Resmi bir görev üstlenmemesine rağmen Mücteba Hamaney, uzun yıllardır İran siyasetinde resmi etkili bir isim olarak anılıyor.
İran’da Uzmanlar Meclisi, ABD ve İsrail saldırılarında hayatını kaybeden Ayetullah Ali Hamaney’in yerine oğlu Mücteba Hamaney’in dini lider olarak seçildiğini resmen duyurdu. Böylece Mücteba Hamaney, İran İslam Cumhuriyeti’nin üçüncü dini lideri oldu.
REKLAM
REKLAM
Uzmanlar Meclisi açıklamasında Mücteba Hamaney’in “güçlü bir oy çoğunluğuyla” seçildiği belirtilerek halka yeni lider etrafında birleşme çağrısı yapıldı.
Kamuoyundan uzak bir figür
56 yaşındaki Mücteba Hamaney, savaşın başladığı günden bu yana kamuoyu önünde görülmedi. Babası Ali Hamaney, Tahran’da dini liderlik ofisini hedef alan İsrail hava saldırısında hayatını kaybetmişti. Aynı saldırıda Mücteba Hamaney’in eşi Zehra Haddad-Adel de öldü.
1969’da Meşhed kentinde doğan Mücteba Hamaney, gençlik yıllarında İran-Irak Savaşı sırasında cephede görev yaptı. Daha sonra Kum’daki dini eğitim kurumlarında öğrenim görerek dini çevrelerde yükseldi.
Analistlere göre bu süreçte İran Devrim Muhafızları (IRGC) ve güvenlik kurumlarıyla güçlü ilişkiler kurdu. Bu bağlantıların, İran’daki güç yapısında önemli bir destek ağı oluşturmasına yardımcı olduğu belirtiliyor.
Gölgedeki güç
Resmi bir görev üstlenmemesine rağmen Mücteba Hamaney, uzun yıllardır İran siyasetinde resmi etkili bir isim olarak anılıyor. Kardeşleri kültürel veya idari görevlerle sınırlı kalırken, onun adı çoğu zaman güvenlik kurumları ve kapalı güç ağlarıyla ilişkilendirildi.
Batı medyasında zaman zaman büyük servete sahip olduğu ve Avrupa’da mülkleri bulunduğu yönünde iddialar yer aldı. Ancak İran’daki ekonomik yapıların şeffaf olmaması nedeniyle bu iddiaların doğrulanmasının zor olduğu belirtiliyor.
İran içinde ise Mücteba Hamaney genellikle bir iş insanı olarak değil, siyasi ve güvenlik çevreleriyle yakın ilişkileri sayesinde etkili bir figür olarak değerlendiriliyor.
Dini kariyer
Mücteba Hamaney, Tahran’da bir liseden mezun olduktan sonra Kum’da dini eğitim aldı. Eğitim sürecinde Muhammed-Taki Mesbah-Yezdi ve Mahmud Haşimi Şahrudi gibi önde gelen din adamlarının yanında öğrenim gördü.
Yaklaşık 15 yıl boyunca İslam hukukunun en ileri düzeyi olan “ders-i haric” seviyesinde ders verdi. Bu seviye, dini liderlik makamına giden yolda önemli bir akademik aşama olarak görülüyor.
Kum’daki dini kurumlara göre 2022 yılında “Ayetullah” unvanını aldı.
Tartışmalı siyasi rol
Mücteba Hamaney’in adı ilk kez geniş şekilde 2005 İran cumhurbaşkanlığı seçimlerinde gündeme geldi. Reformist aday Mehdi Kerrubi, onun seçim sürecinde Mahmud Ahmedinejad lehine müdahale ettiğini iddia etmişti.
2009’daki tartışmalı seçimlerin ardından başlayan protestolar sırasında da göstericiler sık sık Mücteba Hamaney’i hedef alan sloganlar attı.
Tartışmalı miras
Mücteba Hamaney’in liderliğe yükselmesi, İran siyasetinde “babadan oğula iktidar” tartışmalarını da yeniden gündeme getirdi.
1979 İslam Devrimi, monarşiyi reddetme üzerine kurulmuştu. Bu nedenle bir liderin oğlunun göreve gelmesi bazı çevrelerde ideolojik bir çelişki olarak görülüyor.
Buna karşın destekçileri, Mücteba Hamaney’in yirmi yılı aşkın süredir devletin karar alma mekanizmasının merkezinde bulunduğunu ve güvenlik kurumlarıyla güçlü bağları sayesinde sistemin devamlılığını sağlayabilecek en güçlü aday olduğunu savunuyor.
Savaşın ortasında liderlik
Mücteba Hamaney’in liderliği, İran’ın ABD ve İsrail ile savaş halinde olduğu bir dönemde başladı.
Analistlere göre bu durum iki farklı sonuç doğurabilir. Dış baskı, askeri ve sertlik yanlısı çevreleri yeni lider etrafında birleştirebilir. Ancak aynı zamanda savaş ve yaptırımlar, ekonomik ve siyasi baskıyı artırarak yönetim için büyük bir sınav oluşturabilir.