Seçim, Sırbistan Cumhurbaşkanı Vucic'in siyasi hâkimiyetinin ve ülkede 10 yılı aşkın süredir yürürlükte olan siyasi sistemin geleceğine ilişkin bir referandum olarak görülüyor.
Sırbistan, 10 yıldan fazla süredir ülkenin en önemli siyasi dönüm noktalarından biri olabilecek erken genel seçimler için 25 Ekim Pazar günü sandık başına gidiyor.
REKLAM
REKLAM
Seçmenler, 250 üyeli Ulusal Meclis’in yeni üyelerini belirleyecek. Seçimde 6,45 milyondan fazla kişi oy kullanma hakkına sahip. Toplam 2 bin 418 adayın yer aldığı 18 seçim listesi yarışıyor. Erken seçim kararı, hükümetin önerisi üzerine Cumhurbaşkanı Aleksandar Vučić’in 9 Eylül’de parlamentoyu feshetmesinin ardından alındı.
Ancak erken seçim kararının arkasındaki siyasi nedenler, anayasal süreçten çok daha derine uzanıyor. Sırbistan, 1 Kasım 2024’te Novi Sad tren istasyonunda yaşanan facianın ardından yaklaşık iki yıldır yoğun siyasi ve toplumsal kutuplaşma yaşıyor.
İstasyondaki beton sundurmanın çökmesi sonucu 16 kişi hayatını kaybetti. Olayın ardından başlayan öğrenci protestoları başlangıçta sorumluların hesap vermesi ve istasyonun yenilenmesine ilişkin belgelerin açıklanması taleplerine odaklandı. Ancak hareket zamanla, protestocuların iddialarına göre yolsuzluk, siyasi sorumluluk ve devlet kurumlarının işleyişine yönelik daha geniş kapsamlı bir itiraza dönüştü.
Öğrenciler 2025 boyunca kitlesel gösteriler düzenledi, üniversiteleri ve kamu kurumlarını işgal etti, yolları trafiğe kapattı ve ülke genelinde mitingler gerçekleştirdi. Hareket, öğrenci taleplerinin ötesine geçerek Aleksandar Vučić yönetimine karşı şimdiye kadarki en güçlü meydan okumaya dönüştü. Vučić'in 14 yıldır süren siyasi hâkimiyeti bu ölçekte bir itirazla karşılaşmamıştı.
Öğrenciler Mayıs 2025'te erken genel seçim çağrısı yaptı. 2026'da ise kendi listeleriyle seçimlere katılma kararı aldı.
Bu gelişme seçimlerin niteliğini önemli ölçüde değiştirdi. Başlangıçta olağan bir parlamento yarışı olarak görülen seçim, birçok açıdan Vučić’in siyasi hâkimiyetinin ve Sırbistan’da on yılı aşkın süredir devam eden siyasi sistemin geleceğine ilişkin bir referanduma dönüştü.
Seçimde hangi siyasi gruplar yarışıyor?
En büyük siyasi blok, Sırp İlerleme Partisi (SNS) etrafında şekilleniyor. Parti, “Aleksandar Vučić – Birleşik Sırbistan” adlı seçim listesiyle yarışıyor. Vučić artık Sırbistan Cumhurbaşkanı olmasa da kampanyanın merkezindeki isim olmayı sürdürüyor.
Eylül sonunda cumhurbaşkanlığından ayrılan Vučić, SNS'nin seçim kampanyasına liderlik etmek ve daha önce de yürüttüğü başbakanlık görevine aday olmak için bu kararı aldı. Böylece seçim, doğrudan Vučić’in siyasi geleceğine ilişkin bir oylama niteliği de kazandı.
“Ivica Dačić – İstikrar Faktörü” listesi de Sırbistan Sosyalist Partisi ve daha küçük partileri bir araya getiriyor. Siyasi yelpazenin sağında ve milliyetçi kanadında “Özgün Sağ – Miloš Jovanović – Cesurca Sırp” gibi listeler yer alırken, Avrupa yanlısı muhalefet “Avrupa Sırbistanı” listesiyle temsil ediliyor.
Seçime Voyvodina Macarları İttifakı, Sancak Demokratik Eylem Partisi (SDA), Usama Zukorlić'in listesi, Arnavut Koalisyonu ve daha küçük partiler ile siyasi hareketler de katılıyor. Bu gruplar, sonuçların yakın çıkması halinde yeni hükümetin kurulmasında belirleyici rol oynayabilir.
Seçimin en dikkat çekici katılımcısı ise “Öğrenciler Kazanıyor” adlı Öğrenci Listesi. Geleneksel anlamda bir siyasi parti olmayan hareketin klasik bir parti lideri de bulunmuyor. Adaylar, öğrenci genel kurulları aracılığıyla belirlendi. Listede daha önce üst düzey siyasi görevlerde bulunmamış profesörler, doktorlar, sanatçılar, aktivistler ve farklı meslek gruplarından isimler yer alıyor.
250 adaydan oluşan liste, protesto hareketini parlamentoda temsil edilecek bir siyasi güce dönüştürme girişimi olarak görülüyor.
Sırbistan'da toplumsal gerilim neden bu kadar yüksek?
Ülkedeki temel sorun artık yalnızca hükümet ile muhalefet arasındaki ilişkilerden ibaret değil. Çatışmanın merkezinde devlet kurumlarına duyulan güven meselesi bulunuyor.
