Christopher Nolan’ın “The Odyssey” filmi etrafındaki kültürel tartışma sürüyor; Pulitzer finalisti Joyce Carol Oates, çevirmen Emily Wilson’ın filmin “söyleyecek ikna edici hiçbir şeyi yok” diyen sert eleştirisine karşı filmi savunuyor.
Christopher Nolan’ın The Odyssey, sinemalarda gösterime girmesinden sadece iki haftadan biraz fazla zaman sonra dünya çapında gişede 700 milyon dolar barajını aşarak, resmen 2026’nın en çok hasılat yapan dördüncü filmi oldu.
REKLAM
REKLAM
Seyirciler, Homeros’un destansı şiirine Nolan’ın yorumunu izlemek için sinema salonlarına akın etmeye devam ederken, film kültürel bir tartışma odağına dönüştü. Yapıt, kaynak metne ve Yunan kültürüne yönelik ilgiyi yeniden alevlendirdi; bu olumlu yan etki, Elon Musk’ın en başından itibaren filme cephe alması ve filmin çeşitliliği gözeten oyuncu kadrosu etrafında bir kültür savaşını körüklemesiyle gölgeleniyor.
Musk, Grok Imagine adlı yapay zekâ aracının Homeros’un metninin “tarihsel açıdan doğru” tam uzunlukta bir sinema versiyonunu üreteceğini bile duyurdu.
Ayrıca, Nolan’ın kaynak metne yaklaşımı, özellikle de günümüz İngilizcesinin kullanılmasına ilişkin olarak, esere sadık kalınmasını savunan kimi tutucuları da hayal kırıklığına uğrattı.
Yakın tarihli eleştirilerden biri, Homeros’un şiirinin 2017 tarihli çevirisiyle şiiri ilk kez bir kadının İngilizce manzumeye aktarmasını sağlayan Britanyalı-Amerikalı çevirmen Emily Wilson’dan geldi. Wilson, London Review of Books için viral hâle gelen bir eleştiri kaleme aldı ve bu yazıda Nolan’ın filmine sert çıktı; yapıtın “psikolojik, duygusal, politik ve etik derinlikten yoksun” olduğunu ve “inandırıcı hiçbir şey söylemediğini” savundu.
Wilson görüşünü şu cümleyle özetledi: “Bu senaryonun herhangi bir bölümünü yazmış olsaydım utanç duyardım.”
Şimdi, Amerikalı yazar Joyce Carol Oates, Wilson’ın diline ve üslubuna itiraz ederek The Odyssey’nin savunusuna geçti; Oates, bu dili “reddetme ve kibirli bir üstünlük” tonu olarak niteliyor.
“Homeros’un yorumlarına meslektaşça bir biçimde itiraz etmek yerine, Nolan’ın filminden olağanüstü ölçüde yararlanmış olan bu kişi, kendisinden farklı düşünen birine saldıran MAGA tayfasının kaba dilini kullanıyor,” diye yazdı Carol X’te. “Özellikle de bir çevirmenin, yani metne bağlı, metne hizmet eden birinin, en azından (kendi hakkında iddia edeceği üzere) iyi niyetle hareket eden başkalarına biraz daha düşünceli ve saygılı yaklaşması beklenir.”
Nolan, antik metnin Wilson çevirisini daha önce övmüş ve Empire (kaynak İngilizce) dergisine, Wilson’ın versiyonunun “Tell me about a complicated man” şeklindeki açılış dizesini, Matt Damon’ın Odysseus rolünü geliştirirken esin kaynağı olarak kullandığını söylemişti.
Ulusal Kitap Ödülü’nü kazanan, dört kez Pulitzer Ödülü finalisti olan ve en çok “Blonde” ile “We Were Mulvaneys” (ikisi de sinemaya uyarlanmıştı) adlı kitaplarıyla tanınan Oates, X’te yaptığı ayrı paylaşımlarda Nolan’ın uyarlamasını şiddetle tavsiye ettiğini, Wilson’ın çevirisinin ise hayranı olmadığını ekledi.
“Emily Wilson’ın çevirisinden okuduğum kadarı bana göre değildi,” diye yazdı (kaynak İngilizce) ve çevirinin “YA (young adult – genç yetişkin) edebiyatının doğrudanlığına ve kelime dağarcığındaki yalınlığa alışkın bir okur kitlesine hitap etmek üzere kasıtlı olarak böyle yazıldığını – yani pazarlanabilir, lise sınıflarında okutulabilir olmak amacıyla kaleme alındığını” düşündüğünü ekledi.
“Daha şiirsel, yükseltilmiş bir söylem kullandığınızda, doğal olarak okur kitlenizi sınırlamış olursunuz,” diye devam etti yazar ve doğrudan, ticari bir yaklaşımla ilgili hiçbir sorun görmediğini söyledi. “Telif hakkı koruması olmayan klasik bir yapıttan neden kazanç sağlanmasın? ‘The Odyssey’nin bir çizgi roman uyarlaması da harika olabilir.)”
Oates, filmin modern diyaloglarına yöneltilen eleştirilere de yanıt verdi.
“The Odyssey’nin en zarif çevirisi Daniel Mendelsohn’a ait; ‘şiirsel’dir, her sözcük özenle, titizlikle seçilmiştir; güzel, melodiktir ama bu çeviri Nolan’ın filminde kullanılmış olsaydı suçlamalar dilin sıradan ya da sıkıcı olduğu yönünde değil, dilin fazla yükseltilmiş, ‘şiirsel’ olduğu yönünde olurdu. Nolan’ın filminin büyük bir klasik olarak değerlendirileceğini sanmıyorum ama gerçekten, Nolan ne yaparsa yapsın insan kitlelerini hayal kırıklığına uğratacakmış gibi görünüyor. Çoğu sinemacı/yaratıcı, sadece elinden gelenin en iyisini yapmaya çalışır – bu yönetmenin bu denli öfkeli eleştirilerle karşılaşmış olması tuhaf,” dedi.
Yazar, bu tür eleştirilerin “herhangi bir yaratıcı sanatçı için ürkütücü, yıldırıcı” olduğunu da belirtti. “Bir yaratıcıyı sanki suçluymuş, zarar vermiş, incitmiş, öldürmüş gibi hedef almak – bu ürkütücü. Bir filmden nefret ediyorsanız, sorun değil – tavsiye etmeyebilirsiniz. Hiç kimse her sanat yapıtının klasik, kusursuz olmasını beklemez… Bu öfke, tuhaf biçimde yersiz görünüyor.”
Oates ayrıca, “hem Nolan’ın filmini hem de Francis Coppola’nın ortak yapımcılığını üstlendiği 1997 tarihli mini diziyi şiddetle tavsiye edeceğini” de söyledi.
Tartışmalar sürerken, The Odyssey dünya çapında gişede 1 milyar dolar sınırına doğru yolculuğunu sürdürecek gibi görünüyor – her ne kadar, Spider-Man: Brand New Day’in (aynı zamanda The Odyssey oyuncuları Tom Holland, Zendaya ve Jon Bernthal’ın da rol aldığı) vizyona girmesiyle rakamların düşmesi beklense de.
The Odyssey’ye dair Euronews Culture’ın kapsamlı eleştirisini buradan okuyabilir, filmin Nolan filmografisi sıralamamızda ve 2026’nın Şimdiye Kadarki En İyi Filmleri listemizde hangi sırada yer aldığını görebilirsiniz. Tüm bu okumaları bitirdikten sonra, Spider-Man: Brand New Day hakkında ne düşündüğümüzü ise buradan öğrenebilirsiniz.