Modern bilim, soğuk hava ile hastalık arasındaki ilişkinin sanıldığından çok daha karmaşık olduğunu gösteriyor.
Birçok kültürde nesiller boyunca aktarılan yaygın bir inanış var: "Soğuk hava insanı hasta eder."
Üzerine mont almadan dışarı çıkmak, soğuk hava solumak, serin bir odada uyumak ya da yağmurda üşümek; çoğu zaman grip veya nezlenin nedeni olarak görülür.
Pek çok kişi için bu düşünce ikna edici çünkü hastalıklar sıklıkla soğuk havalara denk geliyor. Ancak modern bilim, soğuk hava ile hastalık arasındaki ilişkinin sanıldığından çok daha karmaşık olduğunu ortaya koyuyor.
Westminster Üniversitesi Tıbbi Mikrobiyoloji Bölümü'nden Kıdemli Öğretim Üyesi Manal Muhammed, The Conversation'da kaleme aldığı yazıda soğuk hava ve hastalık ilişkisini irdeledi.
Soğuk hava hastalık yapmıyor ama riski artırıyor
Bilim insanlarına göre soğuk hava tek başına enfeksiyonlara neden olmuyor. Muhammed, "Grip ve soğuk algınlığı gibi hastalıkların sebebi virüslerdir; soğuk hava değil," diyor.
Nezleye yol açan rinovirüsler ve gribe yol açan influenza virüsleri, hava sıcaklığından bağımsız olarak insandan insana solunum yoluyla veya temasla bulaşıyor.
Buna rağmen dünya genelinde solunum yolu enfeksiyonlarının kış aylarında belirgin şekilde arttığı biliniyor. Araştırmalar, bu artışın doğrudan soğuktan değil; soğuk havanın yarattığı biyolojik, çevresel ve davranışsal koşullardan kaynaklandığını gösteriyor.
Soğuk ve kuru hava virüsleri güçlendiriyor
Akademisyene göre bilimsel çalışmalar, grip ve koronavirüsler dahil birçok solunum yolu virüsünün soğuk ve kuru havada daha uzun süre hayatta kalabildiğini ortaya koyuyor.
Kış aylarında havanın daha kuru olması, öksürük, konuşma veya nefes alma sırasında havaya yayılan damlacıkların daha hızlı buharlaşmasına yol açıyor. Bu da virüs taşıyan parçacıkların havada daha uzun süre asılı kalmasını sağlıyor.
Sonuçta, soğuk ve kuru hava virüslerin yayılmasını kolaylaştırıyor ve solunum yollarına ulaşma ihtimalini artırıyor.
Soğuk hava bağışıklık savunmasını zayıflatabiliyor
Soğuk havanın vücut üzerindeki etkileri de önemli. Muhammed, "Soğuk hava solumak, burun ve solunum yollarının iç sıcaklığını düşürüyor. Bu durum 'vazokonstriksiyon' adı verilen, damarların daralmasına yol açan bir tepkiyi tetikliyor. Kan akışının azalması ise burun ve boğazdaki yerel bağışıklık savunmasını zayıflatabiliyor," ifadelerini kullanıyor.
Ayrıca soğuk ve stres, özellikle hassas solunum yollarına sahip kişilerde (astım veya alerjik rinit gibi hastalıkları olanlarda) savunma mekanizmalarını daha da baskılayabiliyor. Bu da virüslerin vücuda tutunmasını kolaylaştırıyor.
Kış aylarında kapalı alanlar ve kalabalıklar etkili
Akademisyene göre kışın hastalıkların artmasının bir diğer önemli nedeni insan davranışları. Soğuk havalarda insanlar kapalı alanlarda zaman geçiriyor. Kalabalık, havalandırması yetersiz iç mekanlar; virüslerin birikmesi ve bulaşması için ideal ortamlar oluşturuyor.
Ayrıca kış aylarında güneş ışığına daha az maruz kalınması, bağışıklık sisteminde önemli rol oynayan D vitamini seviyelerinin düşmesine neden olabiliyor. Evlerde kullanılan ısıtma sistemleri de havayı kurutarak burun ve boğaz mukozasının kurumasına yol açıyor. Normalde virüsleri yakalayıp dışarı atan mukus sistemi bu koşullarda daha az etkili çalışıyor.
Ne yapılabilir?
Uzmanlara göre kış aylarında hastalıklardan korunmak için kapalı alanların iyi havalandırılması, ortam neminin dengelenmesi, bağışıklık sistemini destekleyecek şekilde yeterli D vitamini alınması, kalabalık ve havasız ortamlarda temastan kaçınılması büyük önem taşıyor.