Avrupa'da gıda fiyatları bu yıl sınırlı artış gösterse de taze ürünlerde yükseliş hız kazandı. Fransa'da taze ürün fiyatları yıllık yüzde 8 artarken, Güney İtalya'da tedarik zincirindeki aksamalar market raflarının boşalmasına neden oldu.
Avrupa'da gıda fiyatları yeniden yükseliş eğilimine girerken, Türkiye'deki yıllık artış yüzde 27,6'ya ulaştı. Avrupa Birliği (AB) genelinde gıda ve alkolsüz içecek fiyatlarının eylül ayında yıllık bazda gerilediği veya sınırlı arttığı ülkeler bulunurken, Türkiye Avrupa'daki en yüksek artış oranlarından biriyle öne çıktı.
REKLAM
REKLAM
AB genelinde tüm ülkeleri kapsayan en güncel verilere göre, eylül ayında gıda ve alkolsüz içecek fiyatları Güney Kıbrıs'ta yıllık yüzde 4 artarak en yüksek seviyeye ulaştı. Güney Kıbrıs'ı yüzde 2,7 ile İspanya, yüzde 2,6 ile Romanya, yüzde 2,5 ile Malta ve yüzde 2,4 ile Portekiz izledi. Buna karşılık, AB'nin 27 üyesinden 14'ünde gıda ve alkolsüz içecek fiyatları geçen yılın aynı dönemine göre geriledi.
Euro Bölgesi'nde enflasyon üç yılın zirvesinde
Eurostat'ın çarşamba günü yayınladığı öncü verilere göre, Euro Bölgesi'nde yıllık enflasyon ekim ayında yüzde 4'e ulaşarak üç yılı aşkın sürenin en yüksek seviyesini gördü.
Enflasyondaki yükselişin temel nedeni enerji fiyatları oldu. Akaryakıt, elektrik ve ısınma maliyetleri yıllık bazda yüzde 20,8 arttı.
Gıda fiyatlarındaki artış ise enerjiye kıyasla daha sınırlı kaldı. Euro Bölgesi'nde gıda, alkol ve tütün fiyatları ekim ayında yıllık yüzde 1,6 yükseldi. Avrupa Birliği genelinde ise gıda ve alkolsüz içecek fiyatları eylül ayında yıllık yüzde 0,6 artış gösterdi.
Ancak alt kalemler incelendiğinde farklı bir tablo ortaya çıktı. İşlenmiş gıda, alkol ve tütün fiyatlarındaki yıllık artış ekim ayında yalnızca yüzde 0,5 olarak kaydedildi.
İtalya'da tedarik krizi rafları boşalttı
Avrupa'da gıda fiyatlarındaki yükselişin dikkat çekici örneklerinden biri İtalya'da yaşandı. Dizel yakıt maliyetlerindeki artışı protesto eden kamyon şoförlerinin yaklaşık iki hafta boyunca ülkenin güneyinde yolları ve limanları kapatması, gıda tedarik zincirinde ciddi aksamalara neden oldu.
Campania, Puglia ve Calabria bölgelerinde et, taze süt, meyve ve şişelenmiş su gibi temel ürünlerin bulunduğu market rafları kısa sürede boşaldı. Bazı küçük işletmelerde ürün stoklarının bir gün içinde tükendiği bildirildi.
İtalya Ulusal İstatistik Enstitüsü Istat'ın öncü verilerine göre, ülkede işlenmemiş gıda fiyatları ekim ayında yıllık yüzde 7,5 arttı. Bu oran eylül ayında yüzde 5,5 seviyesindeydi. Gıda, ev ve kişisel bakım ürünlerinden oluşan alışveriş sepetindeki fiyat artışı da yüzde 1,5'ten yüzde 2,5'e yükseldi.
Meyve, sebze, et ve balık gibi işlenmemiş gıda ürünlerindeki fiyat artışı ise ağustos ayındaki yüzde 2,7 seviyesinden yüzde 4,6'ya çıktı.
Oxford Economics İtalya Başekonomisti Nicola Nobile, enerji ve gıda fiyatlarının enflasyondaki yükselişi tetiklediğini, devam eden enerji şokuna rağmen çekirdek enflasyonun genel olarak istikrarlı kaldığını belirtti.
