AB Adalet Divanı, İspanya’nın af yasasının ne AB hukukunu ne de terörle mücadele kurallarını ihlal ettiğine hükmetti. Ancak Puigdemont hakkındaki yakalama kararı, Anayasa Mahkemesi itiraz başvurusunu karara bağlayana kadar yürürlükte kalacak.
AB Adalet Divanı (ABAD), İspanya’nın Katalonya bağımsızlık süreciyle bağlantılı af yasasına Avrupa Birliği hukuku açısından geniş destek verdi. Karar, hakkında İspanya Yüksek Mahkemesi’nin hüküm vermesi beklenen eski Katalonya Özerk Yönetimi Başkanı Carles Puigdemont’un dosyasını doğrudan etkiliyor.
REKLAM
REKLAM
Lüksemburg’daki hakimler, yasanın ne Avrupa Birliği’nin mali çıkarlarıyla çeliştiğine ne de AB’nin terörle mücadele direktifine aykırı olduğuna hükmetti.
Karar, İspanya Sayıştayı ile Ulusal Mahkeme’nin ayrı ayrı yaptığı ön karar başvurularına yanıt niteliği taşıyor. Ulusal Mahkeme’nin başvurusu, Puigdemont’un terör soruşturması kapsamında incelendiği dosyayla bağlantılıydı. ABAD, kurumun Başsavcısı Dean Spielmann’ın geçen kasım ayında açıkladığı görüşü esas aldı.
Af yasası, Pedro Sanchez’in yeniden başbakan seçilmesine destek vermeleri için ERC ve Junts partilerinin şartı olarak, oldukça özel siyasi koşullar altında kabul edilmişti. Avrupa mahkemelerine danışılmadan çıkarılan yasa için Başsavcı Spielmann, daha önce metne yeşil ışık yakmış ve düzenlemenin "gerçek bir siyasi ve toplumsal uzlaşma bağlamında" kabul edildiğini belirterek bunun "kendi kendine af" anlamına gelmediğini savunmuştu.
Ancak ABAD, af yasasının Puigdemont’a somut olarak uygulanıp uygulanmayacağına ya da hakkındaki ulusal yakalama kararının yürürlükte kalıp kalmayacağına karar vermeyecek. Bu konuda yetki, Avrupa kararını açık dosyalara göre yorumlayıp uygulayacak İspanyol mahkemelerinde olacak.
Puigdemont şimdi İspanya’ya dönebilir mi?
Hemen değil. ABAD’ın af yasasına verdiği destek, Puigdemont hakkında yaklaşık dokuz yıldır yürürlükte bulunan yakalama kararını tek başına ortadan kaldırmıyor. Söz konusu karar halen Yüksek Mahkeme’nin elinde. Mahkeme, 1 Ekim referandumu için kamu kaynaklarının kullanılması sürecinde kişisel çıkar sağlandığı gerekçesiyle Puigdemont’un aftan yararlanmasına şimdiye kadar izin vermedi.
Son sözü ise Puigdemont’un bireysel başvurusunu inceleyen Anayasa Mahkemesi söyleyecek. Ancak mahkemenin, adli tatilin sona ermesinin ardından ekim ayına kadar karar vermesi beklenmiyor. Puigdemont’un İspanya’ya gözaltı riski olmadan dönebilmesi için Anayasa Mahkemesi’nin başvuruyu kabul etmesi ve Yüksek Mahkeme’ye yakalama kararını kaldırması yönünde karar vermesi gerekiyor.
İki mahkemeyi kilitleyen yasanın kökeni
İspanya Parlamentosu, af yasasını Kasım 2023’te kabul etti. Yasa, seçimlerden net bir çoğunluk çıkmamasının ardından Pedro Sanchez’e destek vermek için Junts ve ERC’nin öne sürdüğü şartlardan biriydi.
Düzenleme; Katalonya’daki bağımsızlık girişimleri, 1 Ekim 2017’deki yasa dışı referandum, tek taraflı bağımsızlık ilanı ve bu olaylarla bağlantılı kamu kaynaklarının kötüye kullanılması suçlarını ortadan kaldırıyor. Ancak kişisel çıkar sağlanan dosyalar ile yaşamı ya da fiziksel bütünlüğü tehlikeye atan terör eylemleri kapsam dışında tutuluyor.
Halk Partisi, yasanın tamamını Anayasa Mahkemesi’ne taşıdı. Mahkeme, 26 Haziran 2025’te altıya karşı dört oyla yasayı onadı. Candido Conde-Pumpido liderliğindeki ilerici çoğunluk, düzenlemenin "kendi kendine af" olduğu yönündeki itirazı reddetti.
Ancak bu onay tartışmayı bitirmedi. Katalonya bağımsızlık süreci davasında soruşturma hakimi olan Pablo Llarena’nın görev yaptığı Yüksek Mahkeme, kamu kaynaklarının 1 Ekim referandumu için kullanılması sırasında kişisel çıkar sağlandığını savunarak yasanın Puigdemont’a uygulanmasını reddetti. Bu yorum, Nisan 2025’te Yüksek Mahkeme Temyiz Dairesi tarafından da onandı.
İspanyol mahkemeleri arasındaki bu görüş ayrılığı dosyayı Lüksemburg’a taşıdı. Sayıştay, 1 Ekim 2017 olaylarına ilişkin mali sorumluluğun ortadan kaldırılmasının AB’nin mali çıkarlarını etkileyip etkilemediğini sordu. Ulusal Mahkeme ise üyeleri terör soruşturması kapsamında incelenen Cumhuriyeti Savunma Komiteleri için af yasasının uygulanıp uygulanamayacağını sordu.
Spielmann, kasım ayında her iki soruya da "hayır" yanıtı vererek perşembe günkü kararın önünü açmıştı. Ekim 2017’den bu yana Belçika’da yaşayan Puigdemont, Ağustos 2024’te Barselona’da kısa süreli görünmesi dışında İspanya’ya dönmedi ve dosyanın merkezindeki isim olmaya devam ediyor.
ABAD’ın kararı bundan sonra, af yasasına ilişkin devam eden süreçlerde hem Yüksek Mahkeme’nin hem de Anayasa Mahkemesi’nin değerlendirmesi gereken hukuki argümanlardan biri olacak.
Avrupa mahkemesinin kararı, yasanın anayasaya ve AB hukukuna uygun olduğunu savunanların elini güçlendirse de Puigdemont’un hukuki çıkmazını tek başına çözmüyor.