Parlamento’da anayasal çoğunluğa sahip Tisza Partisi, Fidesz tarafından Yüksek Mahkeme Başkanlığı görevinden alınan András Baka’yı cumhurbaşkanlığı için aday gösterdi. Baka’nın salı günü yapılacak oylamada cumhurbaşkanı seçilmesi bekleniyor.
Macaristan Parlamentosu'nda anayasal çoğunluğa sahip Tisza Partisi, Fidesz hükümeti tarafından Yüksek Mahkeme Başkanlığı görevinden alınan Andras Baka’yı salı günü yapılacak seçimde başkan adayı olarak gösterdi.
REKLAM
REKLAM
Uluslararası alanda tanınan bir hukukçu olan Andras Baka, kariyerine Macar Bilimler Akademisi Hukuk Araştırmaları Enstitüsü’nde başladı. Daha sonra Kamu Yönetimi Koleji’nin genel müdürlüğünü yaptı.
Baka’nın uluslararası yargı kariyerinin zirvesi ise 1991-2008 yılları arasında Strazburg’daki Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi’nde (AİHM) iki dönem hakim olarak görev yapması oldu.
Ülkesine döndükten sonra 2009 yılında Macaristan Parlamentosu tarafından Yüksek Mahkeme Başkanı seçilen Baka, 2010’da iktidara gelen ve anayasa değişikliklerini tek başına yapabilecek çoğunluğa sahip ikinci Orban hükümeti tarafından görevden alındı. Hükümet, Yüksek Mahkeme’nin adını Kuria olarak değiştirerek hukuken yeni bir kurum oluşturdu ve başına başka bir isim atadı.
Baka, daha sonra Macaristan devletine karşı AİHM'de açtığı davayı kazandı. Mahkeme, Baka’nın adil yargılanma ve ifade özgürlüğü haklarının ihlal edildiğine hükmetti. Baka, hem Macaristan’da hem de uluslararası alanda hukukun üstünlüğü konularında düzenli olarak görüşlerini dile getiren bir isim oldu.
Bağımsız düşüncelere sahip, bir ölçüde eski kuşak bir hukukçu olan Baka, Macaristan’ın geçmişte görev yapan bazı cumhurbaşkanlarıyla benzer özellikler taşıyor. Ancak ulusal birliği temsil etme kabiliyeti, hem ülke içinde hem de uluslararası alanda Orbán sistemine yönelik açık sözlü eleştirileri nedeniyle tartışmalı olabilir.
Ulusal birlik sembolleri yerine etkisiz cumhurbaşkanları
Seçimlerden önce Tisza Partisi lideri Peter Magyar, partisinin anayasa yapma çoğunluğunu elde etmesi halinde, merkez bankası başkanı Mihály Varga dışında, Fidesz tarafından atanan üst düzey kamu görevlilerinin büyük bölümünü görevden alacaklarını açıklamıştı. Magyar, bu isimlerin anayasal görevlerini yerine getirmeyen, Fidesz’e sadık parti neferleri olduğunu ve seçim sonrasında amaçlarının Tisza hükümetinin çalışmalarını engellemek olacağını savunmuştu.
Macaristan’daki sistemde cumhurbaşkanı esas olarak sembolik bir role sahip ve bağımsız siyasi hareket alanı oldukça sınırlı. Ancak Fidesz yönetimi döneminde cumhurbaşkanları, yasaların ve kamuoyu iletişiminin kendilerine tanıdığı bu sınırlı alanı dahi kullanmadı. Bunun yerine hükümetle paralel hareket ederek her konuda hükümetle iş birliği yaptı.
2010-2016 dönemindeki hükümet sürecinde, yalnızca partinin siyasi deneyimli isimlerinden János Áder, kendisine tanınan iki dönemlik cumhurbaşkanlığı görevini eksiksiz tamamlayabildi.
Fidesz henüz muhalefetteyken cumhurbaşkanlığı makamına taşıdığı ve bağımsız bir siyasi ve hukuki profil ortaya koyan László Sólyom ise ikinci dönem için yeniden seçilmedi. Onun ardından göreve gelen, eski Fidesz genel başkan yardımcılarından Pál Schmitt, bir intihal skandalının ardından istifa etmek zorunda kaldı.
Cumhurbaşkanlığı koltuğuna daha sonra János Áder oturdu. Áder’in ikinci döneminin ardından ise görevi Katalin Novák devraldı.
Novák, siyasi kariyerinin tamamını Fidesz içinde geçirmişti. Ancak genç bir kadın siyasetçi olarak, Viktor Orbán’ın liderliğindeki ana akımdan daha Avrupacı ve Batı’ya dönük bir parti yüzü sergilemesi bekleniyordu. Novák, cinsel istismar davasında hüküm giymiş bir kişinin affedilmesiyle ilgili skandalın ardından görevinden ayrılmak zorunda kaldı.
Bu gelişmenin ardından kamuoyunun fazla tanımadığı ve güçlü bir siyasi profili bulunmayan Tamás Sulyok cumhurbaşkanı seçildi. Ancak Sulyok da ilk görev süresini tamamlayamadı.
Cumhurbaşkanı Tamás Sulyok’un görevine ise Fidesz tarafından seçilen hukukçunun da imzaladığı 17. anayasa değişikliğine eklenen tek cümlelik bir hükümle son verildi ve böylece görev süresi sona erdirildi.
Tisza Partisi, mevcut parlamento dönemi içinde yeni bir anayasa hazırlayacağını ve cumhurbaşkanının halk tarafından doğrudan seçilmesi ihtimalini en azından değerlendireceğini açıkladı.
Tisza’nın ilk siyasi hatası
Başbakan Péter Magyar, cumhurbaşkanı seçimi konusunda kamuoyuna danışılacağı sözünü verdi. Ancak kısa süre sonra parlamento grubunun kadınlar dünya satranç şampiyonu Judit Polgár’ı aday göstereceğini açıkladı. Kararın ardından yoğun tepki geldi. Eleştirmenler, kamuoyuna danışılmadan yapılan seçimin adaylık sürecine gölge düşürdüğünü savundu.
Tepkilerin büyüdüğünü gören Polgár, Magyar’ın teklifini geri çevirdi. Başarısız adaylığın ardından Macaristan’ın en güvenilir kamuoyu araştırma şirketlerinden Medián’ın yaptığı araştırmada, Tisza’nın desteğinde ilk kez kayda değer bir düşüş ölçüldü. Parti, kararsızlar dışındaki seçmenler arasında desteğini 3-5 puan kaybetmesine rağmen yüzde 68 ile tarihsel olarak yüksek seviyesini korudu.
Tisza, üç aday arasından Baka’yı seçti. Diğer iki aday, tarihçi Ignác Romsics ile Vidéki Prókátor takma adıyla yazan bağımsız hukukçu Botond Fülöp’tü. Fülöp, Cumhurbaşkanı Katalin Novák’ın istifasına yol açan af skandalını kamuoyuna taşıyan isim olarak öne çıkmıştı.