Protestocuların önemli bir bölümü için Novi Sad faciası; yolsuzluk, siyasi hesap verebilirlik, kamu ihaleleri, kurumların denetimi ve hükümetin eleştirmenleriyle ilişkisi gibi daha geniş sorunların sembolüne dönüştü.
Hükümet ise protestoları ülkeyi istikrarsızlaştırma ve yeterli siyasi deneyime sahip olmayan bir hareketi iktidara taşıma girişimi olarak nitelendiriyor. Hükümet yetkilileri öğrenci hareketinin arkasında “yabancı aktörlerin” bulunduğunu öne sürerken Vučić de yabancı istihbarat servislerinin Sırbistan'da bir “renkli devrimi” finanse ettiğini defalarca iddia etti.
Böylece ülkede temelde birbirinden farklı iki siyasi anlatı ortaya çıktı. Hükümet istikrarı, ekonomik kalkınmayı, ulusal çıkarları ve dış müdahale tehlikesini vurguluyor. Öğrenci hareketi ise hesap verebilirlik, yolsuzlukla mücadele, hukukun üstünlüğü ve kurumların siyasi etkiden bağımsızlığını öne çıkarıyor.
Bu seçim önceki seçimlerden nasıl ayrılıyor?
En önemli değişim, geleneksel muhalefetin iktidar partisinin başlıca rakibi olma konumunu kaybetmesi. 2023 seçimlerinde “Sırbistan Şiddete Karşı” koalisyonu etrafında birleşen muhalefet partileri oyların yaklaşık yüzde 24'ünü ve parlamentodaki 65 sandalyeyi kazanmıştı.
Ancak sonraki dönemde yaşanan bölünmeler ve parti içi anlaşmazlıklar muhalefetin konumunu zayıflattı. Bu sırada öğrenci hareketi, daha önce geleneksel muhalefete yönelen siyasi enerjinin ve seçmen desteğinin önemli bir bölümünü kendine çekti.
Böylece seçimdeki temel siyasi ayrım daha belirgin hale geldi: Bir tarafta iktidardaki SNS ve Vučić, diğer tarafta Öğrenci Listesi bulunuyor. Diğer partiler ise parlamentoya girmek ve olası koalisyon görüşmelerinde rol almak için yarışıyor.
Bu nedenle seçime katılım oranı ve partilerin yüzde 3'lük seçim barajını aşıp aşamayacağı önem taşıyor. Sonuç, ilk bakışta teknik görünen bu ayrıntılara bağlı olarak şekillenebilir.
Sırbistan siyasetindeki temel eğilimler neler?
En önemli eğilim, ülkenin siyasi sisteminin büyük bir dönüşüm sürecinden geçmesi. Öğrenci hareketi, uzun yıllardır geleneksel muhalefet partilerinin dışına çıkmayı ve daha önce siyasete katılmamış geniş kesimleri harekete geçirmeyi başaran ilk büyük toplumsal hareket olarak öne çıkıyor.
Bununla birlikte SNS, güçlü parti örgütlenmesini, geniş yerel teşkilat ağını ve istikrarlı seçmen tabanını koruyor. Bu nedenle seçim sonucu henüz kesinleşmiş değil. Kamuoyu yoklamaları farklı sonuçlara işaret ediyor. Değişen siyasi ortam ve kararsız seçmenlerin fazlalığı da sonucu kesin biçimde öngörmeyi zorlaştırıyor.
Bir diğer önemli eğilim, Sırp toplumundaki kutuplaşmanın devam etmesi. Ülkedeki ayrışma yalnızca hükümet ve muhalefet arasındaki rekabetle sınırlı değil. Kimlik tartışmaları, Sırbistan'ın Avrupa Birliği, Rusya ve Batı ile ilişkileri, ulusal meseleler ve ülkenin gelecekteki dış politika yönelimi de siyasi tartışmaların merkezinde yer alıyor.
Üçüncü önemli başlık ise Avrupa Birliği'ne katılım süreci. Sırbistan, AB üyeliğine aday ülke olmayı sürdürüyor. Ancak hukukun üstünlüğüne ilişkin sorunlar, Rusya ile ilişkiler, AB'nin ortak dış politikasına sınırlı uyum ve Kosova ile ilişkilerin normalleştirilmesi sürecindeki tıkanıklıklar, ülkenin Avrupa yolunu yavaşlatıyor. Belgrad aynı zamanda Rusya ve Çin ile yakın ilişkilerini koruyor.
SNS'nin kazanması halinde Vučić'in yeni hükümeti kurarak yaklaşık iki yıldır süren protestoların ardından siyasi sistemi istikrara kavuşturmaya çalışması bekleniyor. Öğrenci Listesi'nin tek başına veya müttefikleriyle hükümet kurabilecek kadar sandalye kazanması ise Sırbistan'ı tamamen yeni bir siyasi döneme taşıyabilir.
Sonucun yakın çıkması veya tartışmalı hale gelmesi durumunda ise siyasi krizin seçim sonrasında da devam etmesi ihtimali bulunuyor.
Bu nedenlerle seçim, yalnızca yeni parlamentonun belirlenmesinden ibaret değil. Aynı zamanda Sırbistan'da on yılı aşkın süredir hâkim olan siyasi modelin ayakta kalıp kalamayacağının ve parti dışı yeni bir hareketin bu modeli değiştirip değiştiremeyeceğinin sınanması olarak görülüyor.