Avrupalı yaşlılar arasındaki servet uçurumu muazzam. Veriler, barınma, emeklilik maaşları ve aile desteğinin emeklilikteki mali güvenceyi nasıl şekillendirdiğini gözler önüne seriyor.
Avrupa genelinde emeklilik dönemindeki servet miktarı büyük ölçüde farklılık gösteriyor ve bu durum, yaşam standartlarını sadece emekli maaşının sağladığının çok ötesinde şekillendiriyor.
REKLAM
REKLAM
Bazı ülkelerdeki yaşlı haneler, diğerlerindekilere kıyasla 30 katından daha fazla servete sahip. Bu durum; barınma, emeklilik maaşları ve aile desteğinin hayatın ilerleyen dönemlerindeki mali güvenceyi nasıl belirleyebileceğini ortaya koyuyor.
Peki, en zengin 65 yaş üstü nüfusa sahip ülkeler hangileri?
Avrupa Merkez Bankası’nın (ECB) 2023 ortalarında yayımlanan Hanehalkı Finansmanı ve Tüketim Anketi (HFCS), yaşlıların servetine ilişkin karşılaştırmalı veriler sunuyor.
Euro Bölgesi'nde, 65-74 yaş aralığındaki hanelerin medyan net serveti 185 bin 300 euro seviyesinde. İncelenen 22 Avrupa ülkesi arasında bu miktar, Letonya’daki 36 bin 300 eurodan Lüksemburg’daki 1 milyon 219 bin 500 euroya kadar uzanıyor. (Karşılaştırma yapılabilmesi adına, euro bölgesi dışındaki ülkeler de dahil olmak üzere tüm servet verileri euro cinsinden gösterilmiştir.)
Lüksemburg bu listede açık ara zirvede yer alıyor. Ondan sonra gelen en yüksek miktar ise 310 bin euro ile Malta’ya ait.
Belçika ve İrlanda, Fransa ve Almanya’nın önünde lider konumda
AB’nin en küçük nüfusuna sahip bu iki ülkesi (Lüksemburg ve Malta) dışarıda tutulduğunda, Belçika ve İrlanda’daki yaşlı hanelerin en zengin kesim olduğu görülüyor. 65-74 yaş grubundaki hanelerin medyan net serveti Belçika’da 307 bin 700 euro. İrlanda da 296 bin 700 euro ile 300 bin euro sınırına oldukça yakın bir seviyede bulunuyor.
Fransa 232 bin 800 euro ile beşinci sırada yer alırken, onu hemen arkasından 232 bin 100 euro ile Almanya takip ediyor. İspanya’da ise bu yaş grubunun medyan net serveti 200 bin 800 euro.
AB’nin en büyük dört ekonomisi arasında İtalya, 168 bin euro ile en düşük değere sahip. Bu durum, Fransa ve Almanya’da emeklilik yaşındaki kişilerin, İtalya’dakilere kıyasla 60 bin eurodan daha fazla servete sahip olduğu anlamına geliyor.
Avusturya (188 bin 500 euro) euro bölgesi ortalamasının hemen üzerinde yer alırken, Finlandiya (176 bin 100 euro) ise ortalamanın hemen altında kalıyor.
Hollanda ortalamanın altındaki ülkeler arasında
Hollanda (134 bin 400 euro), oldukça yüksek puan alan emeklilik sistemine rağmen, 65 yaş üstü hanehalkı servetinin nispeten düşük olduğu bir ülke olarak dikkat çekiyor. Bu durum, güçlü emekli maaşı gelirlerinin her zaman yüksek düzeyde özel servete dönüşmediğinin altını çiziyor.
Aynı zamanda Slovenya (138 bin 200 euro), Yunanistan (104 bin 300 euro), Çekya (102 bin 900 euro) ve Slovakya (100 bin 800 euro) da ortalamanın oldukça altında yer alıyor.
Listenin en alt sıralarında, Letonya’ya ek olarak 65-74 yaş grubundaki haneler için medyan net serveti 100 bin euronun altında olan beş ülke daha bulunuyor: Litvanya (51 bin 400 euro), Macaristan (54 bin 400 euro), Estonya (73.500 avro), Hırvatistan (75 bin 900 euro) ve Portekiz (99 bin 200 euro).
Euro Bölgesi'nde 75 yaş ve üzeri hanelerin medyan net serveti 144 bin 400 euro seviyesinde. Bu miktar, 65-74 yaş grubuna kıyasla 40 bin 900 euro (yüzde 22) daha düşük.
Anket yapılan neredeyse her ülkede, 75 yaş ve üzeri hanelerin medyan serveti, 65-74 yaş grubundakilere göre daha az. Lüksemburg ve Belçika bu durumun yegâne istisnaları olarak öne çıkıyor.
Ortanca servet yaş ilerledikçe Avusturya’da yüzde 51, Almanya’da yüzde 44 oranında düşerken, Fransa’da bu düşüş sadece yüzde 14 seviyesinde kalıyor.
