Jorge Palma (1950-2026): Asla ölmeyecek şarkıları ve mirası

Jorge Palma, çağdaş Portekiz müziğinin en belirleyici şarkıcı, söz yazarı ve bestecilerinden biri, pazartesi günü fiziksel olarak 76 yaşında hayatını kaybetti; oysa metaforik olarak, 2007 tarihli albümü Voo Nocturno’daki Encosta-te a mim parçasında söylediği gibi, yüz bin yıldan fazla yaşamıştı. Hafızalarda, Palma’nın eski ve yeni dostlarıyla çevrili göründüğü o klip kalacak. Palma bizi terk etmiş olabilir ama şarkıları Portekiz kültürünün ve ruhunun ayrılmaz parçası olarak sonsuza dek yaşayacak.

REKLAM

REKLAM

Estróina, son albümü Vida’nın (2023) bir parçasında şöyle söylüyordu: “Her kim olursa olsun benim tabutçum, lütfen beni layığıyla giydirmeye dikkat etsin.” Onu uğurlamak için bundan daha iyi bir “kıyafet” olamazdı; ona adanmış sayısız veda sözü ve kendi kaleminden çıkan dizeler zaten bunu sağlıyor.

Ve şarkıda devam ettiği gibi: “Madem hayat canlı ve renkli yaşanmak için var, zevklerimize kadeh kaldıralım, sahte utançlar olmadan.” Biz de tam olarak bunu yapacağız. Euronews, şarkıcıya, Portekiz kültürüne yakın ve mirasına koşulsuz hayranlık duyan bazı isimlerle konuşarak, ardından geride nelerin kaldığını ve hangi şarkıları asla unutmayacaklarını sordu.

Herman José - Oyuncu ve komedyen

Jorge Palma ile farklı vesilelerle, defalarca yolları kesişen Herman José’ye göre, onun gidişi “doldurulması zor bir sessizlik” bırakıyor.

Sanatçıyla ilgili en özel anılarından biri 1974’e uzanıyor. “Büyük Pedro Osório ile birlikte onun müzisyeni oldum. Zamanın silemediği, bugün özel bir güçle geri gelen o hatıralardan biridir. Hepimiz çok daha gençtik; yeni bir hayata başlayan Portekiz de öyleydi. Ve orada, Jorge’nin olağanüstü müzikal kişiliği çoktan ortaya çıkmıştı: huzursuz, özgür, öngörülemez, büyüleyici” diye anlatıyor.

Komedyen, Jorge Palma’nın “tamamen benzersiz” bir müzisyen olduğunu, “daha ilk akordan, ilk kelimeden, o sesin ilk kırılışından tanınmak için kimseye benzemeye ihtiyaç duymayanlardan” olduğunu söylüyor.

Jorge Palma’nın geride bıraktığı külliyat içinde Herman José’nin seçimi, Deixa-me Rir (1985 tarihli O Lado Errado da Noite albümünden). “Belki de onda Jorge’den çok şey bulduğum için: zekâ, ironi, kesinliklere duyulan güvensizlik, gülümsemenin ardına saklanmış bir melankoli. Ve hiçbir zaman yaramazlığını kaybetmeden ciddi şeyler söyleme gibi o nadir yetenek” diyerek sözlerini bitiriyor.

António Zambujo - Şarkıcı ve besteci

Beja’lı şarkıcıya göre, Jorge Palma’nın şarkılarından birini seçmek “haksızlık”, çünkü “bütün eser olağanüstü zengin”. Yine de Euronews’in davetini kabul ediyor ve 1991 tarihli “ses ve piyano” albümü Só’dan O Meu amor Existe parçasını anıyor.

“Bu albümü Portekiz müzik tarihinin en iyisi olarak görüyorum; Jorge Palma hakkında söyleyebileceğim hiçbir şey, ona atfettiğim büyüklüğü anlatmaya yetmez” diyor.

Gabriel Gomes - Müzisyen ve besteci

Madredeus ve Sétima Legião’nun eski akordeonisti Gabriel Gomes, sözlerine “Bir arkadaşımı, bir kahramanı kaybettim” diyerek başlıyor. Ardından hemen ekliyor: “Ama hayatımda onun varlığıyla çok şey kazandım.”

Bu yıl da sahneyi Jorge Palma ile paylaşmış, Batalha Manastırı’ndaki Artes à Vila Festivali’nde ise ilk solo çalışmasını sunmuştu.

“Boşluk acıtıyor ama onun hafızası ve eserleri bu boşluğu dolduracak. Her şey hızlı oldu; olması gerektiği gibi” diyerek sözlerini tamamlıyor.

Gabriel Gomes, birlikte defalarca sahnede çaldıkları, Bairro do Amor albümündeki Passos em Volta şarkısını seçiyor; tıpkı sözlerinde anlatıldığı gibi, Jorge Palma da “pencereyi açtı ve uçtu”.

Tiago Cação - Sanatçı ajansı yöneticisi

Müzik, sahne ve sanatçı yönetimi dünyasında uzun bir kariyere sahip olan Tiago, Jorge Palma’yı tanımak istemediğini itiraf ediyor.

