Letonya’da Sovyetler Birliği’nden 1991’de bağımsızlığını kazanmasından bu yana yapılan 11'inci parlamento seçiminde yaklaşık 1,5 milyon kişi oy kullanabilecek.
Letonya'da parlamento seçimleri, komşu Rusya'ya ilişkin güvenlik endişeleri ve hayat pahalılığının gölgesinde cumartesi günü başladı.
REKLAM
REKLAM
Yaklaşık 1,5 milyon seçmenin bulunduğu ülkede, Letonya'nın 1991'de Sovyetler Birliği'nden bağımsızlığını kazanmasından bu yana 11'inci parlamento seçimi yapılıyor.
100 sandalyeli Saeima için 14 parti yarışıyor. Seçimler nispi temsil sistemiyle gerçekleştiriliyor.
İlk kısmi sonuçların cumartesi akşamı açıklanması, resmi olmayan ilk sonuçların ise pazar günü duyurulması bekleniyor.
Rusya sınırındaki Baltık ülkesi Letonya, NATO'nun doğu kanadındaki savunma hattının önemli unsurlarından biri. Uzmanlar, Rusya'nın Ukrayna'ya karşı yürüttüğü savaşta Kiev'e verilen destek konusunda ülkede geniş bir uzlaşı bulunduğunu belirtiyor.
Riga'da görev yapan Batılı bir diplomat, “Rusya'ya yönelik tutum, Letonyalıların Batı'ya, NATO'ya ve Avrupa'ya bağlılığının temel nedeni,” dedi. Diplomat, ülkede büyük bir siyasi değişiklik yaşanmasının zor olduğunu da savundu.
Anketler, Başbakan Andris Kulbergs'in liderliğindeki merkez sağ Birleşik Liste'nin seçimden parlamentodaki en büyük parti olarak çıkabileceğini gösteriyor.
Ancak Birleşik Liste'nin merkezci Yeni Birlik, milliyetçi Ulusal İttifak ve Yeşiller ve Çiftçiler Birliği ile oluşturduğu koalisyonun seçimden güç kaybederek çıkması bekleniyor.
Mevcut hükümet koalisyonunu Birleşik Liste, Yeni Birlik, Yeşiller ve Çiftçiler Birliği ile Ulusal İttifak oluşturuyor. Anketlere göre bu ittifakın seçim sonrasında mevcut haliyle iktidarını koruması zor görünüyor.
Seçmenin gündeminde güvenlik ve ekonomi var
Rusya ile sınırı bulunan ve 20. yüzyılın büyük bölümünde Moskova'nın yönetimi altında kalan Letonya'da seçmenlerin önceliğinde güvenlik bulunuyor.
Letonya merkezli LaSER düşünce kuruluşundan analist Roberts Kits, “Savunma ve güvenlik öncelikli konular olacak,” değerlendirmesinde bulundu.
Kits, bazı istisnai görüşler dışında, savunma harcamalarının gayrisafi yurt içi hasılanın yaklaşık yüzde 5'i seviyesinde tutulması ve Ukrayna'ya desteğin sürdürülmesi konusunda ülkede geniş bir uzlaşı olduğunu söyledi.
Ancak ekonomi de seçmenlerin önemli gündem maddelerinden biri.
Letonya, 2004'te Avrupa Birliği'ne katılmasından bu yana diğer Baltık ülkeleriyle arasındaki farkı azaltmasına rağmen yaşam standartları açısından üç Baltık ülkesi arasında en düşük seviyede bulunuyor.
Ekonomik büyümenin yavaş seyretmesi, hayat pahalılığı, sağlık sisteminin durumu ve kamu maliyesindeki sorunlar seçmenlerin başlıca şikayetleri arasında. Bölgesel gelir farklılıkları da tabloyu daha karmaşık hale getiriyor.
Başkent Riga ile ülkenin geri kalanı arasındaki fark özellikle belirgin. Avrupa Komisyonu verilerine göre Riga çevresinde kişi başına düşen GSYH, 2024'te Avrupa Birliği ortalamasının yüzde 101'ine ulaştı. Diğer bölgelerde ise bu oran yüzde 50'yi aşmadı.