Ülkeler arasındaki farklılıkların nedenleri
HFCS departmanı daha önceki bir raporunda; gelir, hanehalkı yapısı, ev sahipliği oranı, mülk satın almak için kullanılan kredi miktarı ve konut fiyatlarındaki farklılıkların, ülkeler arasındaki net servet değişimlerinin arkasındaki temel faktörler olduğunu hatırlatmıştı.
Bireysel tasarruf davranışı ve uzun vadeli etkileşim
Münih LMU Üniversitesi’nden Prof. Fabian Pfeffer (aynı zamanda Münih Uluslararası Taş Eşitsizlik Araştırmaları Merkezi'nin kurucu direktörü), "Ülkeler arasındaki bu farklar bize servetin hiçbir zaman yalnızca bireysel tasarruf davranışının bir sonucu olmadığını hatırlatıyor," dedi.
Pfeffer, "Bu veriler konut piyasalarının, refah devletlerinin, emeklilik sistemlerinin, kredi kuruluşlarının, aile içi transferlerin ve varlık sahipliğine giden tarihsel yolların uzun vadeli etkileşimini yansıtıyor," diye ekledi.
Ev sahibi olmanın rolü
Pfeffer, bu rakamların Avrupa toplumlarının özel servet birikimini ne kadar farklı şekillerde organize ettiğini gösterdiğini belirtti. Birçok hane için ev, sahip oldukları en önemli varlık durumunda.
"Yaşlı hanelerin ev sahipliğine geniş erişiminin olduğu ve artan mülk değerlerinden yararlandığı yerlerde, medyan net servet çok daha yüksek görünme eğilimindedir. Kiracılığın daha yaygın olduğu yerlerde ise yaşlılar başka yollarla korunuyor olsalar bile, özel net servet daha düşük görünebilir," diye ekledi.
Fabian Pfeffer, örneğin Almanya ve Avusturya'nın, hanelerin daha büyük bir kısmının kirada oturması nedeniyle hanehalkı net servet verilerinde genellikle daha az zengin göründüğünü açıkladı.
Pfeffer, "Bu durum, yaşlı kiracıların otomatik olarak fakir olduğu anlamına gelmez. Ancak ekonomik güvencelerinin daha az bir kısmının hanehalkı bilançolarında özel servet olarak göründüğü anlamına gelir," dedi.
Kamu emeklilik maaşları dahil edilmedi
Net servet verileri, kamu veya mesleki emeklilik haklarının bugünkü değerini içermemektedir. Pfeffer, emeklilik haklarının birçok yaşlı insan için en önemli ekonomik kaynaklar arasında yer aldığını vurguladı.
"Cömert bir kamu emeklilik sistemi, emeklilik için büyük özel varlıklar biriktirme ihtiyacını azaltabilir. Bu anlamda, yaşlı haneler arasındaki düşük özel servet, bazen zayıf bir ekonomik güvenceden ziyade daha güçlü bir refah devletini yansıtıyor olabilir," ifadelerini kullandı.
Aile serveti de önem taşıyor
Kuşaklararası Vakıf (Intergenerational Foundation) kıdemli araştırmacısı Toby Whelton, aile servetinin rolünün de giderek daha önemli hale geldiğini vurguladı.
Sadece kazanç yoluyla konuta erişim ve varlık sahipliği zorlaştıkça, anne-baba ve büyükanne-büyükbabalardan gelen mali yardımlar, kimlerin genç yaşta servet biriktirebileceğini belirlemede büyüyen bir rol oynayabiliyor.
Whelton, Euronews Business'a yaptığı açıklamada, "Bu durum fırsat eşitliği konusunda endişeleri artırıyor; çünkü ekonomik sonuçlar bireysel çabadan ziyade giderek daha fazla aile geçmişinden etkilenir hale geliyor," dedi.
Net servet nedir?
Net servet, toplam hanehalkı varlıkları ile toplam hanehalkı borçları (yükümlülükleri) arasındaki farktır. Toplam varlıklar şunları içeriyor:
Maddi (reel) varlıklar: Ev sahipleri için hanenin ana ikametgahının değeri, diğer gayrimenkuller, araçlar, mücevher, sanat eserleri ve antikalar gibi değerli eşyalar ile kendi hesabına çalışanların işletme değerleri.
Finansal varlıklar: Mevduatlar (vadesiz ve tasarruf hesapları), yatırım fonları, tahviller, hisse senetleri, haneye olan borçlar, gönüllü emeklilik planlarının değeri ve hane üyelerinin sahip olduğu hayat sigortası poliçeleri ile diğer finansal varlıklar.
Toplam yükümlülükler: Hanenin ana ikametgahı ve sahip olduğu diğer gayrimenkuller karşılığında ipotek edilen konut kredilerini, ipotek dışı kredileri (tüketici kredileri, özel krediler ve diğer krediler dahil), banka kredili mevduat hesaplarını ve kredi kartı borçlarını kapsar.