Eğer insanlar diğer memeliler gibi ağırlıklı olarak genetik evrim yoluyla uyum sağlamak zorunda olsaydı, bugün ulaştığımız coğrafi yayılımı elde etmek yaklaşık 88 milyon yıl sürecekti.
Modern insanların Afrika'da ortaya çıkışından sonraki yaklaşık 300 bin yıl içinde, türümüz Dünya'nın neredeyse tamamına yayıldı. Çorak çöllerden kutup bölgelerine, tropikal ormanlardan ılıman iklimlere kadar çok farklı çevrelerde yaşamayı başaran insanlığın bu olağanüstü başarısının ardında ne olduğu uzun süredir tartışılıyor.
REKLAM
REKLAM
Bilim insanları genellikle bunun cevabını "kültürel evrimde" arıyor. Ancak yeni bir araştırma, kültürün insanlığın küresel yayılışına ne kadar büyük katkı sağladığını ilk kez sayısal olarak hesaplamaya çalıştı.
Sonuçlar çarpıcı: Eğer insanlar diğer memeliler gibi ağırlıklı olarak genetik evrim yoluyla uyum sağlamak zorunda olsaydı, bugün ulaştığımız coğrafi yayılımı elde etmek yaklaşık 88 milyon yıl sürecekti.
Araştırma ayrıca bu süreçte insanlığın tek bir tür olarak kalamayacağını, yaklaşık 2 bin 200 farklı türe ayrılmış olacağını öne sürüyor.
İnsanlar genetik açıdan şaşırtıcı derecede benzer
Araştırmacılar, bugün yaşayan yaklaşık 8 milyar insanın genetik çeşitliliğinin, bazı şempanze popülasyonlarının kendi içindeki genetik çeşitlilikten bile daha düşük olduğuna dikkat çekiyor.
Bu durum, insanların dünyanın her köşesine yayılmasına rağmen neden bu kadar az genetik farklılaşma gösterdiği sorusunu gündeme getiriyor.
Birçok hayvan türü yeni çevrelere uyum sağlamak için doğal seçilim yoluyla binlerce hatta milyonlarca yıl boyunca genetik değişimler geçirmek zorunda kalırken, insanlar farklı bir yol izledi.
Kültür milyonlarca yıllık evrimin yerini aldı
Araştırmanın yazarı, Charles Perreault, yaklaşık 6 bin memeli türünün dağılım haritalarını inceledi.
Perreault, bir memeli soyunun yaşı, tür sayısı ve vücut büyüklüğü çeşitliliği gibi özelliklerle coğrafi yayılım arasındaki ilişkiyi analiz ederek belirli bir alanı işgal etmek için ne kadar "evrimsel çalışma" gerektiğini hesapladı.
Sonuçlara göre insanlar, diğer memelilerin onlarca milyon yılda başarabildiği bir yayılımı birkaç yüz bin yılda gerçekleştirdi.
Araştırmacıya göre bunun nedeni kültürel evrim sayesinde insanların her yeni çevreye uyum sağlamak için genetik değişim beklemek zorunda olmaması.
Yeni araçlar geliştirmek, ateşi kullanmak, kıyafet üretmek, barınak inşa etmek ve bilgiyi nesiller boyunca aktarmak, doğal seçilimin yavaş temposunu büyük ölçüde devre dışı bıraktı.
Scientific American dergisine konuşan Perreault, insanların doğal seçilimle uyum sağlamak için bir sonraki nesli beklemek zorunda kalmadığını, bunun yerine yeni fikirler ve teknolojiler sayesinde çevresel sorunlara çok daha hızlı çözümler geliştirebildiğini belirtiyor.
İnsanlar tüm memeliler kadar alan kaplıyor
Araştırmanın dikkat çekici bulgularından biri de insanların kapladığı coğrafi alanın büyüklüğü oldu.
Perreault'nun hesaplamalarına göre insanlık topluca ele alındığında, diğer tüm memeli türlerinin toplamı kadar geniş bir alana yayılmış durumda.
Tek bir tür olarak bakıldığında buna en çok yaklaşan canlılar kurtlar olsa da, onların yayılım alanı insanlarınkinin yaklaşık yarısı kadar.
Başarı tek bir insan grubuna değil, farklı kültürlere ait
Perreault, insanlığın başarısının tek bir evrensel uyum stratejisinden kaynaklanmadığını vurguluyor. Zira farklı insan toplulukları yaşadıkları çevrelere özel bilgi ve beceriler geliştirdi.
Örneğin Güney Afrika'daki Kalahari Çölü'nde yaşayan avcı-toplayıcı topluluklar Grönland'ın sert koşullarında hayatta kalmakta zorlanabilir. Benzer şekilde Arktik bölgenin yerli halkları olan Inuit da Kalahari Çölü'nde başarılı olamayabilir.
Ancak her iki toplum da kendi çevrelerinde yaşamayı mümkün kılan kültürel bilgi birikimine sahip.
Başarıyı açıklayan tek unsur kültür olmayabilir
Araştırmada yer almayan Alex Mesoudi, dergiye verdiği röportajda, kültürel evrimin insan başarısında büyük rol oynadığı konusunda hemfikir olduğunu söylüyor.
Bununla birlikte Mesoudi, insanlığın yükselişinin arkasında sosyal işbirliği, dil, bireysel zekâ veya bunların birleşimi gibi başka faktörlerin de bulunabileceğini belirtiyor.
Yine de araştırmanın önemli bir katkı sunduğunu söyleyen Mesoudi'ye göre çalışma, bilim insanlarının uzun zamandır dile getirdiği ancak sayısal olarak ortaya koyamadığı bir fikri ilk kez ölçmeye çalışıyor: İnsanlığı Dünya'nın hâkimi yapan şey yalnızca biyolojisi değil, nesilden nesile aktardığı kültürel bilgi olabilir.