Avrupa Birliği, Haziran 2023'te Arnavut belediye başkanlarının kuzeydeki Sırp çoğunluğa sahip belediyelere girmesinin ardından Kosova'ya karşı cezai tedbirler uygulamaya koydu. Euronews, bu tedbirlerin etkilerini araştırdı.
Haziran 2023’ten bu yana Avrupa Birliği, Kosova’nın kuzeyindeki Sırp çoğunluklu bölgelerde yaşanan gerilim ve tırmanışlara yanıt olarak aktif cezai tedbirler uyguluyor.
REKLAM
REKLAM
Tedbirler arasında Priştine ile imzalanan, "katılım öncesi ticaret anlaşması" olan İstikrar ve Ortaklık Anlaşması'nın (SAA) geçici olarak askıya alınması, Kosovalı yetkililerin Brüksel'deki AB yetkilileriyle toplantılara katılımının sınırlandırılması, AB fonlarının rafa kaldırılması ve projelerin dondurulması yer alıyor.
Bu tedbirler, AB'nin Kosova ile Sırbistan arasında gümrük yasakları veya seyahat belgelerinin karşılıklı tanınması gibi konuları çözmek için arabuluculuk yaptığı diyalog sürecine ilişkin faaliyetleri kapsamıyor.
“Yaptırımlar daha çok sembolik”
Young Active Gracanica Derneği Başkanı Petar Dordevic, bu yaptırımların büyük ölçüde sembolik olduğunu ve sahadaki etkisinin sınırlı kaldığını söylüyor.
“Birçok proje uygulanmaya devam etti. ABD desteğini çekecek olsa toplumun her kesimi bunu hisseder ama AB’nin yaptırımları o kadar sert değildi,” diyor Dordevic.
Eylül ayında ABD, Kosova ile planladığı stratejik diyalog sürecini süresiz olarak askıya aldığını duyurdu.
Washington, NATO’nun Kosova’daki misyonu KFOR’dan çekilmeyeceğini, ancak ilişkileri derinleştirmeyi hedefleyen özel bir üst düzey iş birliği çerçevesini durdurduğunu açıkladı.
Yaptırımlara rağmen Kosova ile AB yetkilileri arasındaki temaslar kesilmedi; Priştine, Brüksel ve Avrupa’nın farklı kentlerinde toplantılar ve zirveler yapıldı.
“Bu durum, yaptırımların çok katı olmadığını ve AB’nin hala Kosova'dan yetkililerle iletişimi sürdürmeye çalıştığını gösteriyor,” diye ekledi.
218 milyon euroluk projeler askıya alındı
Priştine merkezli Gelişmiş Araştırmalar Enstitüsü’ne göre, yaptırımlar nedeniyle AB’nin Katılım Öncesi Yardım Aracı (IPA) kapsamında finanse edilen 218 milyon euroluk projeler askıya alındı. Ayrıca 7,1 milyon euroluk tutar, son tarihlerin kaçırılması nedeniyle kalıcı olarak kaybedildi.
AB’nin Büyüme Planı kapsamında Kosova’ya tahsis ettiği 300 milyon euronun üzerindeki fonlar da risk altında. Bu nedenle Priştine, “haksız” bulduğu yaptırımların kaldırılmasını talep ediyor.
“Avrupa Birliği’ne tamamen uyum gösteren ülkeler ödüllendirilmeli, Moskova’yı yol olarak seçenler değil,” diyen Kosova Cumhurbaşkanı Vjosa Osmani, Belgrad’daki siyasi liderliğe atıfta bulundu.
Kurti: “AB dışında bir alternatifimiz yok”
Başbakan Albin Kurti, “Kosova’nın haksız yaptırımlardan kurtulmasını, aday ülke statüsünün verilmesini ve üyelik sürecinde binlerce soruluk AB anketinin bize en kısa sürede iletilmesini istiyoruz,” dedi.
Kurti, ülkesinin Brüksel’in üyelik süreciyle ilgili taleplerine sadık kalacağını vurguladı: “Çünkü Avrupa Birliği’ne alternatifimiz yok, olmasını da istemiyoruz.”
AB, yaptırımların kaldırılması için Kosova’nın Sırp topluluğuna yönelik politikasını değiştirmesi ve Belgrad ile yapılan tüm anlaşmaları uygulaması, özellikle de Sırp Belediyeler Birliği’nin kurulması gerektiğini belirtiyor. Kurti ise bu konuda isteksiz davranıyor.
AB’nin 2024 Kosova İlerleme Raporu da bu noktaya dikkat çekiyor.
AB’nin Kosova Büyükelçisi Aivo Orav, “Bir sonraki adımlar, kuzeydeki kalıcı bir yatışmaya bağlı,” dedi.
"Komisyon, yaptırımların aşamalı olarak kaldırılması için iki şartın yerine getirilmesini bekliyor: kuzeydeki yönetimin düzenli devri ve bu devrin yerel seçimlerin ardından gerçekleşmesi," diye belirtti.
Brüksel’in yaklaşımında tarihi değişim
Brüksel'in cezai tedbirleri, Batı Balkanlar'daki anlaşmazlıkları çözme yaklaşımında önemli bir değişikliği temsil ediyor, zira bölgedeki AB adayı diğer ülkelere benzer yaptırımlar daha önce hiç uygulanmamıştı.
Brüksel'e göre, Kosova gerilimi azaltmak ve bu tedbirlerin uygulanmasına yol açan durumu değiştirmek için yeterince çaba göstermediği için bu önlemler hala yürürlükte.
Aralık 2024’te AB Konseyi, yaptırımların kademeli olarak kaldırılmasına yönelik karar aldı. Fakat süreç yavaş ilerliyor ve o tarihte belirtildiği gibi Priştine'nin atacağı adımlara bağlı.