Elon Musk, Davos'ta 'Uzayda güneş enerjili veri merkezleri kurmak son derece mantıklı. Yapay zeka için en düşük maliyetli yer uzay olacak. Bunun iki ya da en geç üç yıl içinde geçerli olacağına inanıyorum,' demişti.
Elon Musk’a ait uzay şirketi SpaceX ile yapay zekâ şirketi xAI arasında planlanan olası birleşme, onun yeni ve iddialı bir stratejiye yöneldiğini gösteriyor.
Reuters’ın perşembe günü özel haber olarak duyurduğu plana göre bu birleşme, Musk’ın yapay zeka için uzay tabanlı veri merkezleri kurma hedefine ivme kazandırabilir.
Bu hamle, Alphabet çatısı altındaki Google, Meta ve OpenAI gibi teknoloji devleriyle hızla kızışan küresel yapay zekâ rekabetinde Musk’a önemli bir avantaj sağlamayı amaçlıyor.
Uzay tabanlı yapay zekâ veri merkezleri nedir?
Henüz erken aşamada olan uzay tabanlı veri merkezleri fikri, yüzlerce güneş enerjisiyle çalışan uydunun yörüngede birbirine bağlanarak Grok veya ChatGPT gibi yapay zekâ sistemlerinin yüksek hesaplama ihtiyacını karşılamasını öngörüyor.
Savunuculara göre atmosferin üzerinde çalışmak, neredeyse kesintisiz güneş enerjisine erişim sağlıyor ve yeryüzündeki veri merkezlerinde maliyetlerin büyük bölümünü oluşturan soğutma ihtiyacını ortadan kaldırıyor. Bu da yapay zekâ işlemlerini hem daha verimli hem de uzun vadede daha düşük maliyetli hâle getirebilir.
Ancak mühendisler ve uzay uzmanları, ticari ölçekte uygulanabilirliğin henüz yıllar uzakta olduğu görüşünde. Uzay çöpleri riski, kozmik radyasyona karşı donanımın korunması, yerinde bakım imkânlarının sınırlı olması ve yüksek fırlatma maliyetleri en büyük engeller arasında sayılıyor. Deutsche Bank, ilk küçük ölçekli yörünge veri merkezi denemelerinin 2027–2028 yıllarında yapılabileceğini, yüzlerce hatta binlerce uydudan oluşan büyük ağların ise ancak 2030’lu yıllarda mümkün olabileceğini öngörüyor.
Musk neden bu projeyi istiyor?
SpaceX, Starlink internet ağı kapsamında bugüne kadar binlerce uyduyu başarıyla yörüngeye taşıyarak dünyanın en başarılı roket ve uydu şirketlerinden biri hâline geldi. Uzay tabanlı yapay zekâ hesaplaması geleceğin yönü olacaksa, bu altyapıyı kurmak veya işletmek için en avantajlı konumda olan şirket de SpaceX.
Musk, bu ay Davos’taki Dünya Ekonomik Forumu’nda (WEF) yaptığı açıklamada, “Uzayda güneş enerjili veri merkezleri kurmak son derece mantıklı. Yapay zekâ için en düşük maliyetli yer uzay olacak. Bunun iki ya da en geç üç yıl içinde geçerli olacağına inanıyorum,” dedi.
Reuters’a göre SpaceX, bu yıl içinde şirket değerini 1 trilyon doların üzerine taşıyabilecek bir halka arzı da değerlendiriyor. Elde edilecek gelirin bir bölümünün uzay tabanlı yapay zekâ merkezi uydularının geliştirilmesine ayrılması planlanıyor.
Rakipler ne yapıyor?
Jeff Bezos’un uzay şirketi Blue Origin de uzayda yapay zekâ veri merkezleri üzerine çalışmalar yürütüyor. Bezos daha önce, kesintisiz güneş enerjisinden yararlanabilen 'gigavat ölçekli' yörünge veri merkezlerinin 10–20 yıl içinde yeryüzündeki muadillerinden daha ucuz olabileceğini savunmuştu.
Nvidia destekli Starcloud ise bu geleceğe dair somut bir örnek sundu. Şirketin geçen ay Falcon 9 roketiyle fırlattığı Starcloud-1 uydusunda, şimdiye kadar uzaya gönderilmiş en güçlü yapay zeka çipi olan Nvidia H100 yer alıyor. Uydu, Google’ın açık kaynaklı Gemma modelini eğitip çalıştırarak konseptin mümkün olduğunu göstermeyi hedefliyor. Starcloud uzun vadede, toplamda yaklaşık beş gigavat işlem gücü sunan modüler bir 'hiperküme' uydu ağı kurmayı planlıyor.
Google da 'Project Suncatcher' adlı araştırma programıyla güneş enerjili uydulara yerleştirilmiş Tensor işlemcilerini birbirine bağlayarak yörüngede bir yapay zekâ bulutu oluşturmayı hedefliyor. Şirket, Planet Labs iş birliğiyle ilk prototip fırlatmasını 2027 civarında yapmayı planlıyor.
Çin ise önümüzdeki beş yıl içinde uzay tabanlı yapay zekâ veri merkezleri kurarak bir 'Uzay Bulutu' oluşturmayı hedefliyor. Devlet medyasına göre Çin’in ana uzay yüklenicisi, gigavat ölçeğinde 'uzay dijital zekâ altyapısı' inşa etmeyi öngören beş yıllık bir plan açıkladı.