Bu fark, ülkenin en doğusundaki Latgale bölgesinde daha da belirgin. Nüfus kaybının hızlandığı bölgede ekonomik fırsatlar sınırlı.
Rusça konuşanların büyük bölümünü oluşturduğu Latgale'nin gerilemesi, ülkenin ikinci büyük kenti Daugavpils'te özellikle dikkat çekiyor. Kent nüfusunun yüzde 90'ı Rusça konuşuyor.
Daugavpils'te yaşayan 30 yaşındaki Aigars Soikants, “En önemli sorun gençlerin ve iyi işlerin eksikliği. Yeterli iş yok. İnsanlar buradan ayrılıyor,” dedi.
Rusça konuşan nüfusun ağırlıkta olduğu bir kentte yaşamasına rağmen Soikants, oy tercihini kimlik meselesinin belirlemeyeceğini söylüyor.
“Ülkenin çıkarları doğrultusunda hareket eden merkezci ya da sağ bir partiye oy vermeyi planlıyorum” diyor.
Letonya'da popülist partiler yükselişte
Avrupa'nın diğer bölgelerinde olduğu gibi Letonya'da da ekonomik kaygılar seçim öncesinde popülist partilerin güç kazanmasına zemin hazırladı.
Ukrayna'ya yapılan yardımlara ve artan savunma harcamalarına karşı çıkan Egemen Güç (Suverena vara - SV) partisinin oy oranı anketlerde yüzde 9 seviyesinde. Parti bu sonuçla parlamentoda ikinci sıraya kadar çıkabilir.
Eleştirmenleri tarafından Rusya yanlısı olarak nitelendirilen ve Julija Stepanenko'nun liderliğindeki parti, kampanyasında Letonya'nın ekonomik sorunlarını öne çıkarıyor.
Ancak SV siyasi açıdan yalnız durumda. Büyük bir seçim sürprizi yaşanmadığı takdirde partinin gelecekte kurulacak bir hükümet koalisyonuna katılma ihtimali bulunmuyor.
Bir diğer popülist parti olan Letonya Önce (LPV) de anketlerde yüzde 9 oy oranına sahip. Partinin iş insanı lideri Ainars Slesers ise sık sık ABD Başkanı Donald Trump'a benzetiliyor.
Muhafazakar söylemi ve ekonomik toparlanma vaatleriyle destek kazanan LPV, SV'den farklı olarak koalisyon görüşmelerinde kilit bir ortak haline gelebilir.
Siyasi analist Sigita Struberga, “Asıl soru, Birleşik Liste'nin Slesers'ın partisiyle işbirliği yapıp yapmayacağı," diyor.
Rusça konuşan seçmenler seçimi etkileyebilir mi?
Letonya nüfusunun yaklaşık yüzde 35'ini oluşturan Rusça konuşan seçmenler, uzun yıllar boyunca Harmony (Uyum) partisine toplu olarak oy verdi. Ancak artık bu seçmenler tek bir siyasi blok olarak hareket etmiyor.
Birçok parlamento seçimini kazanmasına rağmen hiçbir zaman hükümete giremeyen Harmony, 2022'de parlamentonun dışında kaldı ve yeniden meclise girme ihtimali oldukça düşük.
Analist Kits'e göre Rusça konuşan seçmenleri ortak bir siyasi tutuma sahip tek bir grup olarak değerlendirmek doğru değil.
Kimlik siyaseti hâlâ önemini korusa da bu seçmen kitlesinin giderek daha büyük bir bölümü ekonomik ve sosyal sorunlara odaklanıyor.
Bu değişim, Rusça konuşan nüfusun çoğunlukta olduğu Daugavpils'te de görülüyor. Kentte yaşayan 62 yaşındaki saat tamircisi Valentin Trofimov, Slesers'ın partisine oy vereceğini söylüyor.
Gerekçesi ise basit: Ülkede ulaşım, eğitim ve sağlık dahil olmak üzere “her şey için para yok. Ücretler çok düşük,” diyor.