Kolomb, mürettebatıyla birlikte Jamaika'da mahsur kalıp açlıktan ölme tehlikesiyle karşı karşıya kalınca astronomi cetvellerine başvurdu. Önceden hesapladığı Ay tutulmasını, Taino yerlilerini ikna etmek için bir koz olarak kullanarak hem kendi hayatını hem de mürettebatının yaşamını kurtardı.
1504 yılıydı. Kristof Kolomb, Yeni Dünya'ya yaptığı dördüncü sefer sırasında Jamaika kıyılarında karaya oturan gemileriyle mahsur kalmıştı. Ada, Kolomb tarafından 1494'te "Santiago" adıyla vaftiz edilmiş olsa da, yerliler onu hâlâ "Xaymaca" ya da "Yamaya" olarak anıyor; "odun ve su ülkesi" anlamına gelen bu kadim ad yaşamaya devam ediyordu. Kolomb ve mürettebatı ise adadan ayrılma umudu olmadan, aylarca burada mahsur kaldı.
REKLAM
REKLAM
Jamaika'da çıkmaz bir durum
Seferin başkâtibi Diego Mendez, tek çıkış yolu olarak bir kanoyla La Espanola'ya —bugünkü Dominik Cumhuriyeti'ne— gidip yardım istemeye karar verdi. Beş gün süren zorlu yolculuğun ardından adaya ulaştı. Ancak Kolomb'a derin bir güvensizlik besleyen Vali Nicolas de Ovando, yardım göndermeyi reddetti ve Mendez'i aylarca adada alıkoydu.
Bu sırada Jamaika'da mahsur kalan mürettebat, yerli halkla bir takas düzeni kurmayı başarmıştı. Yerliler, Avrupalıların getirdiği küçük süs eşyaları ve çeşitli aletler karşılığında onlara yiyecek sağlıyordu.
Bu kırılgan denge aylar boyunca sürdü. Ancak zamanla umutlar tükenmeye başladı. Mürettebat arasında çıkan isyan, yerli halkla ilişkileri de bozdu. Süregelen gerginliklerden bıkan ada sakinleri, Avrupalılara yiyecek sağlamayı durdurdu. Kolomb ve adamları artık açlıktan ölme tehlikesiyle karşı karşıyaydı.
Astronomi cetvelleri: Kolomb'un kurtuluşu
Tam bu sırada Kolomb, keşif tarihinin en zekice hamlelerinden birini yaptı: Yanında taşıdığı astronomi cetvellerine başvurdu. Denizci, Alman gökbilimci Johann Müller'in (Regiomontanus) hazırladığı Almanach Perpetuum adlı astronomik takvimi beraberinde getirmişti. Bu eser, gök cisimlerinin yıllar sonrasına uzanan hareketlerini, Ay tutulmaları da dâhil olmak üzere büyük bir doğrulukla hesaplıyordu.
Takvimi inceleyen Kolomb, aradığı fırsatı buldu. Hesaplamalara göre 29 Şubat 1504 gecesi Jamaika'dan tam bir Ay tutulması izlenebilecekti. Tutulma sırasında Ay, Güneş ışığının Dünya atmosferinden kırılarak geçmesi nedeniyle koyu kırmızı bir renge bürünecek; bugün "Kanlı Ay" olarak bilinen doğa olayı yaşanacaktı.
Tutulmadan üç gün önce Kolomb, yerli liderleri bir araya topladı. Onlara, mürettebatına yiyecek sağlamayı kestikleri için Hristiyan Tanrısı'nın öfkelendiğini söyledi. Bunun bir işareti olarak da o gece Ay'ın kararıp kan kırmızısına döneceğini öne sürdü.
Tutulma ve Tainoların boyun eğişi
29 Şubat gecesi geldiğinde Jamaika semalarında Kolomb'un öngördüğü olay yaşandı. Ay yavaş yavaş kararmaya başladı ve tam tutulma sırasında belirgin bir kızıl renge büründü. Bu manzara karşısında dehşete kapılan yerliler, doğaüstü bir işaretle karşı karşıya olduklarına inanarak, Tanrı'nın öfkesini dindirmesi için Kolomb'a yalvardı.
Oğlu Hernando'nun amiralin biyografisinde aktardığına göre Kolomb, dua etmek ve Tanrı'nın iradesini öğrenmek için geri çekiliyormuş izlenimi verdi. Tutulmanın sona ermeye başlayacağı anı önceden hesaplamıştı. Ay yeniden aydınlanmaya başlayınca yerlilerin karşısına çıktı ve Tanrı'nın yakarışlarını kabul ettiğini, mürettebata yeniden yiyecek sağlamaları hâlinde kendilerini bağışlayacağını söyledi.
Ay eski görünümüne kavuştuğunda yerliler ikna olmuştu. Erzak akışı yeniden başladı ve Diego Méndez'in sonunda kiraladığı gemi Jamaika'ya ulaşarak kazazedeleri kurtardı. Kolomb, Kasım 1504'te İspanya'daki Sanlúcar de Barrameda'ya ayak bastı. Yaklaşık iki yıl sonra, Mayıs 1506'da Valladolid'de hayatını kaybetti.
Hayatta kalmak için bilim
Kolomb'un bu hamlesi, astronomi bilgisinin yalnızca gökyüzünü anlamaya değil, hayatta kalmaya da hizmet edebileceğini gösteren tarihin en çarpıcı örneklerinden biri olarak kabul ediliyor. Benzer yöntemlere başvurduğu anlatılan başka Avrupalı kâşifler de bulunsa da, Kolomb'un vakası kapsamlı biçimde belgelenmiş olmasıyla öne çıkıyor.
29 Şubat 1504'te meydana gelen Ay tutulması, modern gökbilimciler tarafından yapılan hesaplamalarla doğrulandı. Araştırmalar, tutulmanın o gece Jamaika'dan görülebildiğini ve dönemin tarihî kaynaklarında aktarılan anlatımlarla uyumlu olduğunu ortaya koyuyor.
Kolomb'un başarısı tesadüften kaynaklanmıyordu. Gökbilimsel hesaplamalara güvendi, doğru zamanı bekledi ve dönemin bilimsel bilgisini soğukkanlılıkla kullanarak hem kendi hayatını hem de mürettebatının yaşamını kurtarmayı başardı.