Ukrayna’nın Yeniden İnşası Konferansı, Kiev ile Varşova arasında benzeri görülmemiş bir diplomatik gerilimin gölgesinde perşembe günü Gdansk’ta başladı.
Polonya ile Ukrayna arasındaki diplomatik gerilim tırmanırken, Ukrayna Cumhurbaşkanı Volodimir Zelenskiy’nin Gdansk’ta düzenlenen Ukrayna’nın Yeniden İnşası Konferansı’na katılmama kararı, etkinliğin en önemli siyasi mesajı olarak değerlendiriliyor.
REKLAM
REKLAM
Zelenskiy, ülkesinin savaş sonrası yeniden inşasına odaklanan iki günlük üst düzey konferansa katılmayacak. Kararın, İkinci Dünya Savaşı dönemindeki Ukrayna İsyan Ordusu (UPA) adını taşıyan bir askeri birim nedeniyle Varşova ile Kiev arasında yaşanan anlaşmazlığın derinleştiği bir döneme denk gelmesi dikkat çekti.
Son yılların en ciddi krizlerinden birini yaşayan Polonya ve Ukrayna arasındaki ilişkiler, her iki ülkede de tarihsel olarak en hassas ve çözülememiş meselelerden biri olarak görülen geçmişe ilişkin tartışmalar nedeniyle yeniden gerildi.
Ukrayna'nın Yeniden İnşası Konferansı
2022’den bu yana mevcut formatıyla düzenlenen Ukrayna’nın Yeniden İnşası Konferansı, Ukrayna’nın savaş sonrası yeniden yapılanmasına adanmış en önemli uluslararası platformlardan biri olarak kabul ediliyor. Konferans, İkinci Dünya Savaşı sonrasında Avrupa’nın yeniden inşasına katkı sağlayan Marshall Planı’ndan bu yana kıtanın en büyük altyapı ve ekonomik kalkınma girişimi olarak görülüyor.
Ukrayna Başbakan Yardımcısı Oleksiy Kuleba, Kiev yönetiminin konferans kapsamında toplam değeri 1,5 milyar euroyu aşan 30’dan fazla anlaşma imzalamayı hedeflediğini açıkladı. Anlaşmaların konut, altyapı ve bölgesel kalkınma projelerini kapsaması bekleniyor.
Ukrayna Kalkınma Bakanlığı da Gdansk’ta iki gün boyunca yerel yönetimler ve bölgeler tarafından hazırlanan 530’dan fazla yatırım projesini tanıtacak.
Konferansa Almanya Başbakanı Friedrich Merz, Litvanya Cumhurbaşkanı Gitanas Nauseda, Çekya Başbakanı Andrej Babis, AB Konseyi Başkanı Antonio Costa ve Avrupa Komisyonu Başkanı Ursula von der Leyen’in katılması bekleniyor.
Von der Leyen’in, Avrupa Birliği liderlerinin Aralık ayında üzerinde uzlaştığı ve uygulanması Macaristan’ın vetosu nedeniyle geciken 90 milyar euroluk kredi paketinin Ukrayna’ya yönelik ilk ödeme dilimini Gdansk’ta açıklaması planlanıyor.
3,2 milyar euro tutarındaki ilk ödeme, Ukrayna’nın bütçe ve finansman ihtiyaçlarının karşılanmasına destek sağlayacak. Yaklaşık 5 milyar euro değerindeki ikinci ödemenin ise insansız hava aracı üretimine ayrılması ve ay sonundan önce duyurulması öngörülüyor.
İngiltere de Ukrayna’nın yeniden yapılanma sürecine destek amacıyla 330 milyon euroyu aşan yeni bir yardım paketi açıklayacak. İngiltere Dışişleri Bakanı Yvette Cooper, desteğin Ukrayna’nın enerji sektörünü güçlendirmeyi ve ülkenin adalet sisteminin modernizasyonuna yönelik yeni programları finanse etmeyi amaçladığını söyledi.
Tarihin gölgesinde derinleşen anlaşmazlık
Ancak konferansın, Kiev ile Varşova arasında büyüyen diplomatik kriz nedeniyle gölgede kalması bekleniyor. Kriz, hem Zelenskiy’nin hem de Polonya Cumhurbaşkanı Karol Nawrocki’nin etkinliği boykot etmesine yol açtı.
