Oceanario de Lisboa’daki ikonik akvaryum, 40 metrelik tankta yürütülen binlerce saatlik dalış ve titiz bakımın ardından kapanıyor. Takashi Amano’nun doğayı taklit eden vizyonu, son kez izleyiciyle buluşuyor.
Bu iş, cetvel ve gönye titizliği gerektiriyor. Oceanario de Lisboa akvaryumunda bir görevli, “Batık Ormanlar” sergisinin tankındaki kumu milim milim düzeltiyor.
REKLAM
REKLAM
Uzun süreli dalış gerektiren bu süreçte amaç, akvaryum tabanını kusursuz bir yüzeye dönüştürmek; insan müdahalesine dair en küçük izi bile ortadan kaldırmak. Bitkilerin dikkatle budanmasının ardından gelen bu son aşama, kompozisyonun görünmeyen ama belirleyici dokunuşu. Hafif fakat son derece hassas kesimler, 160 bin litre tatlı su barındıran ve 40 metreye uzanan akvaryumda bitki örtüsünü adeta görünür kılıyor. Tüm bu düzenleme, Japon sanatçı Takashi Amano’nun on yılı aşkın süre önce kurduğu estetik anlayışın bir devamı niteliğinde.
Her sabah, kapılar açılmadan önce, Oceanário de Lisboa’da görevli akvaristler bakım ve temizlik için suya iniyor. 2015’te açılan sergi, bugüne kadar yaklaşık 11 bin saatlik özel dalışla sürdürüldü; tüm çaba, yaratıcısının vizyonunu eksiksiz korumaya yönelik.
“Bu neredeyse akıl almaz,” diyor kurumun tür koordinatörü Tiago Reis, Euronews’e. “Başka hiçbir akvaryumda suyun içinde bu kadar uzun süre çalışılmıyor. Ama bu gerekli; sonuçta 40 metrelik bir tanktan söz ediyoruz ve bunu göz ardı edemeyiz.”
Reis’e göre, hâlâ dünyanın en büyük doğa akvaryumu olan bu yapı, bu nedenle bölgelere ayrılarak yönetiliyor. “Bir dalış programımız var. Takashi Amano’nun öngördüğü düzeni koruyabilmek için her gün üç ila dört kişi suya giriyor.”
Peyzaj fotoğrafçısı ve dünyanın en etkili akvaryum tasarımcılarından biri olarak kabul edilen Takashi Amano, serginin açılışından yalnızca dört ay sonra hayatını kaybetti. Bugün hâlâ dünyanın en büyük “doğa akvaryumu” olarak anılan bu yapı, onun geliştirdiği bir yaklaşıma dayanıyor: Doğanın işleyişini taklit eden, bitkilerle canlı organizmaların karşılıklı etkileşim içinde var olduğu kapalı bir ekosistem.
Amano bu vizyonu, bir ömür boyunca farklı kıtalarda yaptığı doğa yolculuklarından besledi. Ormanları, su sistemlerini ve doğal döngüleri yerinde gözlemleyerek geliştirdiği bu yaklaşım, yalnızca estetik bir düzen kurmayı değil, aynı zamanda çevre bilincini güçlendirmeyi ve ekosistemlerin korunmasına dikkat çekmeyi amaçlıyordu. Bugün bu akvaryum, onun mirasının en güçlü ve kalıcı ifadelerinden biri olarak kabul ediliyor.
Bir dönemin sonu
Üç yıl için tasarlanan geçici sergi, öngörülen süresini çoktan aşarak kendi zamanını genişletti. Tiago Reis’e göre bunun nedeni, akvaryumun yıllar içinde amacını hiç yitirmemesi: “İnsanlarda bir şey uyandırmak.”
Ancak 11 yıl ve 10 milyondan fazla ziyaretçinin ardından, Takashi Amano’nun Oceanario de Lisboa’daki serüveni sona eriyor. Reis, bu kararı bir tür sadakat meselesi olarak tanımlıyor: “Sergiyi daha fazla uzatırsak, sanatçının vizyonunu aşındırmış oluruz. Bu akvaryum zamanla değişiyor; onu sonsuza dek sürdürmeye çalışmak, aslında ona saygısızlık olur.”
30 Haziran itibarıyla sergi kapılarını kapatacak. Bu, Amano’nun baştan beri öngördüğü bir döngünün tamamlanması anlamına geliyor.
“Bu kapanışı kabulleniyoruz,” diyor Reis. “Çünkü bu projenin ardında, hiçbir şeyin kalıcı olmadığını savunan Japon "wabi-sabi" felsefesi var. Amano da akvaryumun bir gün sona ereceğini biliyordu; bunun ekosistemin doğal bir sonucu olduğunu kabul etmemiz gerektiğini söylüyordu.”
Bu sergi, kapanışla birlikte içindeki yaşamı sonlandırmak yerine ona yeni bir yön açmayı hedefleyen canlı bir yapı olarak tasarlandı. Tiago Reis, buradaki canlıların “Oceanario de Lisboa’nun bağlı olduğu hayvan refahı standartlarını karşılayan kurumlara transfer edileceğini” belirtiyor. “Kapanışın ardından da, tüm canlılar için uygun yerler bulunana kadar akvaryum faaliyetini sürdürecek.”
Yaklaşık 40 tür tropikal tatlı su balığına, 46 farklı su bitkisine ve 10 bini aşkın canlı organizmaya ev sahipliği yapan bu ekosistem, yalnızca biyolojik çeşitliliğiyle değil, fiziksel yapısıyla da dikkat çekiyor. Oceanário verilerine göre akvaryumun kurgusu; 12 ton kum, 25 ton volkanik kaya ve 78 ağaç gövdesiyle inşa edilmiş durumda.
"Sualtı Ormanlarını" Yeniden Keşfetmek
İkonik sergi sona ermiş olsa da, Oceanario de Lisboa’da deneyim tamamen ortadan kalkmış değil. Hatta bilenler için, Takashi Amano’nun vizyonunu farklı bir açıdan yeniden keşfetme imkânı sunuluyor.
Randevu ile düzenlenen sahne arkası turlarda, bir deniz eğitimcisi eşliğinde yaklaşık 60 dakika boyunca akvaryumun günlük bakım süreçlerine tanıklık etmek mümkün. Bu ziyaretler, yalnızca teknik detayları değil, bu hassas ekosistemin nasıl sürdürüldüğünü de yakından görme fırsatı veriyor.
Tiago Reis, bu deneyimi şöyle anlatıyor: “Kullandığımız tüm ekipmanları, ayrıca Japon ekiplerle birlikte geliştirilen araçları görebileceğiniz rehberli turlar düzenliyoruz. Çalışma biçimimizi doğrudan gözlemleyebilirsiniz; çünkü dünyada başka hiçbir akvaryum bu ölçekte bir süreci yürütmüyor.”
Ayrıca belirli günlerde, ziyaret saatleri sırasında gerçekleştirilen budama işlemini canlı olarak izlemek de mümkün; böylece serginin görünmeyen emeği, izleyicinin gözleri önünde açığa çıkıyor.