Bazı sivrisinek türleri bazı insanlara daha çok çekilir. Kimilerini ‘sivrisinek mıknatısı’ yapan etkenleri anlamak, sivrisinek kaynaklı hastalıklarla mücadelede yeni yollar açabilir.
Her sivrisinek türünün kendine göre bir “tipi” var; bu, Florida'nın Miami kentinde 119 kişi üzerinde yapılan ve sarıhumma sivrisineği (Aedes aegypti), Asya kaplan sivrisineği (Aedes albopictus) ve güney ev sivrisineğinin (Culex quinquefasciatus) insanlara çekimini test eden, iScience (kaynak İngilizce) dergisinde yayımlanan bir araştırmada ortaya kondu.
REKLAM
REKLAM
Sivrisinekler konaklarını karbondioksit, vücut kokusu, ısı, nem ve görsel ipuçları gibi sinyallerin birleşimini kullanarak buluyor. İnsan kokusu başlı başına yüzlerce uçucu bileşik içeren son derece karmaşık bir kimyasal karışım. Bu bileşiklerdeki farklılıklar – bir kısmı deride yaşayan bakteriler tarafından üretilen ya da değiştirilen – sivrisineklerin insanları birbirinden ayırt etmesine yardımcı olabiliyor.
Araştırmacılar, bazı kişilerin birden fazla sivrisinek türü için son derece çekici olduğunu, ancak çalışmadaki hiç kimsenin üç türün de en çok tercih ettiği kişi olmadığını tespit etti. Başka bir deyişle, bir tür için özellikle cazip olmak, bir başka tür için de aynı derecede çekici olacağınız anlamına gelmiyor.
“Çalışmaya başladığımızda türlerin farklı insanları tercih edeceğini beklemiyorduk” diyor çalışmanın başyazarı Kaylee Marrero, bir basın bülteninde (kaynak İngilizce). “Her türün, ipucu olarak kullandığı kendine özgü mikrobiyal bir imzaya sahip olması beni çok şaşırttı.”
Sarıhumma sivrisineği, uçucu bileşikler ve deri bakterilerinin belirli örüntüleriyle ilişkiliydi ve erkek katılımcılara hafif bir tercih gösterdi. Asya kaplan sivrisineği ise deriden doğal olarak salgılanan, keton düzeyi yüksek ve bitkisel özellikteki uçucu bileşiklere çekildi. Geceleri aktif olan güney ev sivrisineği, insanların derisinde doğal olarak yaşayan bakteri, mantar ve mikroplardan oluşan mikroskobik ekosistem tarafından cezbedildi.
Sivrisinek kaynaklı hastalıklara hedefli yaklaşım
Farklı sivrisinek türlerini çeken ipuçlarının anlaşılması, dengue, Zika, sarıhumma ve Batı Nil virüsü gibi sivrisineklerin yaydığı hastalıklara karşı daha hedefli stratejiler geliştirilmesine yardımcı olabilir.
“İnsan kokusunun sivrisinekleri çeken ya da onlardan uzak durmalarını sağlayan bileşenlerinin ayrıştırılması, vektör kaynaklı hastalıklarla mücadelede yeni stratejilerin önünü açabilir” dedi (kaynak İngilizce)Miami’deki eyalet üniversitesi FIU’da araştırma ekibine liderlik eden ve Biyomoleküler Bilimler Enstitüsü’nün direktörlüğünü yürüten nörogenetikçi Matthew DeGennaro.
Çalışmada test edilen üç türün Avrupa açısından önemi aynı değil.
Asya kaplan sivrisineği artık Avrupa’nın geniş bölgelerinde yerleşik durumda; Avusturya, Belçika, Bulgaristan, Hırvatistan, Kıbrıs, Fransa, Almanya, Yunanistan, Macaristan, İtalya, Malta, Portekiz, Romanya, Slovakya, Slovenya ve İspanya’da görülüyor ve yayılım alanını genişletmeye devam ediyor. Sivrisinek, insan faaliyetlerinin kolaylaştırdığı dramatik bir küresel yayılım yaşadı ve iklim değişikliği nedeniyle “mevcut coğrafi sınırlarının ötesine yayılmaya devam edecek başarılı bir istilacı tür” olması bekleniyor, ECDC (kaynak İngilizce)’ye göre.
Sarıhumma sivrisineğinin Avrupa’daki yayılışı ise ECDC (kaynak İngilizce)’ye göre çok daha sınırlı.
Öte yandan güney ev sivrisineği, tropikal ve subtropikal bölgeleri tercih ettiği için genel olarak kıta Avrupası’nda görülmüyor.
Araştırmacılar, çalışmanın laboratuvar koşullarında yürütüldüğünün ve bunun, belirli bir kişinin gerçek dünyada mutlaka daha fazla sivrisinek ısırığı alacağı anlamına gelmediğinin altını çiziyor. Laboratuvar sıralamalarının gerçek ısırma davranışıyla ne ölçüde örtüştüğünü belirlemek için saha çalışmalarına ihtiyaç duyulacağını söylüyorlar.