Donald Trump'ın son gümrük vergisi tehditlerinin barışa yönelik kolektif çabaları kısa süreliğine altüst etmesinin ardından Ukrayna yeniden Avrupa gündeminin üst sıralarında yer alıyor.
Grönland'ın geleceği üzerine endişelenerek geçirdiği dramatik bir haftanın ardından Avrupa, siyasi odağını gelecek nesiller için güvenlik mimarisini yeniden tanımlama riski taşıyan krize geri çeviriyor: Rusya'nın Ukrayna'ya açtığı savaş.
Avrupalılar, Donald Trump'ı cezai gümrük vergileri yoluyla Grönland'ı ele geçirme girişiminden vazgeçmeye ikna eden ön anlaşmanın, Atlantik'in iki yakasının, mineral zengini Danimarka toprakları üzerindeki benzeri görülmemiş kavganın kısa süreliğine raydan çıkarma tehdidinde bulunduğu tam ölçekli istilayı sona erdirmek için ortak çabalarını sürdürmelerine izin vereceğini umuyor.
Rusya'nın geniş çaplı işgali dördüncü yılına yaklaşırken, Avrupalı liderler Beyaz Saray'ın Kiev ve Moskova arasında bir barış anlaşması imzalanması yönündeki çabalarına destek veriyor.
Amerikalı, Ukraynalı ve Rus yetkililer Cumartesi günü Abu Dabi'de iki gün süren ve Devlet Başkanı Volodimir Zelenskiy'in "yapıcı" olarak nitelendirdiği üçlü görüşmeleri tamamladı.
Zelenskiy bir başka iyimserlik belirtisi olarak "İlerlemeye hazır olunması koşuluyla - ve Ukrayna'nın da hazır olması koşuluyla - başka görüşmeler de yapılacaktır" dedi.
Kremlin'in diplomatik danışmanı Yuri Ushakov ise görüşmelerin "toprak sorunu çözülmeden uzun vadeli bir çözüme ulaşılmasının beklenemeyeceğini teyit ettiğini" söyledi.
Süreç hızlanıp kapsamı genişledikçe, Avrupa başkentleri Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin ile 2022'den bu yana neredeyse kapalı olan doğrudan iletişim kanallarını yeniden açma seçeneğini ciddi bir şekilde değerlendirmeye başladı.
Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron ve İtalya Cumhurbaşkanı Giorgia Meloni bu ayın başlarında strateji değişikliğini açıkça desteklediler. Uzun süredir diplomatik izolasyonda ısrar eden Avrupa Komisyonu daha sonra sesini yükseltti ve diyaloğun "bir noktada" gerçekleşebileceğini söyledi.
Avrupalı liderler, henüz bir isim ortaya atılmamış olsa da, Kremlin ile temas kurmak ve Avrupa'nın ortak tutumunu iletmek üzere özel bir elçi atanması fikrini tartışıyor.
Buna paralel olarak Avrupalılar Amerikalı mevkidaşlarıyla 20 maddelik barış anlaşmasına eşlik edecek iki önemli unsur üzerinde yakın bir şekilde çalışıyorlar.
Bunlardan ilki, savaşın sona ermesinin hemen ardından oluşturulacak bir dizi ayrıntılı güvenlik garantisi. Bunlar arasında temas hattı boyunca ateşkesi izlemek üzere ABD liderliğinde yüksek teknolojili bir mekanizma, Ukrayna'daki stratejik mevzileri savunmak üzere Fransa ve İngiltere liderliğinde çok uluslu bir güç ve yeni bir Rus saldırısı durumunda Ukrayna'ya yardım etmek üzere yasal olarak bağlayıcı bir taahhüt yer alıyor.
Bu garantiler büyük ölçüde geliştirilmiş olmakla birlikte, Moskova'nın bir barış anlaşmasının şartlarını kabul etmesine sıkı sıkıya bağlı kalmaktadır ki bu da başlıca soru işaretidir. Avrupa'daki pek çok kişi için Rusya'nın Ukraynalılarısıfırın altındaki sıcaklıklarda elektrik kesintilerine sürükleyenfüze yağmuru, gerçek bir güvenlik tehdidini gözler önüne seriyor.
Üst düzey bir AB yetkilisi, "Barış için bu kadar çaba sarf edilirken suç ortağı Rusya'nın bu sürece dahil olmamasının yarattığı bir hayal kırıklığı var" dedi.
Katılım çabası
Bu arada Avrupalılar ve Amerikalılar Ukrayna'nın savaş sonrası toparlanmasını hızlandırmak, yabancı yatırımcıları çekmek ve milyarlarca sermayeyi harekete geçirmek için ortak bir belgeyi imzalamaya yakın.
Sözde refah planının geçen hafta Davos'taki Dünya Ekonomik Forumu sırasında Zelenskiy'in de katılımıyla imzalanması bekleniyordu. Ancak Trump'ın gümrük vergileriyle ilgili anlaşmazlık töreni iptal etti ve zamanlamayı altüst etti. Yine de Avrupa Komisyonu Başkanı Ursula von der Leyen, Perşembe akşamı acil zirve için bir araya gelen AB liderlerine taslak belgeyi sundu.
Zirvenin sonunda konuşan von der Leyen, "İşimiz neredeyse bitti. Ukrayna'nın modern, egemen ve özgür bir ülke olarak geleceğini aktif bir şekilde hazırlıyoruz," ifadelerini kullandı.
Komisyon, Grönland gerilimini yatıştıran ön anlaşmanın ardından ortak imzanın önümüzdeki haftalarda atılabileceğini umuyor.
Güvenlik garantileri ve refah planını birbirine bağlayan ortak nokta Ukrayna'nın AB'ye katılımı.
Kiev, olası toprak tavizlerinin acısını dengelemek için barış anlaşmasının nihai versiyonuna üyelik için sabit bir tarih eklenmesi için bastırıyor. Mevcut metnin Ocak 2027 tarihini içerdiği söylense de, Brüksel'deki yetkililer ve diplomatlar, Macaristan'ın tartışılmaz vetosu nedeniyle Ukrayna'nın henüz tek bir müzakere kümesi bile açmadığı göz önüne alındığında, bunun pratikte mümkün olmayacağını kabul ediyor.
Barış anlaşması, eğer kabul edilirse, kaçınılmaz olarak karmaşıklığı ve uzunluğu ile meşhur olan genişleme sürecinin yeniden gözden geçirilmesini gerektirecek. Ancak herhangi bir reformun bazı üye devletler tarafından çekinceyle karşılanması ve Ukrayna'dan çok daha uzun süredir sırada bekleyen diğer aday ülkelerin eleştirilerine maruz kalması muhtemel.
Ülkenin Avrupa işlerinden sorumlu bakan yardımcısı Marilena Raouna Pazartesi günü öğleden sonra yaptığı açıklamada, Konsey'in altı aylık dönem başkanlığını yürüten Kıbrıs'ın "koşullar elverdiğinde" Ukrayna'nın katılımını ilerletme niyetinde olduğunu söyledi.
Raouna, "Genişleme, adayların kaydettiği ilerlemeye dayalı, liyakate dayalı bir süreçtir" dedi. "Ukrayna, Rusya'nın süregelen saldırganlığına rağmen, son derece zor koşullar altında etkileyici reformlar gerçekleştirmektedir."
Brüksel ayrıca Rusya'ya yönelik yeni bir AB yaptırım paketi üzerinde çalışıyor. Paketin onaylanmasının 2022'den bu yana her 24 Şubat'ta olduğu gibi savaşın yıldönümüne denk gelmesi bekleniyor.