Avrupa’da yaşlılar arasında servet uçurumu derin: Lüksemburg’da 65-74 yaş hanelerinin medyan serveti 1,22 milyon avro, Letonya’da ise 36.300. Veriler, konut ve emeklilik sistemlerinin rolünü gösteriyor.
Avrupa genelinde emeklilikteki servet düzeyleri ciddi farklılıklar gösteriyor ve yaşam standardını, yalnızca emekli gelirinin sağlayabileceğinin çok ötesinde şekillendiriyor.
REKLAM
REKLAM
Bazı ülkelerde yaşlı haneler, diğerlerindekilerin 30 katından fazla servete sahip; bu da konut, emeklilik sistemi ve aile desteğinin, hayatın ilerleyen dönemlerindeki mali güvenceyi nasıl belirleyebildiğini ortaya koyuyor.
Peki, 65 yaş üstü nüfusun en zengin olduğu ülkeler hangileri?
Avrupa Merkez Bankası’nın 2023 ortasında yayımlanan Hanehalkı Finans ve Tüketim Araştırması (HFCS), yaşlı nüfusun servetine ilişkin karşılaştırmalı veriler sunuyor.
Avro Bölgesi’nde 65-74 yaş arası hanelerin medyan net serveti 185.300 euro. 22 Avrupa ülkesi arasında bu rakam Letonya’da 36.300 eurodan Lüksemburg’da 1.219.500 euroya kadar değişiyor. (Karşılaştırmayı kolaylaştırmak için, avro bölgesi dışında kalan ülkeler de dahil olmak üzere tüm servet rakamları euro cinsinden gösteriliyor.)
Lüksemburg açık ara istisna oluşturuyor. Onu izleyen en yüksek rakam ise Malta’da 310.000 euro.
Belçika ve İrlanda, Fransa ile Almanya’nın önünde
AB’nin en küçük nüfuslu iki ülkesi olan Lüksemburg ve Malta hariç tutulduğunda, en varlıklı yaşlı haneler Belçika ve İrlanda’da bulunuyor. Belçika’da 65-74 yaş arası hanelerin medyan net serveti 307.700 euro. İrlanda’da ise bu rakam 296.700 euro ile 300.000 euro sınırına yakın.
Fransa 232.800 euro ile beşinci sırada yer alıyor; onu 232.100 euro ile Almanya yakından izliyor. İspanya’da ise bu yaş grubunun medyan net serveti 200.800 euro.
AB’nin dört büyük ekonomisi arasında en düşük rakam, 168.000 euro ile İtalya’da. Bu da Fransa ve Almanya’daki emeklilerin, İtalya’dakilere kıyasla 60.000 eurodan fazla ek servete sahip olduğu anlamına geliyor.
Avusturya (188.500 euro) Avro Bölgesi ortalamasının az farkla üzerinde, Finlandiya (176.100 euro) ise az farkla altında.
Hollanda, ortalamanın altında kalan ülkeler arasında
Hollanda (134.400 euro), yüksek not alan emeklilik sistemine rağmen, 65 yaş üstü hanelerin görece sınırlı servete sahip olduğu bir ülke olarak öne çıkıyor; bu da güçlü emekli gelirlerinin her zaman yüksek düzeyde özel servete dönüşmediğini gösteriyor.
Aynı zamanda Slovenya (138.200 euro), Yunanistan (104.300 euro), Çekya (102.900 euro) ve Slovakya (100.800 euro) da ortalamanın oldukça altında.
Listenin alt sıralarında, Letonya’ya ek olarak, 65-74 yaş arası hanelerde medyan net servetin 100.000 euronun altında kaldığı beş ülke daha var: Litvanya (51.400 euro), Macaristan (54.400 euro), Estonya (73.500 euro), Hırvatistan (75.900 euro) ve Portekiz (99.200 euro).
Avro Bölgesi’nde 75 yaş ve üzeri hanelerin medyan net serveti 144.400 euro; bu da 65-74 yaş grubuna göre 40.900 euro ya da yüzde 22 daha düşük.
Araştırmaya dahil edilen neredeyse tüm ülkelerde, 75 yaş ve üzeri hanelerin medyan serveti 65-74 yaş grubundakilerden daha düşük. Tek istisnalar Lüksemburg ve Belçika.
Avusturya’da bu fark yüzde 51’e, Almanya’da yüzde 44’e kadar çıkıyor. Fransa’da ise yalnızca yüzde 14 daha düşük.
