalnızca basit bir uzatmadan fazlasını bekliyor.
Kagan'a göre Çin tarafı, mayıs ayında verdikleri alım taahhütlerini yerine getirmeleri karşılığında yaklaşık 30 milyar dolar (26 milyar avro) tutarında gümrüksüz ya da düşük tarifeli ithalatın açıklanmasını beklerken, Washington bunun karşılığında ek alım sözleri koparacağını düşünüyor.
Tarımsal ürünler ve uçaklara ilişkin anlaşmaların imzalanması, muhtemelen imza törenleri eşliğinde, kuvvetle muhtemel görülüyor; Trump, daha önce Boeing'in de pakette yer alabileceğinin sinyalini vermişti.
Baskı altındaki iki ekonomi
Trump, kasım ayında yapılacak ve dizel fiyatlarının galon başına 6 doların üzerine çıktığı, enflasyonun ise yüzde 3,4'e takılı kaldığı bir ortamda hayat pahalılığı ekseninde yürütülecek ara seçimlerle karşı karşıya. Fiyatlara yansıyacak kazanımlara ihtiyaç duyuyor.
Ancak Şi'nin sorunu daha derin.
Perakende satışlar ağustosta yalnızca yüzde 0,4 arttı; sabit sermaye yatırımları ise 2026'nın ilk sekiz ayında, 2025'in aynı dönemine kıyasla yüzde 7,2 daraldı. Pekin ayrıca kredinin akmaya devam etmesini sağlamak için kamu bankalarına ve sigorta şirketlerine 360 milyar yuan (46 milyar avro) enjekte etti.
Çin için belirlenen yüzde 4,5 ila 5'lik resmi büyüme hedefi, onlarca yılın en düşük oranı; Kennedy, bunun bile gerçek tabloyu olduğundan daha parlak gösterdiğini söylüyor.
'Çin'in bir dizi sorunu var,' diyen Kennedy, 'Ekonomi çok, çok yavaş büyüyor; yüzde 5 değil, ona yaklaşan bir yerde bile değil. Devasa bir borç sorunu var, işsizlik sadece gençler arasında değil, diğer kesimlerde de artıyor,' ifadelerini kullandı.
Buna rağmen Kennedy, zirve çerçevesinin Pekin'in işine yaradığını savunuyor ve ABD stratejisinin Çin'i anlamlı biçimde sınırlama hedefinde başarısız kaldığını söylüyor.
Her iki taraftan iş dünyası liderleri
Henüz tamamlanmayan yeni balo salonu nedeniyle Beyaz Saray'ın çimlerine kurulan bir çadırda verilecek devlet yemeğinde sıradışı bir konuk listesi oturacak.
Politico'nun, hazırlıkları bilen dört kaynağa dayandırdığı haberine göre, OpenAI'den Sam Altman, Nvidia'nın başındaki Jensen Huang, Qualcomm CEO'su Cristiano Amon ve Apple yönetim kurulu başkanı Tim Cook'un davetliler arasında olması bekleniyor.
Bu isimler, yapay zekâ sektörünün kendi içinde yürüttüğü bir tartışmanın ortasında Washington'a geliyor.
Anthropic'in CEO'su Dario Amodei, bu ay yayımladığı bir makalede laboratuvarları öncü sistemlerin geliştirilme hızını yavaşlatmaya çağırdı; Altman ve Elon Musk bu görüşü destekledi. Trump ise öneriyi kesin bir dille reddederek 'Yapay zekâyı kim kazanırsa, o kazanır' dedi.
Huang, kıyamet senaryolarını histerik bularak reddederken, şirketlerin kendi hızlarını kendilerinin denetlemesi gerektiğini savunuyor ve 'Hazır değilse, piyasaya sürmeyin. Yapabildiğiniz kadar hızlı gidin ama bundan daha hızlı değil' diyor.
Anthropic, davet alıp almadığı sorusunu yanıtsız bıraktı. Altman ise Trump ve Şi'nin yapay zekâ konusunda anlaşmaya varmaları halinde Nobel Barış Ödülü kazanabileceklerini söyleyerek, sektörün bu buluşmaya ne kadar önem atfettiğinin ipuçlarını verdi.
Şi'nin kendi iş heyetini de beraberinde getireceği bildiriliyor; Kennedy, BYD'nin üst yönetiminin de aralarında sayıldığı bu isim listesini haftanın en ilginç bilinmezlerinden biri olarak tanımlıyor.
Bu yöneticilere herhangi bir platform verilip verilmeyeceğinin, ziyaretin gerçekten belirsiz olan az sayıdaki unsurundan biri olduğuna dikkat çekiyor.
Zirveyi raydan çıkarabilecek jeopolitik başlıklar
Ekonomi ve teknoloji başlıklarının ötesinde, iki lider toplantıdan farklı jeopolitik öncelikler bekliyor.
Trump için öncelik İran.
Washington, Tahran'ı küresel finans sisteminden koparmayı hedefleyen 'Ekonomik Dışlanmış' Operasyonu'nu ağustos ayında başlattı; Çin ise İran'ın en büyük ticaret ortağı olmaya devam ediyor.
Dikkat çekici olan, Pekin'in açık piyasadan daha fazla petrol alması; Kagan, bunun İran'dan yapılan alımların azaldığını yansıttığını ve başlı başına fiyatları etkileyebileceğini söylüyor.
Şi içinse öncelik Tayvan.
Tayvan'a yönelik 14 milyar dolarlık (12 milyar avro) silah paketi, ABD Kongresi tarafından ocak ayında ön onay almış olsa da henüz resmen bildirilmedi; bu gecikme, önce Trump'ın Çin ziyaretinden, şimdi de bu zirveden önce muhtemel bir gerginlikten kaçınma çabası olarak yorumlanıyor.
Pekin, bu donma halinin uzatılmasını, hatta kararın yeniden gözden geçirilmesini istiyor.