Kazakistan'da, saten parlaklığında tüylere sahip çok nadir bir at olan Aqzhal, refahın ve gücün geleneksel simgesi olarak coşkuyla kutlanıyor.
Atların evcilleştirildiği dünyanın en eski yerlerinden birine dair kanıtlar Kazakistan'da ortaya çıkarıldı.
REKLAM
REKLAM
Orta Asya’daki Botay kültürü kapsamında yapılan önceki arkeolojik keşifler, bu uygulamanın MÖ 2200’lere uzandığını gösteriyordu. Ancak yeni araştırmalar, sürecin MÖ 3500’lere kadar geri gidebileceğini ortaya koyuyor.
Atların tarihi
Atlar, bölgenin göçebe kültüründe çok özel bir yere sahip ve bir zamanlar ticaretin, savaşın ve göçün merkezinde yer alıyordu.
Yüzyıllar boyunca atlar, insanların gücünü, zenginliğini ve ulaşım imkânlarını simgeledi.
Hayvanlar, yerleşimleri bozkır boyunca taşımak, aileleri doyurmak ve orduları Asya’nın uçsuz bucaksız düzlüklerinde seferden zafere taşımak için kullanıldılar.
Hunlar, Avarlar, Macarlar ve Moğolların tümü, süvari ulaşımına büyük ölçüde bağımlıydı. Atlar, sanayi çağına ve hatta Dünya Savaşları’na kadar ulaşımda ve askeri sistemlerde önemini korudu.
İnsan ile at arasındaki ilişki, sanata ilham verdi ve bugün hâlâ yaşayan zengin bir kültürel gelenek yarattı. Örneğin Kazakistan’da, ulusal bayramların ve halkın bir araya geldiği büyük etkinliklerin çoğu hâlâ at yarışlarıyla anılıyor. Ayrıca ünlü göçebe “boynuzlu at”ı sergilemeyen bir tarih müzesi bulmanız neredeyse imkânsız.
Cumhurbaşkanından onay
Kazakistan Cumhurbaşkanı Kassym-Jomart Tokayev’in, cumhurbaşkanlığı ahırlarını ziyaret ettikten sonra oradaki damızlık atlardan söz ettiği sosyal medya paylaşımı kısa süre önce viral oldu.
Devlet başkanı, hayvanların hangi koşullarda tutulup bakıldığını bizzat yerinde incelemeye karar verdiğini belirtti.
"Geçtiğimiz mayıs tatilinde, yıllar içinde bağışlanan atlara nasıl bakıldığını görmek için uğrama fırsatı buldum. Bir yıl önce, açık renkli bir Ahal-Teke tayına Aqzhan adını verdim. Irk özellikleri görünüşünden hemen belli oluyor: uzun boylu, zarif bir boynu, düzgün kulakları, ince bir gövdesi ve berrak bir bakışı var. Kendinden emin hareket ediyor; zeki ve asil görünüyor," diye konuştu cumhurbaşkanı.
Şaşırtıcı olmayan bir şekilde, atın görünümü büyük ilgi çekti. Aqzhan, Ahal-Teke atlarının yalnızca yüzde 3’ünde görülen özgün izabelli renge sahip ve 30 Mart 2025’te Astana’da doğdu. Konuya yabancı birinin gözünde hayvanın bir tür albinizm taşıdığı izlenimi oluşabilir, ancak durum böyle değil.
Tüyleri optik bir etki yaratıyor: en ince kıllar ışığı kırarak satenimsi, neredeyse dünyadışı bir parlaklık oluşturuyor. Bozkır kültüründe izabelli renkteki bir at, her zaman iyi bir alamet, şans ve bereket habercisi olarak görülmüştür. Bu da şaşırtıcı değil, çünkü bu renk Ahal-Tekeler arasında bile son derece nadir.
Parlak tüyleri ve asil görünümü, sosyal medyada ve uluslararası dergilerde tartışma konusu oldu.
"Aqzhan, Büyük Bozkır’ın sadece göksel bir atı değil," diye yazıyor yerel bir Kazak gazetesi. "O, yurttaşlık sorumluluğunun ve ahlaki değerlerin kentsel kimliği ve ulusal bilinci şekillendirmede kilit rol oynadığı modern Kazakistan’ın bir metaforu."
Aqzhan adı – "Temiz Ruh" – yeni bir dönemin sloganı gibi. Bu, gerçek lüksün gündelik yaşamda dürüst, çevre bilincine sahip ve sorumlu kalabilmek olduğu bir dönem.
Kazak geleneğine göre devletin başı olarak Tokayev, Cumhurbaşkanlığı Ahırları’nın hamisi konumunda. Ahırlarda, Katar’ın Kazakistan’a bağışladığı Arap atları gibi, yabancı liderler tarafından hediye edilenlerin de bulunduğu birçok özel at yer alıyor. Cumhurbaşkanı, ahırları düzenli olarak ziyaret ettiğini ve hayvanların bakımına, beslenmeleri dâhil bizzat katıldığını vurguladı.
Tokayev, atların Kazak kültüründeki önemini de vurguladı. Atların geleneksel olarak halkın yaşamında özel bir yer tuttuğunu, bu nedenle at yetiştiriciliğinin ve binicilik sporlarının geliştirilmesinin özel bir ilgi hak ettiğini söyledi.
Atlara gösterdiği özeni, sık sık binicilik sporlarını yaygınlaştırmak için olduğu kadar hayvan hakları konusunda farkındalık yaratmak için de kullanıyor; insanları kötü muameleye karşı sıfır tolerans benimsemeye çağırıyor ve sorumluların cezai yaptırımla karşılaşmasını istiyor.
Son on ay içinde Kazakistan, modern atların genetik açıdan değişmemiş atalarından biri kabul edilen Przewalski atını yeniden bozkıra kazandırma projesinin ilk aşamasını başarıyla tamamladı.
Modern bilim ise bunun ataların sadece bir tanesi olduğunu düşünüyor. Öyle ya da böyle, yaban atları bugün Kazakistan’ın merkezindeki Altın Dala Devlet Doğa Rezervi’nde kapsamlı bir yeniden yerleştirme programından geçiyor. Yerel olarak 200 yıldır yok olmuş olan tür için yürütülen uluslararası çaba kapsamında, Avrupa’daki yetiştirme merkezlerinden rezerv’e 22 at getirildi; amaç, 2029’a kadar yaklaşık 40 attan oluşan kendi kendini sürdürebilen bir popülasyon oluşturmak.