Ülkeler arasındaki farkların nedenleri
HFCS birimi, önceki bir raporunda, gelir düzeyleri, hane yapısı, konut sahipliği, konut alımı için kullanılan borçlanma imkânları ve konut fiyatlarındaki farklılıkların, ülkeler arasındaki net servet farklarının başlıca nedenleri arasında yer aldığını hatırlatmıştı.
Bireysel tasarruf davranışı ve uzun vadeli etkileşim
LMU Münih’ten Prof. Fabian Pfeffer, aynı zamanda Münih Uluslararası Eşitsizlik Araştırmaları Stone Merkezi (kaynak İngilizce)’nin kurucu direktörü, “Bu ülkeler arası farklılıklar, servetin hiçbir zaman sadece bireysel tasarruf davranışının sonucu olmadığını hatırlatıyor” dedi.
“Bunlar, konut piyasaları, refah devleti uygulamaları, emeklilik sistemleri, kredi kurumları, aileden gelen mali aktarımlar ve varlık edinimine giden tarihsel yollar arasındaki uzun vadeli etkileşimi yansıtıyor” diye ekledi.
Konut sahipliğinin rolü
Bu rakamların, Avrupa toplumlarının özel servet birikimini ne kadar farklı biçimlerde örgütlediğini gösterdiğine dikkat çekti. Birçok hane için en önemli varlık, içinde yaşadıkları konut.
“Yaşlı hanelerin geniş ölçüde konut sahibi olabildiği ve artan gayrimenkul değerlerinden faydalandığı yerlerde medyan net servet çok daha yüksek görünecektir. Kiracılığın daha yaygın olduğu yerlerde ise, yaşlılar başka şekillerde korunuyor olsalar bile özel net servet daha düşük görünebilir” diye konuştu.
Fabian Pfeffer, örneğin Almanya ve Avusturya’nın, hanelerin daha büyük bir bölümünün kiracı olması nedeniyle hanehalkı net servet verilerinde sıklıkla daha az varlıklı göründüğünü anlattı.
“Bu, yaşlı kiracıların otomatik olarak yoksul olduğu anlamına gelmiyor. Ancak ekonomik güvencelerinin daha küçük bir kısmının hane bilançolarında özel servet olarak göründüğü anlamına geliyor” dedi.
Kamu emekli aylıkları hesaba katılmıyor
Net servet verileri, kamuya veya işyerine dayalı emekli aylığı haklarının bugünkü değerini içermiyor. Pfeffer, emeklilik haklarının birçok yaşlı için en önemli ekonomik kaynaklar arasında yer aldığını vurguladı.
“Cömert bir kamu emeklilik sistemi, emeklilik için büyük miktarda özel varlık biriktirme ihtiyacını azaltabilir. Bu açıdan bakıldığında, yaşlı haneler arasındaki düşük özel servet, bazen daha zayıf bir ekonomik güvenceyi değil, daha güçlü bir refah devletini yansıtıyor olabilir” dedi.
Aile serveti de önemli
Intergenerational Foundation’da kıdemli araştırmacı olan Toby Whelton, aile servetinin rolünün de giderek daha önemli hale geldiğinin altını çizdi.
Yalnızca gelirle konuta ve varlık sahipliğine erişimin zorlaştığı bir ortamda, anne-babalar ile büyükanne-babadan gelen mali destek, genç yaşta kimlerin servet biriktirebildiğini belirlemede giderek daha büyük rol oynayabiliyor.
Whelton, Euronews Business’a yaptığı açıklamada, “Bu durum, fırsat eşitliği konusunda kaygıları artırıyor; zira ekonomik sonuçlar giderek bireysel çabadan çok aile geçmişinden etkilenir hale geliyor” dedi.
Net servet nedir?
Net servet, toplam hanehalkı varlıkları ile toplam hanehalkı yükümlülükleri arasındaki farktır. Toplam varlıklar şunları içerir:
Reel varlıklar: Ev sahipleri için hanenin ana ikametgâhının değeri, diğer gayrimenkuller, araçlar, mücevher, sanat eserleri ve antika gibi kıymetli eşyalar ile serbest meslek faaliyetlerinin değeri.
Mali varlıklar: mevduatlar (vadesiz ve tasarruf hesapları), yatırım fonları, tahviller, hisse senetleri, haneye borçlu olunan paralar, hane üyelerinin sahip olduğu gönüllü emeklilik planları ile birikimli hayat sigortası poliçelerinin değeri ve diğer finansal varlıklar.
Toplam yükümlülükler ise hanenin ana ikametgâhı ve diğer gayrimenkulleri üzerine tesis edilen ipotekleri, ipotek dışındaki kredileri (tüketici kredileri, özel krediler ve diğer krediler, banka ek hesapları ve kredi kartı borçları dahil) kapsar.