Gerilim, Zelenskiy’nin bir askeri birime İkinci Dünya Savaşı dönemindeki Ukrayna İsyan Ordusu’nun adını vermesiyle tırmandı. Ukrayna’da UPA, Sovyet yönetimine karşı direniş ve bağımsızlık mücadelesinin sembollerinden biri olarak görülüyor.
Buna karşılık Polonya’da UPA, çoğunlukla 1943-1945 yılları arasında Nazi işgali altındaki Volhinya bölgesinde on binlerce Polonyalının hayatını kaybettiği katliamlarla ilişkilendiriliyor. Çatışmalarda Polonya güçlerinin misilleme saldırıları sonucu binlerce Ukraynalı da yaşamını yitirmişti.
Zelenskiy’nin kararı Polonya’da geniş çaplı tepkiyle karşılanırken, Cumhurbaşkanı Nawrocki Ukraynalı lidere verilen Polonya’nın en yüksek devlet nişanı olan Beyaz Kartal Nişanı’nı geri aldı.
Bunun üzerine Zelenskiy de ödülü Varşova’ya iade etti ve konferansa katılmayacağını açıkladı.
Polonya Kalkınma Fonları ve Bölgesel Politika Bakanı Katarzyna Pełczyńska-Nałęcz, Zelenskiy’nin kararını eleştirerek Ukrayna liderinin “büyük bir hata yaptığını” ve “kendi ayağına kurşun sıktığını” söyledi.
Öte yandan Kiev’deki bazı yetkililerin, Nawrocki’nin Zelenskiy’nin nişanını geri almasının ve Polonya Cumhurbaşkanlığı’nın günler süren sert eleştirilerinin ardından Varşova’nın şimdi de Zelenskiy’nin konferansa katılmama kararını eleştirmesini şaşkınlıkla karşıladığı belirtiliyor.
Ön safta başbakanlar
Ne Zelenskiy'nin ne de Polonya Cumhurbaşkanı Karol Nawrocki'nin konferansa katılmaması nedeniyle von der Leyen, kredi ödemesini görüşmek üzere bunun yerine Ukrayna ve Polonya başbakanlarıyla bir araya gelecek.
Ukrayna heyetine ülkenin başbakanı Yulia Svyrydenko başkanlık ediyor; heyette Ukraynalı iş dünyası temsilcileri, kamu şirketlerinin yöneticileri, ülkenin dört bir yanından yerel topluluk temsilcileri ile hükümet yetkilileri ve milletvekilleri yer alıyor.
Svyrydenko, son günlerde Varşova ile Kiev arasındaki ilişkilerin bozulmasına rağmen siyasi gerilimler yerine iş ve yatırım fırsatlarını öne çıkaran kasıtlı bir söylem değişikliğine işaret ediyor.
“Ekibimizin net bir görevi var: Ukrayna'nın savunma kapasitesini ve direncini artıracak, ortaklarımızla ekonomik işbirliğini genişletecek somut anlaşmalara varmak,” dedi.
Polonya heyetine ise anlaşmazlığı çözemese bile en azından daha fazla tırmanmasını engellemeyi amaçlayan Başbakan Donald Tusk liderlik ediyor.
“Polonya'nın stratejik güvenliği açısından bu gerilimi körüklenmesinde payım olmayacak. Polonya'nın uzun vadeli çıkarı, Ukrayna ile ilişkileri geleceğe dönük bir vizyon temelinde inşa etmektir.”
Tusk'un diplomatik denge arayışı
Nawrocki'nin kararı, özellikle de zamanlaması, bazı çevrelerce yalnızca Zelenskiy'i değil Tusk'u da hedef almak, onu Gdansk'ta zor durumda bırakmak olarak yorumlanıyor.
Tusk, çarşamba günü yaptığı açıklamada, Kiev'in Zelenskiy'nin katılımını iptal edip yerine Svyrydenko'yu göndermesi yönündeki kararına ilişkin kendisine de danışıldığını söyledi.
“Bunu, konferansın yararına olabilecek bir gelişme olarak görüyorum. Daha az duygu yüklü, daha çok içeriğe ve politikalara odaklanan bir tartışma olacak.”
Ayrıca konferansın “gerilimleri ve duygusal tansiyonu düşürmeye yönelik bir adım işlevi göreceği” umudunu dile getirdi; zira “böyle bir tırmanmaya ne bizim, yani Polonyalıların, ne de Ukraynalıların kesinlikle ihtiyacı yok.”
Tusk, Polonya ile Ukrayna arasındaki diplomatik çekişmenin yalnızca bir kişiye, Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin'e yaradığını defalarca vurguladı.