Fransa'da taze ürünler yüzde 8 zamlandı
Avrupa'nın büyük ekonomilerinde de gıda fiyatları ile taze ürünlerin fiyatları arasında belirgin farklılıklar görülüyor.
Fransa'da gıda fiyatları ekim ayında yıllık yüzde 1,2 artarken, taze ürünlerdeki artış yüzde 8 oldu. Bu oran eylül ayında yüzde 9,5 seviyesindeydi.
Almanya'da gıda fiyatları yıllık yüzde 0,4 yükselirken, Portekiz'de işlenmemiş gıda fiyatlarındaki artış yüzde 3,7 ile önceki ayla aynı seviyede kaldı. İspanya'da ise gıda fiyatları yükselmeye devam etmesine rağmen artış hızı yavaşladı.
Zirve Güney Kıbrıs'ta, en sert düşüş İsveç'te
AB genelinde tüm ülkeleri kapsayan eylül ayı verileri, gıda fiyatlarındaki değişimin ülkeler arasında önemli farklılıklar gösterdiğini ortaya koydu.
Gıda ve alkolsüz içecek fiyatları yıllık bazda en fazla yüzde 4 ile Güney Kıbrıs'ta arttı. Güney Kıbrıs'ı yüzde 2,7 ile İspanya, yüzde 2,6 ile Romanya, yüzde 2,5 ile Malta ve yüzde 2,4 ile Portekiz izledi.
Öte yandan, AB'nin 27 üyesinden 14'ünde gıda ve alkolsüz içecek fiyatları geçen yılın aynı dönemine göre geriledi. En belirgin düşüş yüzde 6,3 ile İsveç'te kaydedildi.
İsveç'teki gerilemede, hükümetin gıda ürünlerine uygulanan Katma Değer Vergisi'ni (KDV) yüzde 12'den yüzde 6'ya indirmesi etkili oldu. 1 Nisan'da yürürlüğe giren düzenlemenin 2027 yılı sonuna kadar uygulanması planlanıyor.
Letonya, Macaristan ve Çekya'da da gıda fiyatları yıllık bazda yüzde 3,8 ile yüzde 4,8 arasında geriledi.
Son beş yılda gıda fiyatları en fazla Doğu Avrupa'da arttı
Avrupa'da gıda fiyatlarındaki son dönemdeki sınırlı artışlar, son beş yılda yaşanan yüksek maliyet artışlarının üzerine eklendi. Eylül 2021'den bu yana, enerji fiyatlarının yükselişe geçtiği dönemden itibaren, AB genelinde gıda fiyatları yaklaşık üçte bir oranında arttı.
Ülkeler bazında bakıldığında en yüksek artışlar Doğu Avrupa'da görüldü. Macaristan'da gıda fiyatları yüzde 50'nin üzerinde yükselirken, Bulgaristan, Estonya ve Romanya'da da artış oranı yüzde 50'yi aştı. Buna karşılık Lüksemburg, İsveç ve Fransa'da beş yıllık artış yaklaşık yüzde 25 seviyesinde kaldı.
Gıda fiyatlarındaki yükselişin etkisi, hane halkı bütçelerinde gıdaya ayrılan paya göre ülkeden ülkeye farklılık gösteriyor. Özellikle Doğu Avrupa ülkelerinde gıda harcamalarının toplam bütçe içindeki payının daha yüksek olması, fiyat artışlarının aileler üzerindeki yükünü artırıyor. Bu nedenle Bükreş veya Sofya'da yaşayan bir aile için market harcamalarındaki yüzde 2'lik artış, Lüksemburg'daki bir aileye kıyasla bütçede daha büyük bir yük oluşturabiliyor.
Euro Bölgesi'nde enflasyonun yeniden yükselmesi bekleniyor
Ekonomistler, Avrupa'da genel enflasyonun önümüzdeki dönemde yükselişini sürdürebileceğini öngörüyor.
Pantheon Macroeconomics, Euro Bölgesi'nde enflasyonun ocak ayında yüzde 4,5 ile zirveye ulaşmasını bekliyor. Kuruluş ayrıca Avrupa Merkez Bankası'nın (ECB) aralık ayında faiz artırımına gideceği tahmininde bulunuyor.
Ekim ayına ilişkin veriler, kış aylarında ısınma faturalarının yükselmeye başlamasıyla birlikte gıda fiyatları üzerindeki baskının da artabileceğine işaret ediyor.