Yaklaşık 900 yıllık, gövdesi neredeyse on metre kalınlığında ve üzerinde hâlâ eski bir boyunduruk asılı. Saksonya-Anhalt’taki Großpörthen’deki Pranger ıhlamuru olağanüstü bir doğa ve tarih anıtı.
Saksonya-Anhalt eyaletinde, Zeitz’in yaklaşık beş kilometre güneydoğusundaki küçük Großpörthen yerleşiminde, yüzyıllar boyunca tarihe tanıklık etmiş bir ağaç bulunuyor. Köy kilisesinin yanındaki görkemli kış ıhlamuru 700 ila 900 yaşında olduğu tahmin ediliyor. Gövdesinin çevresi yaklaşık 9,85 metre, yüksekliği ise 12 metre civarında. Böylece Almanya’da bilinen en kalın kış ıhlamuru olduğu kabul ediliyor.
REKLAM
REKLAM
Ancak ıhlamuru özel kılan yalnızca yaşı değil. Adını, muhtemelen mahkeme ve teşhir ağacı olarak kullanılan bir ağaç olmasından alıyor. Gövdesinde bugün hâlâ paslanmış bir boyun demiri (Halseisen) görülüyor. Bu demir, kamuya açık cezalandırmaların hukuk düzeninin sıradan bir parçası olduğu bir dönemi hatırlatıyor.
Orta Çağ: Boyun demiriyle cezaya zincire vurulmak
Halseisen, hüküm giymiş bir kişinin boynuna geçirilen ve kilitlenen metal bir halkaydı. Boyun demiriyle uygulanan kamusal teşhir cezası, Almanca konuşulan bölgelerde en geç 14. yüzyıldan itibaren belgeleniyor.
Bu türden, “utanç” ya da “onur cezası” olarak anılan uygulamalar özellikle geç Orta Çağ’da ve erken modern dönemde yaygındı. Ancak ceza, daha sonraki yüzyıllarda da varlığını sürdürdü ve Almanya’daki hukuk kaynaklarında 18. yüzyılın sonlarına kadar karşımıza çıkıyor. Bu ceza öncelikle kişinin herkesin önünde teşhir edilmesini, dolayısıyla itibarının yok edilmesini hedefliyor, bulunduğu yere ve verilen karara göre fiziksel cezalarla da birleştirilebiliyordu.
Bazen cezalandırılan kişilerin boyunlarına, işledikleri suçun yazılı olduğu levhalar da asılıyordu.
Teşhir cezası tarih boyunca çok farklı suç türleri için uygulandı. Kaynaklarda, küçük hırsızlıklar, hakaret, iftira, gürültü ve huzur bozma, ahlak kurallarına aykırı davranışlar ya da ölçü ve tartıda hile gibi fiillerden söz ediliyor.
Mahkeme ıhlamuru neredeyse 1000 yıllık
Ihlamurun tam yaşı kesin olarak belirlenemiyor. Bu kadar yaşlı ağaçlarda, özellikle gövde yüzyıllar içinde değiştiği için, net bir tarih tespiti oldukça zor. Kış ıhlamurunun alışılmadık biçimde bir yamaçta büyümesi, gövde ve kök bölgesinde belirgin kalınlaşmalara ve kabarmalara yol açmış. Alman Dendroloji Derneği’nin uzmanları ağacın yaşını 700 ile 900 yıl arasında tahmin ediyor.
Ağaç ayrıca ağır hasarları da atlatmış. 20. yüzyılın ortalarına doğru gövdenin büyük bir bölümünün kırıldığı anlatılıyor. Buna rağmen ıhlamur toparlanmış durumda ve hâlâ sağlıklı kabul ediliyor.
Almanya’nın şu anki en yaşlı ikinci ağacı, Aşağı Saksonya’daki Upstedt’te bulunuyor. Ancak kısa süre önce Allgäu’daki bir yaylada keşfedilen yaklaşık 1.100 yıllık bir porsuk ağacı bu ağacın elinden “en yaşlı ağaç” unvanını aldı. Upstedt’teki ağaç da bir ıhlamur, daha doğrusu dayanıklılığı daha düşük sayılan bir yaz ıhlamuru. Köyün ortasındaki tarihi meydan, daha 2. binyılın başlarında toplanma yeri olarak kullanılıyordu; 13. yüzyılda ise bu ıhlamur bir mahkeme ağacına dönüştü.
Ancak bu ağacın, Großpörthen’deki kış ıhlamuru gibi teşhir amacıyla kullanıldığına dair herhangi bir bulgu yok.