Ayetullah Hamaney, sürgündeki Veliaht Prens Pehlevi’nin özgürlük talebiyle kitlesel gösteri çağrısının ardından ülkedeki huzursuzluğun körüklenmesinden ABD Başkanı Trump'ı sorumlu tuttu.
İran’ın dini lideri Ayetullah Ali Hamaney, ülke genelinde internet ve telefon hatlarının kesilmesine rağmen cuma gününe kadar süren gösteriler sırasında protestocuları, ABD Başkanı Donald Trump’ı “memnun etmek için kendi sokaklarını mahvetmekle” suçladı.
Tahran’daki rejimin 86 yaşındaki lideri, kısa bir televizyon konuşmasında güvenlik güçlerinin göstericilere karşı sert önlemler alacağının sinyalini verdi. Konuşma sırasında salondaki kalabalık “Amerika’ya ölüm” sloganları attı.
ABD'nin başkenti Washington yakınlarındaki sakin bir banliyöde sürgün hayatında olan Veliaht Prens Rıza Pehlevi’nin kitlesel gösteri çağrısının ardından, protestocular perşembe gecesi Tahran ve diğer kentlerde sokaklara çıktı.
Aktivistlerin paylaştığı kısa videolarda, sokaklarda enkazlar arasında yakılan ateşlerin etrafında toplanan göstericilerin hükümet karşıtı sloganlar attığı görüldü.
İran devlet medyası, cuma günü protestolarla ilgili sessizliğini bozarak, yangınların çıkarılmasından ve şiddet olaylarından ABD ve İsrail’in “terörist ajanlarını” sorumlu tuttu. Devlet televizyonu, ayrıntı vermeden “can kayıpları” yaşandığını öne sürdü.
İletişimin kesilmesi, gösterilerin boyutunun bağımsız kaynaklarca doğrulanmasını engelledi. Ancak yaşananlar, İran yönetiminin son yıllarda karşılaştığı en ciddi meydan okumalardan biri olarak değerlendiriliyor. Protestolar, 28 Aralık’ta kötüleşen ekonomik koşullar nedeniyle başlamış ve giderek yoğunlaşmıştı.
ABD merkezli İnsan Hakları Aktivistleri Haber Ajansı’na göre, gösteriler sırasında yaşanan şiddet olaylarında en az 42 kişi hayatını kaybetti, 2 bin 270’ten fazla kişi gözaltına alındı.
Veliaht prens: 'İranlılar özgürlüklerini talep etti'
1979 İslam Devrimi’nden önce ülkeyi terk eden ve şu anda ölümcül hastalıkla mücadele eden babanın oğlu olan Rıza Pehlevi, perşembe gecesi protesto çağrısı yaptı ve cuma günü Türkiye saatiyle 20.00'de gösterilere devam edilmesi yönündeki çağrısını yineledi.
Washington Yakın Doğu Politikası Enstitüsü’nde kıdemli araştırmacı Holly Dagres, “Protestoların seyrini değiştiren, eski Veliaht Prens Rıza Pehlevi’nin İranlıları sokağa çıkmaya çağırması oldu,” dedi.
Dagres, “İnternetin kapatılmasının nedeni de tam olarak bu: dünyanın protestoları görmesini engellemek” ifadelerini kullandı.
Tanıkların aktardığına göre, perşembe günü saat 20.00’de Tahran’ın birçok mahallesinde sloganlar yükseldi.
Göstericiler “Diktatöre ölüm” ve “İslam Cumhuriyeti’ne ölüm” sloganları atarken, bazı gruplar şahı öven sloganlar attı ve “Bu son savaş, Pehlevi geri dönecek” diye bağırdı. Kısa süre sonra iletişim tamamen kesildi.
Pehlevi, “İranlılar bu gece özgürlüklerini talep etti. Buna karşılık İran’daki rejim tüm iletişim hatlarını kesti,” dedi. Avrupa liderlerine, Trump’a katılarak İran yönetimini sorumlu tutma ve iletişimin yeniden sağlanması için baskı yapma çağrısında bulundu.
Devlet televizyonu ise protestolar sırasında “özel araçların, motosikletlerin, metro gibi kamusal alanların, itfaiye araçlarının ve otobüslerin ateşe verildiğini” öne sürdü.
İran’ın para birimi riyal, yaptırımların sıkılaşması ve ülkenin İsrail ile yaşanan 12 günlük çatışmanın ardından ekonomik sıkıntılarla boğuşması nedeniyle aralık ayında dolar karşısında 1,4 milyona kadar gerilemişti. Protestolar kısa süre sonra başladı.
Trump, geçen hafta Tahran yönetimini, “barışçıl protestocuları şiddetle öldürmesi” hâlinde ABD’nin “yardıma geleceği” yönünde uyarmıştı. Perşembe günü Hugh Hewitt’e verdiği röportajda Trump, İran’a bu konuda “çok daha sert uyarılar yapıldığını” söyledi.
Trump, Pehlevi ile görüşüp görüşmeyeceği sorusuna ise, “Başkan olarak bunun şu aşamada uygun olup olmayacağından emin değilim. Herkesin süreci görmesini ve kimin öne çıkacağını izlememiz gerektiğini düşünüyorum” yanıtını verdi.
Trump, perşembe gecesi Fox News’te Sean Hannity’ye yaptığı açıklamada ise Hamaney’in ülkeyi terk etmeyi düşünebileceğini öne sürerek, “Gidecek bir yer arıyor. Durum çok kötüleşiyor” dedi.