İran barış anlaşması pamuk ipliğine bağlı, yapay zekâ devleri dünya liderlerine katılıyor, Trump’ın G7’ye gelişi doğum günü MMA maçıyla erteleniyor. Évian bekliyor.
Jeopolitikten çok maden suyuyla tanınan Alp beldesi Évian-les-Bains, pazartesiden itibaren dünyanın en büyük yedi gelişmiş ekonomisinin liderlerinin yıllık zirve için bir araya gelmesiyle küresel diplomasinin geçici merkezi olacak. 52. G7 zirvesi, Cenevre Gölü’nün Fransız kıyısında çarşambaya kadar sürecek. Pek çok değerlendirmeye göre zirve, yakın dönemin en gergin anlarından birine denk geliyor.
REKLAM
REKLAM
Donald Trump’ın, Beyaz Saray’ın Güney Çimi’nde karma dövüş sanatları maçını izledikten hemen sonra, pazar gecesi geç saatlerde Fransa’ya uçması bekleniyor; söz konusu mücadele 80. doğum gününe denk geliyor. Ayrılışının gecikmesi, zirvenin de bir gün ertelenmesine neden oldu.
Élysée’nin programına göre Macron, Trump’ı pazartesi günü saat 17.00’de önce baş başa kabul edecek, ardından akşam “Büyük uluslararası meydan okumalara birlikte yanıt vermek” başlıklı resmî karşılama yemeği verilecek.
G7 zirvesinin ardından ABD Başkanı, Emmanuel Macron ile akşam yemeği için Versailles Sarayı’na gidecek. Élysée Sarayı’na göre bu davet, Amerika’nın bağımsızlığının 250. yıldönümünü, ABD’nin bağımsızlığını tescil eden antlaşmanın 1783’te imzalandığı, “Fransız-Amerikan dostluğu için kilit bir mekânda” kutlayacak.
Olabilir de olmayabilir de: İran anlaşması
Dünya liderleri Évian’a gelirken gözler, Washington ile Tahran arasında olası bir barış anlaşmasına çevrilmiş durumda; Şubat ayında İran’a karşı başlattığı savaştan bu yana bir anlaşmaya hiç bu kadar yaklaşılmamıştı.
Üst düzey bir yönetim yetkilisi, anlaşmanın birkaç gün içinde gelebileceğini, ancak bunun “yüzde 100” garanti olmadığını söyledi. Önemli bir arabulucu olan Pakistan ise tablonun “hiç olmadığı kadar çözüme yakın” olduğunu belirtti.
Ekonomik açıdan riskler son derece büyük. Çatışma başlamadan önce dünya deniz yoluyla petrol ticaretinin yaklaşık dörtte biri, İran’ın mart başında “dostça olmayan ülkelere” kapattığı Hürmüz Boğazı’ndan geçiyordu; bu adım enerji fiyatlarını sert biçimde yukarı çekti.
Bir anlaşma sağlansa bile, mayınların temizlenmesi ciddi bir askerî operasyon gerektirecek. Birleşik Krallık ve Fransa, 15’ten fazla ülkenin askerî planlamacılarının destek verdiği, olası bir barış anlaşmasının ardından birkaç gün içinde hızla devreye sokulmak üzere tasarlanmış bir mayın temizleme planı hazırladı. Trump’ın bu planı desteklemesini sağlamak, zirvenin ana hedeflerinden biri olarak görülüyor; oysa başkan, geçen hafta Dışişleri Bakanı Marco Rubio deniz yolunun geniş kesimlerinin hâlâ mayınlı olduğunu kabul ederken bile İran mayınlarının oluşturduğu tehdidi küçümsemişti.
Zirvenin kalbinde “yara almış bromance”
Zirveye ev sahipliği yapan Macron ile Trump’ın ilişkisi, 2018 Bastille Günü geçidindeki ünlü, el kemiklerini acıtan tokalaşmayla simgeleşmişti ve şimdi tüm çıplaklığıyla masada olacak. O ilk günlerin sıcaklığı yerini çok daha karşılıklı çıkara dayalı bir ilişkiye bırakmış olsa da telefon ve mesajlardan oluşan kişisel hat ayakta kaldı.
“Artık ortada bir bromance yok ama odada, birbirlerine karşı bir tür isteksiz karşılıklı saygı seviyesine ulaştıklarını söyleyebilirim” diye konuştu bir Avrupalı yetkili, Financial Times (kaynak İngilizce) gazetesine.
Avrupalılar, yeni kırgınlıklarla geliyor: ABD’nin AB mallarına uyguladığı tarifeler, Trump’ın NATO konusundaki muğlaklığı ve Hürmüz’ün kapatılmasının yarattığı ekonomik acı. “2025’te Avrupalılar diz çökme stratejisini kabullenmeye hazırdı” diyor Stratejik ve Uluslararası Çalışmalar Merkezi’nden Max Bergmann, FT’ye göre. “2026’da buna çok daha az tahammül var.”
Kanada Başbakanı Mark Carney ise cumartesiyi Dublin’de, zirve arifesinde sert bir konuşma yaparak geçirdi. “İrlanda ve Kanada, sessiz bir geçişi değil, küresel bir kopuşu yönetiyor” dedi Trinity College’da yaptığı konuşmada (kaynak İngilizce). “Soğuk Savaş sonrası dünyanın kural temelli düzeni çözülüyor.”
Ukrayna ve yapay zeka: diğer fay hatları
Volodimir Zelenskiy, salı günü “Ukrayna ve Avrupa için barış ve güvenlik inşa etmek” başlıklı bir G7 çalışma oturumuna katılacak, ancak Trump’la ikili görüşme yapmayacak; bu durum, Kiev’in Washington’daki konumunun zayıfladığının bir işareti olarak görülüyor. Élysée’nin programına göre Zelenskiy salı günü 08.55’te varacak, oturum ise 09.00’da başlayacak. Aynı gün öğleden sonra düzenlenecek ayrı bir çalışma öğle yemeği, “krizlerle mücadele ve Orta Doğu’da istikrarın sağlanması” başlığı altında Mısır, BAE ve Katar liderlerini masaya getirecek. Trump’ın Fransa, Katar, BAE, Mısır ve Hindistan liderleriyle baş başa görüşmeleri de programda.
Yapay zeka konusunda zirve, sektör liderlerini daha önce görülmemiş ölçekte buluşturacak. OpenAI, Google DeepMind ve Anthropic’in CEO’ları Sam Altman, Demis Hassabis ve Dario Amodei’nin tamamı katılımlarını teyit etti; böylece üç büyük yapay zeka şirketinin de temsil edildiği ilk G7 toplantısı yapılmış olacak. Macron’un bizzat davet ettiği Altman için bu, ilk G7 deneyimi olacak. Élysée, çarşamba günü iş dünyası temsilcileriyle “yapay zekanın güvenli, hızlı ve etkili biçimde devreye alınması” başlıklı özel bir çalışma öğle yemeği planladı; bu, teknolojiye ilişkin zirvenin en somut kurumsal anı olarak öne çıkıyor.