Ermenistan Başbakanı Paşinyan, Erivan’ın “yakın gelecekte” AB üyeliğine resmen başvurup ulusal referanduma gitme kararını açıkladı; bu hamle, Rusya’nın bölgesel etkisini zorlayarak tarihi bir jeopolitik değişimin yolunu açıyor.
Ermenistan Başbakanı Nikol Paşinyan, ülkenin milletvekillerine pazartesi günü Ermenistan’ın AB üyeliğine başvurmak için hazırlıklara başlayacağını söyledi; bu adım, geçmişte Rusya’nın etki alanında yer alan ülke ve tüm Güney Kafkasya için tarihi nitelikte bir jeopolitik yön değişikliğine işaret ediyor.
REKLAM
REKLAM
Parlamento ve halka hitaben yaptığı konuşmada Paşinyan, Ermenistan’ın geleceğine ancak AB’ye katılım için resmi başvuruyu yaptıktan sonra referandumla karar vereceğini, bunun için öngördüğü takvimi de “yakın gelecekte” olarak tanımladığını belirtti.
Ermeni başbakan, dikkatle kurgulanmış bir siyasi adımlar dizisi çerçevesinde hükümetinin önce Brüksel’in başvuruya vereceği yanıtı bekleyeceğini, ardından AB’ye katılım müzakereleri için yol haritasını görüşeceğini, AB üyeliğini ancak bundan sonra ülke çapında referanduma götüreceğini söyledi.
Rusya liderliğindeki Kolektif Güvenlik Antlaşması Örgütü’nün (KGAÖ) hâlen üyesi olan Ermenistan’a, birkaç ay önce ittifak üyeleri tarafından üyeliğini sürdürmek ile ulusal bir referandum yoluyla AB’ye giden kendi yolunu çizmek arasında bir seçim yapması yönünde ültimatom verilmişti.
Paşinyan o dönemde, böyle bir karar vermenin erken olduğunu söylemişti; Moskova, nüfuz alanından uzaklaşmaya cüret eden eski Sovyet cumhuriyetine kapsamlı ekonomik yaptırımlar uygularken Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin, AB ile KGAÖ üyeliklerinin Kremlin’e göre bağdaşmaz olduğunu öne sürerek Erivan’ı doğrudan “Ukrayna senaryosu” ile tehdit ediyordu.
Ancak Paşinyan, pazartesi günkü çığır açan konuşmasında “Örgüt Ermenistan Cumhuriyeti’ni Kolektif Güvenlik Antlaşması Örgütü’nden çıkarma kararı alırsa bundan büyük memnuniyet duyarım” diyerek, “En azından bu, ayrılma ya da ayrılmama ikileminden bizi kurtarmış olur” sözlerini ekledi.
Bununla birlikte Paşinyan, Rusya liderliğindeki ittifak ile AB arasında bir tercih yapmanın “kaçınılmaz hâle gelmesine” kadar Ermenistan’ın şimdilik KGAÖ’de kalacağını net biçimde ortaya koydu.
“İki yüzyıldır Ermeni-Rus ilişkileri, Rusya’nın Ermeni halkının ve Ermeni devletinin güvenliğinin garantörü olduğu temeli ve anlayışı üzerine inşa edildi” diyen Paşinyan, Rusya’nın Ermenistan’ın geleceğindeki rolüne dair görüşünün bugün izlediği çizgiyi anlattı.
Karabağ nedeniyle Azerbaycan’la yaşanan savaşlara atıfta bulunan Paşinyan, “2021, 2022 ve 2023’teki gelişmeler, Rusya Federasyonu’nun kendi güvenlik sorunları nedeniyle zaman zaman bu rolü yerine getirme kapasitesinde ciddi sınırlamalarla karşılaşabildiğini gösterdi” diye ekledi. Bu çatışmalar o tarihten sonra, iki eski rakip arasında tarihi bir barış süreciyle sona ermişti.
Ermeni başbakan, Rusya’nın Ermenistan’ın geleceğindeki rolüne ilişkin vizyonunu anlatırken, “İşte burada, tarihten ders çıkaramamış olduğumuz gerçeğiyle bir kez daha yüz yüze geldik” dedi. Paşinyan, Azerbaycan’la son çatışma sırasında Kremlin’in Ermenistan’ı yüzüstü bıraktığını söyleyerek bu ifadeyi daha önce de defalarca dile getirmişti.
Ağustos 2025’te barış anlaşmasını imzalayarak süreci resmileştiren Ermenistan ve Azerbaycan, eski düşmanlar olarak artık önemli ölçüde AB ve ABD’nin de katılımıyla, birlikte şekillendirdikleri ekonomik işbirliği ve istikrar odaklı bir geleceğe yöneldi.
Ermenistan ekonomisi hâlen Rus enerji ve altyapısına bağımlı olsa da Paşinyan, pazartesi günü yaptığı bir başka sürpriz hamlede, Erivan’ın demiryolu ağını uluslararası hatlara entegre edebilmesi için Moskova’dan, 2038’e kadar devam eden Ermenistan demiryolları üzerindeki tekel niteliğindeki imtiyazından vazgeçmesini istedi. Olası yatırımcılar arasında Kazakistan ve Birleşik Arap Emirlikleri’nin adı geçiyor.
Rusya, Paşinyan’ın tarihi nitelikteki açıklamalarına hızlı yanıt verdi. Kremlin Sözcüsü Dmitriy Peskov, Ermenistan’ın AB standartlarına uyum sağlamasının, “öncelikle Ermenistan’a zarar verecek derin ticari çelişkileri” tetikleyebileceğini söyledi.
KGAÖ’den olası ayrılığa ilişkin ise Peskov, “Eğer Erivan, ulusal çıkarları nedeniyle bölgesel güvenliğin sağlanması açısından bu kadar önemli bir örgüte üyeliğe artık ihtiyaç duymuyorsa, ilgili kararı alıp bu örgütten ayrılmakta serbesttir” diyerek Kremlin’in eski müttefikiyle ilişkilerde çalkantılı bir dönemin zeminini hazırladığı mesajını verdi.