Sentetik DNA aşı üretiminde kullanılabiliyor, ancak biyolojik silahlar geliştirmek için de işe yarayabiliyor. Teknoloji devleri ve biyoteknoloji uzmanları daha sıkı yasal düzenleme talep ediyor.
OpenAI, Anthropic, Microsoft AI ve Google DeepMind'in de aralarında bulunduğu bazı büyük yapay zekâ (AI) şirketlerinin CEO'ları, ABD'nin sentetik DNA alımları için güvenlik taramalarını zorunlu kılan yasalar çıkarması çağrısında bulunmak üzere biyoteknoloji uzmanlarıyla güçlerini birleştirdi.
REKLAM
REKLAM
Sentetik DNA, şirketler tarafından isteğe göre üretilebilen, internet üzerinden sipariş edilip diğer laboratuvar malzemeleri gibi teslim edilen yapay olarak üretilmiş genetik materyali ifade ediyor.
Mektup ABD Kongresi'ne hitap ediyor ancak söz konusu materyal dünyanın her yerinden sipariş edilip gönderilebildiği için mesele küresel sonuçlar doğuruyor.
İmzacılar, "Sentetik DNA'yı çevrim içi sipariş edebilme imkanı, aşı geliştirme sürecini hızlandırdı, temel araştırmaları destekledi ve eskiden yalnızca büyük kurumlarla sınırlı olan imkanlara küçük ekiplerin de erişmesini sağladı," diye yazdı.
Ancak bu aynı zamanda bir risk yaratıyor; zira teoride kötü niyetli biri, tehlikeli patojenleri yeniden üretmek üzere tasarlanmış DNA dizilerini sipariş edebilir.
Sentetik olarak üretilen DNA'nın kullanım alanı oldukça geniş. Hayat kurtaran ilaçların geliştirilmesine, mikroorganizmaların mühendisliğine ve çok büyük miktarda dijital verinin depolanmasına olanak tanıyor.
Bazı şirketler halihazırda siparişleri ve müşterileri gönüllü olarak denetliyor, ancak bunu yapmalarını zorunlu kılan bir yasal düzenleme bulunmuyor.
Mektupta taramanın 'hem en iyi anlaşılan hem de mevcut biyogüvenlik önlemleri arasında işleyişi en az sekteye uğratanlardan biri olduğu' kaydedildi.
İmzacılar ayrıca, şüpheli faaliyetlerin izlenmesine ihtiyaç duyulması ihtimaline karşı kayıt tutmanın zorunlu hale getirilmesini istiyor. Mektuba göre bu yalnızca sonradan inceleme için değil, izlenebilirlik bilincinin suistimali caydırması açısından da önemli.
Mektupta, "Böylece ilk taramadan kaçabilecek her türlü tehdidin, tek tek ele alındıklarında endişe uyandırmayan diziler söz konusu olduğunda dahi, kaynağına kadar takip edilebilmesi sağlanır," denildi.
Yazarlar, sorunun yeni olmadığını, ancak yapay zekâ alanındaki ilerleme hızının yeni olduğunu ve AI sistemlerinin artık son derece teknik laboratuvar prosedürlerine ilişkin sorularda doktora seviyesindeki virologları geride bırakabildiğini belirtti.
Sistemler hızla gelişirken uzmanlar, tarihsel olarak kötü niyetli kişilerin biyolojik silahlara erişmesini engelleyen bilgi bariyerlerinin 'kayda değer ölçüde aşınacağı' uyarısında bulunuyor.
Bu yılın başlarında dünyanın dört bir yanından araştırmacılar da belirli biyolojik veri setlerine sınırsız erişimin, yapay zekâ sistemlerinin tehlikeli virüsleri tasarlamasına ya da geliştirmesine yardımcı olabileceği uyarısında bulunarak suistimali önlemek için daha güçlü güvenceler çağrısında bulundu.
Şubat ayında yayımlanan bir açık mektupta, Johns Hopkins Üniversitesi, Oxford Üniversitesi ve Stanford Üniversitesi'nin de aralarında bulunduğu önde gelen kurumlardan araştırmacılar, açık erişimli bilimsel verilerin keşfi hızlandırdığını, ancak yeni biyolojik verilerin küçük bir bölümünün kötüye kullanılması halinde biyogüvenlik riskleri doğurduğunu savundu.
Güvenli erişimi sağlamak için mektup, veri sağlayıcılarının kullanıcıların meşruiyetini doğrulamasına ve olası suistimalleri takip etmesine imkân verecek, filigranlama ve denetim kayıtları gibi belirli teknik araçlar talep etti.
Avrupa'da durum ne?
Avrupa Komisyonu, Avrupa Birliği'nin biyoteknoloji ve biyoüretim sektörlerini düzenlemeyi amaçlayan AB Biyotek Yasası'nı 2025 yılında yayımladı ve bu metinde 'biyoteknolojinin, bu teknolojilere daha geniş erişim sağlandıkça suistimal potansiyelini artırarak önemli sağlık tehditleri doğuran yeni biyogüvenlik riskleri ortaya çıkardığı' uyarısında bulundu.
Bu materyallerin satın alınmasını düzenleyen bir Avrupa yasası şu anda bulunmuyor ve Komisyon, farklılık gösteren ya da hiç olmayan ulusal kuralların hem rakipler için eşit şartlar sunmadığını hem de önleyici mekanizmaları zayıflattığını belirtiyor.
Yasa, sentetik nükleik asit dizilerini (DNA ve RNA) 'endişe yaratan biyoteknoloji ürünleri' olarak tanımlıyor ve AB genelinde geçerli yeni bir çerçeve öneriyor.
Komisyonun teklifi, müşteri doğrulaması ve şüpheli siparişlerin bildirilmesi gibi, ABD'deki mektupta yer alan bazı fikirleri de içeriyor.