Klinik psikolog Clark “Bizi güçlendiren şey, kapasitemizin sınırlarına kadar kendimizi zorlamak ve ardından toparlanmaktır. Stres dikkati etkiler. Baskı altında yapılması gereken, önemli olana odaklı kalabilmeyi öğrenmektir,” diyor.
Başarı yalnızca altın madalya kazanmakla ölçülseydi, Olimpiyatlara katılan sporcuların neredeyse tamamı 'başarısız' sayılırdı.
ABD Olimpiyat ve Paralimpik Komitesi’nde klinik psikolog olarak görev yapan Emily Clark’ın, 6 Şubat’ta İtalya’da başlayacak Kış Olimpiyatları sırasındaki işi, sporcuların başarıyı nasıl tanımlamaları gerektiğine yardımcı olmak.
Peki başarıyı yalnızca altın madalya mı belirlemeli?
15 kişilik bir psikolojik destek ekibinin parçası olan Clark, zaferlere alışkın ancak her zaman başarısızlık riski taşıyan sporcularla çalışıyor. Ekibin alanı 'ruhsal sağlık ve zihinsel performans' olarak tanımlanıyor. Bu başlık altında motivasyon, öfke yönetimi, kaygı, yeme bozuklukları, aile sorunları, travma, depresyon, uyku, baskıyla başa çıkma, seyahat ve benzeri konular yer alıyor.
Clark’ın uzmanlık alanı ise stres yönetimi, uykunun önemi ve yüksek performanslı sporcuların yalnızca sonuca odaklanma tuzağına düşmeden en iyi performanslarını sergilemelerini sağlamak.
“Bugün birçok sporcu, zihinsel sağlığın yalnızca sporun değil hayatın da bir parçası olduğunun farkında,” diyen Clark, bu alanda kazanılan becerilerin kariyeri uzatabileceğini ya da sporu daha keyifli hale getirebileceğini söylüyor.
Başarıyı yeniden tanımlamak
ABD’nin Kış Olimpiyatları’na yaklaşık 235, Paralimpik Oyunlar’a ise 70 civarında sporcu göndermesi bekleniyor. Ancak Clark'ın sözleriyle gerçek şu: “ABD takımından gelen sporcuların çoğu altın madalya kazanamayacak. Elit sporun gerçeği bu.”
2022 Pekin Kış Olimpiyatları’nda ABD yalnızca dokuz branşta altın madalya kazandı. Olimpiyat tarihçisi Dr. Bill Mallon’a göre, Yaz ve Kış Olimpiyatları’na katılan sporcuların yüzde 70,8’i yalnızca bir kez olimpiyatlara katılıyor.
Michael Phelps gibi efsaneler ya da Mikaela Shiffrin ve Lindsey Vonn gibi yıldızlar azınlıkta.
Clark’ın sporculara verdiği temel mesaj şu: Bu, hayatınızda bir kez yaşayacağınız bir deneyim. Sürece odaklanın. Anın tadını çıkarın.
Clark “İşiniz altın madalya kazanmak değil; işiniz, yapmanız gereken şeyi en iyi şekilde yapmak. Altın madalya, o işi yaptığınızda ortaya çıkan sonuçtur,” diyor.
Ona göre mesele, başarı tanımını yeniden yapmak ve yenilgi ile aksilikler karşısında dayanıklılık geliştirmek: “Bizi güçlendiren şey, kapasitemizin sınırlarına kadar kendimizi zorlamak ve ardından toparlanmaktır. Stres dikkati etkiler. Baskı altında yapılması gereken, önemli olana odaklı kalabilmeyi öğrenmektir.”
Sporculardan örnekler
Yaz ve Kış Paralimpiyatları’nda dört altın madalya kazanan Kendall Gretsch, başarısında psikolojik desteğin önemli rol oynadığını söylüyor: “Sezonun büyük bölümünde bizimle seyahat eden bir spor psikoloğumuz var. Onunla temas kurmak ve ‘neden buradayım, bu deneyimden ne bekliyorum’ sorularını hatırlamak çok değerli.”
Amerikalı artistik patinajcı Alysa Liu, 2025 dünya şampiyonu ve 2022 Olimpiyatları’nda altıncı olmuştu. İtalya’daki oyunların favorilerinden biri.
“Bir spor psikoloğuyla çalışıyorum. İnanılmaz biri — tam anlamıyla MVP,” diyor Liu.
Buradaki MVP her zaman kullanıldığı anlamıyla 'en değerli oyuncu' değil, 'en değerli psikolog'.
Vonn: Ben kendi kendime yaptım
41 yaşındaki Amerikalı alp disiplini kayakçısı Lindsey Vonn, altıncı Olimpiyatı için pistlere dönüyor. Altı yıla yakın emekliliğin ardından, titanyum dizle yarışacak.
İki kez olimpiyat şampiyonu olan Michaela Dorfmeister, şaka yollu olarak Vonn’un 'bir psikoloğa görünmesi gerektiğini' söylemişti.
Vonn ise bu yorumu gülerek geçiştiriyor: “Ben spor psikoloğuyla büyümedim. Kayaklarımın ucuna ‘öne eğil’ ve ‘eller yukarı’ yazardım.”
“Başlangıç kapısında kendi kendime çok konuşurum,” diyor.
Uyku meselesi
En önemli konulardan biri ise uyku.
“Uyku, sporcuların birçok nedenle zorlandığı bir alan,” diyor Clark. Seyahat, geç antrenmanlar, sakatlıklar ve günlük hayat stresi bu nedenler arasında.
Psikolog Clark “Ebeveyn olan çok sayıda sporcumuz var. Özellikle çocukların küçük olduğu dönemlerde uyku ciddi biçimde bölünüyor,” diye ekliyor.
Clark, uykuyu performansın temel parçası olarak görüyor ancak yoğun günlerde genellikle geri plana itildiğini söylüyor.
Önerileri ise tanıdık ama kritik:
- Saat 15.00’ten sonra kafein almamak
- Yatmadan önce stresi azaltmak
- Her gün benzer saatlerde uyumak
- Karanlık bir odada uyumak
- 7–9 saat uyku
İki kez Paralimpiyatlara katılan ve yaklaşan oyunlarda kayak yapacak olan Dani Aravich, uyku takibini başlattığını söylüyor: “Birden fazla işi olan bir sporcuysanız, uyku her zaman bir numaralı kurtarıcınız oluyor. Zihinsel berraklığı sağlayan şey bu.”
Clark da aynı fikirde: Uyku, sağlıklı performansın temel taşıdır.”