“Jorge’yle tanışmak istemedim. Ona yaklaşmak istemedim. Jorge’yi, her zaman hayranlık duyduğum büyük şairlerin, büyük müzisyenlerin bulunduğu soyut bir yerde tutmak istedim. Cuma günü, Jorge’den çok daha genç olan babam, müzikten hiçbir şey anlamadığını sandığım biri, bana şunu söyledi: ‘Jorge Palma konseri izlemeden ölmek istemem. Çünkü Jorge gibi sanatçıların hiç ölmeyeceğini düşünürüz hep. Ve ölmezler.’” diye paylaşıyor.

Tiago’nun unutamayacağı şarkı Sonhadores inatos. “Hayata dair tüm kaçınılmazlıklara rağmen, asla hayal kurmayı bırakmamak gibi o basit fikri kendimle özdeşleştiriyorum.”

Fernando Vendrell - Yönetmen

Sinemacı, bugün yalnızca Frágili (Bairro do Amor, 1989) hatırlayabildiğini söylüyor. Şarkıdaki sözleri alıntılayarak: “Bu gece kendimi çok kırılgan hissediyorum.”

“Aparição” ve “Sombras Brancas” gibi filmlerin yönetmeni Fernando Vendrell, Jorge Palma’yı “olağanüstü bir şarkı yazarı” olarak anıyor.

“Bana göre, onun şarkıları Portekiz’in en kusursuz eserleri arasında. Bakışı ve yazısı keskin, melodileri zarif ve benzersizdi. Bize ait olduğumuz ya da parçası olmak istediğimiz bir dünya sunuyorlardı” diyor.

Ana Margarida de Carvalho - Gazeteci ve yazar

Şarkıcının ölüm haberini aldığında, aklına ilk gelen parça “iyimser bir kuşkucu” tarafından yazılan melodisiyle Na Terra dos Sonhos olmuş.

Ana Margarida de Carvalho, tüm albümlerini, şarkılarını, akustik ve canlı versiyonlarını bildiğini, oralarda “piyanodaki, akustik ya da elektro gitardaki virtüözlüğünün” öne çıktığını söylüyor: “Muazzam bir esnekliği vardı, zamana direnen güçlü bir sesi” diyerek, izlediği sayısız konseri hatırlıyor. Jorge Palma’nın sesi günlük hayatında da yerini koruyor: “Arabamın çalma listesinde daima o var…” diyor.

Gazeteci, Jorge Palma’nın şarkıları arasından ayrıca “bir marş” olarak gördüğü **Portugal, Portugal**u ve akorları “dalga gibi” gelen **Estrela do Mar**ı, ayrıca Durrell’in İskenderiye Dörtlüsü’ne selam gönderen yaylı çalgılar dörtlüğünü anıyor.

Yine de Euronews’e, seçimlerinin 1982 tarihli Acto Contínuo albümünden Eu Fui um Lobo Malvado olduğunu söylüyor. “Saf bir söz yazımı var ama bana göre, kendi üzerine kapanıp en güzel hoş geldin ilanına dönüşen bir şarkı. Dostluk ve barış üzerine bir şarkı… Ezbere biliyorum, çocuklarım da öyle.”

Ardından şu dizeleri aktarıyor: “Henüz sekme yapmayan bir silah tutmadım elime / ve yara izi, en kusursuz sargıda bile yaşamaya devam eder / ama ne zaman istersen, kalemden yapılmış şatomda hoş karşılanırsın / belki de yaşlı ve buruşuk olduğu için / boyaya ihtiyaç duymaz.”

Luiz Carvalho - Fotoğrafçı

Bu yazının kapak fotoğrafının (yayınlanmak üzere cömertçe paylaşmış olduğu) sahibi, şarkıcıyla ilk karşılaşmasını şöyle hatırlıyor: “Seni 1980’de Paris’te, Saint-Michel metrosunda şarkı söylerken fotoğrafladığımdan beri tanıyorum. Sonra bir şeyler içmeye gitmiştik; sanırım Graça Lamy de bizimleydi. Negatif hâlâ bir yerde duruyor ama bulamıyorum. Eserini ve her şeyden çok yaşam tavrını seviyorum: özgür, düzene boyun eğmeyen, görgülü; kökleri klasik müzikte olan bir müzisyen, kimi zaman bedeninin ödeyebileceğinden fazla delişmen. Senin hakkında, kamerayı omzuma takıp doğrudan sesle çekilmiş, yaşayan bir belgesel yapmak isterdim… Yolum sürdüğü sürece kalbimde ve kulaklarımda hep sen olacaksın.”

Onun seçtiği şarkı, “yolunun bir bölümünü çok iyi anlatan, çarpıcı bir melodiye sahip” O Lado Errado da Noite.

Son olarak… bu metnin yazarlarının seçimleri

Ana Filipa Palma: A Gente Vai Continuar sadece onun en iyi şarkılarından biri değil, bugün en çok dinlenenlerden biri. Her şeyden önemlisi, sesinin “rüzgârlar ve denizler var oldukça” duyulmaya devam edeceğinin güvencesi.

Palma’ya, Play ödüllerinin son edisyonunda yapılan saygı duruşu, tüm salonun _A Gente Vai Continuar_ı söylemesiyle sona erdi.

Ricardo Figueira: Benim seçtiğim parça Bairro do Amor. Çünkü kimsenin yanında kimseyi bulamadığı için acı çeken insanların, renkli kalemlerle çizdiği bir yerin var olduğuna inanmak güzeldir; hapishanelerin ve hastanelerin olmadığı, güneşin daha büyük göründüğü, her bakışta şefkat dalgalarının yükseldiği bir ülke… Yalnızca şarkılarda var olsa bile.