Yeni bir araştırmaya göre, insan solunum sistemi, görece temiz kentsel ortamlarda bile kısa süreli ince partikül madde değişimlerine son derece duyarlıdır.
Yerel kirlilik düzeylerinin Dünya Sağlık Örgütü’nün önerdiği günlük maruziyet sınırının altında kaldığı kentlerde bile, yeni bir araştırma, kötü hava kalitesinin daha önce sanılandan daha düşük maruziyet düzeylerinde solunum yolu belirtilerine yol açabildiğini ortaya koydu. Bunun nedeni, insan solunum sisteminin, nispeten temiz kentsel ortamlarda bile kısa süreli ince partikül madde dalgalanmalarına son derece hassas olması.
REKLAM
REKLAM
Birleşik Krallık’taki Cambridge Üniversitesi, Çin’deki Tsinghua Üniversitesi ve uyku teknolojisi şirketi Sleep Cycle’dan araştırmacılar, kirlilik düzeyi metreküp başına 10 mikrogram partikül madde (μg/m³) arttığında, izleyen beş gün içinde öksürük düzeylerinde yüzde 2,4’lük bir artış yaşandığını tespit etti.
500 gün boyunca, 12 ülkedeki 32 kentte yaklaşık 100 bin Sleep Cycle uygulaması kullanıcısının öksürük seslerini analiz ettiler.
“Bu da hava kirliliğine maruziyet için güvenli bir eşik diye bir şey olmayabileceğine işaret ediyor, her ne kadar araştırmamız tamamen gözlemsel nitelikte olsa da” dedi, çalışmayı Cambridge’de yürüten Cecilia Mascolo.
“Yine de insanlar, örneğin maske ya da hava filtreleri kullanarak kendi maruziyetlerini nasıl azaltabileceklerini düşünmek isteyebilir.”
Anlık solunum yolu tahrişine ek olarak, gece öksürükleri uykuyu da bölüyor; bu da akut hava kirliliği maruziyetini, kardiyometabolik bozukluklar, bilişsel performans düşüşü ve düşük kaliteli dinlenmeyle bağlantılı nörodejeneratif riskler gibi daha geniş sistemik sonuçlarla ilişkilendirebilir.
Araştırmacılar ayrıca kentin son yıllardaki en kötü orman yangını sezonunu yaşadığı 2025 yılında Los Angeles örneğini inceledi. Metreküp başına 10 mikrogramlık partikül madde artışının gece öksürüklerinde yüzde 10’luk bir sıçramaya yol açtığını saptadılar; bu da aşırı hava kirliliği dönemlerinin, akut solunum yolu belirtilerinde derhal ve orantısız derecede büyük artışlar tetiklediğini gösteriyor.
Bilim insanları, hava durumu koşulları ya da grip vakalarındaki artış gibi öksürük düzeylerindeki yükselişe katkıda bulunabilecek dış etkenleri de hesaba kattı; buna rağmen, hava kirliliğiyle bağlantılı eğilim değişmedi.
Avrupa’da hava kalitesi ne düzeyde?
Çalışmaya dahil edilen 13 Avrupa kentinde, günlük ortalama ince partikül madde yoğunluğu, İsveç’in Uppsala kentinde metreküp başına 5,47 μg ile İtalya’daki Bergamo’da 14,70 μg arasında değişti. Tüm Avrupa şehirleri için ortalama düzey yaklaşık 10,58 μg/m³ oldu. Dünya Sağlık Örgütü, yıllık olarak 3 ila 4 günden fazla, 24 saatlik ortalama bazında günlük maruziyetin 15 μg/m³’ü geçmemesini tavsiye ediyor.
Genel olarak, araştırmada yer alan Avrupa şehirleri, daha geniş küresel veri setindeki en kirli kentlerle karşılaştırıldığında düşük ila orta düzeyde temel kirlilik seviyeleri sergiledi; örneğin Pekin’de bu değer 40,97 μg/m³, Şanghay’da ise 33,48 μg/m³.
Daha geniş sağlık etkileri
Makalenin yazarları, öksürük ve boğaz ağrısının yarattığı rahatsızlığın ötesinde, bu tür belirtilerin gizli hastalıkların işareti olabileceği uyarısında bulundu.
“Herkes zaman zaman öksürür ama öksürük, ister tek seferlik olsun ister daha kalıcı, akciğerlerde tahriş ya da iltihaplanma olduğunun göstergesidir” dedi Tsinghua Üniversitesi’nden başyazar Tong Xia. “Öksürük, henüz kronik hale gelmemiş ama gelecekte gelebilecek bir sorunun işareti olabilir.”