Ağaç yaklaşık 900 yaşında, gövde çevresi neredeyse 10 metre ve üzerinde hâlâ eski bir boyun demiri bulunuyor. Almanya'da yer alan Pranger ıhlamuru, doğa ve tarihin izlerini bir arada taşıyan olağanüstü bir anıt.
Saksonya-Anhalt eyaletinde, Zeitz’in yaklaşık beş kilometre güneydoğusunda yer alan küçük Großpörthen yerleşiminde, yüzyıllardır tarihe tanıklık eden bir ağaç bulunuyor. Köy kilisesinin yanındaki görkemli kış ıhlamurunun 700 ila 900 yaşında olduğu tahmin ediliyor. Gövde çevresi yaklaşık 9,85 metre, yüksekliği ise 12 metre. Bu ölçüleriyle Almanya’nın bilinen en kalın kış ıhlamuru olarak kabul ediliyor.
REKLAM
REKLAM
Ancak bu ıhlamuru özel kılan yalnızca yaşı ve büyüklüğü değil. Ağacın, geçmişte mahkeme ve teşhir ağacı olarak kullanıldığı düşünülüyor. Nitekim gövdesinde bugün hâlâ paslanmış bir boyun demiri (Halseisen) bulunuyor. Bu demir, kamuya açık cezalandırmaların adalet düzeninin olağan bir parçası olduğu dönemin izlerini günümüze taşıyor.
Orta Çağ: Boyun demiriyle zincire vurulmak
Halseisen, hüküm giymiş bir kişinin boynuna geçirilen ve kilitlenen metal bir halkaydı. Boyun demiriyle uygulanan kamusal teşhir cezası, Almanca konuşulan bölgelerde en geç 14. yüzyıldan itibaren belgeleniyor.
“Utanç” veya “onur cezası” olarak adlandırılan bu tür uygulamalar, özellikle geç Orta Çağ ve erken modern dönemde yaygındı. Ancak ceza sonraki yüzyıllarda da varlığını sürdürdü ve Almanya’daki hukuk kaynaklarında 18. yüzyılın sonlarına kadar görülüyor.
Ceza, öncelikle hükümlünün herkesin önünde teşhir edilmesini ve böylece toplum içindeki itibarının zedelenmesini amaçlıyordu. Uygulandığı yere ve verilen hükme bağlı olarak fiziksel cezalarla da birleştirilebiliyordu. Bazen cezalandırılan kişilerin boyunlarına, işledikleri suçu belirten levhalar da asılıyordu.
Teşhir cezası tarih boyunca çok farklı suçlar için uygulanmıştı. Kaynaklarda küçük hırsızlık, hakaret, iftira, gürültü ve huzuru bozma, ahlak kurallarına aykırı davranışlar ile ölçü ve tartıda hile gibi fiiller bunlar arasında sayılıyor.
Ağaç neredeyse 1000 yıllık
Ihlamurun kesin yaşı belirlenemiyor. Bu kadar yaşlı ağaçlarda, özellikle gövdenin yüzyıllar içinde geçirdiği değişimler nedeniyle, net bir tarihlendirme yapmak oldukça zor. Kış ıhlamurunun alışılmadık biçimde bir yamaçta yetişmesi de gövde ve kök bölgesinde belirgin kalınlaşma ve kabarmalara yol açmış. Alman Dendroloji Derneği uzmanları, ağacın yaşını 700 ila 900 yıl arasında tahmin ediyor.
Ağaç, uzun ömrü boyunca ağır hasarlar da atlatmış. 20. yüzyılın ortalarına doğru gövdesinin büyük bir bölümünün kırıldığı aktarılıyor. Buna rağmen ıhlamur zaman içinde yeniden toparlanmış ve bugün hâlâ sağlıklı kabul ediliyor.
Almanya’nın günümüzde bilinen en yaşlı ikinci ağacı, Aşağı Saksonya’daki Upstedt’te bulunuyor. Ancak kısa süre önce Allgäu’daki bir yaylada keşfedilen ve yaklaşık 1.100 yaşında olduğu tahmin edilen bir porsuk ağacı, bu ağacın elinden “Almanya’nın en yaşlı ağacı” unvanını aldı.
Upstedt’teki ağaç da bir ıhlamur; ancak dayanıklılığı daha düşük olan yaz ıhlamuru türünden. Köyün merkezindeki tarihi meydanın, 2. binyılın başlarından itibaren bir toplanma yeri olarak kullanıldığı düşünülüyor. 13. yüzyılda ise ıhlamur bir mahkeme ağacına dönüştü.
Bununla birlikte, Upstedt’teki ağacın Großpörthen’deki kış ıhlamuru gibi kamusal teşhir amacıyla kullanıldığına dair herhangi bir bulgu bulunmuyor.