Düzenlemeyi destekleyen Avrupa Parlamentosu üyesi Céline Imart, anlaşmayı “çiftçiler için tartışmasız bir başarı” olarak nitelendirdi.
Avrupa Birliği’nin bitki bazlı gıdaların et ürünlerini çağrıştıran isimleri kullanmasını sınırlayan kararı tartışma yarattı. Uzmanlar ve çevre örgütleri, AB’nin “sembolik isim tartışmalarına” odaklanmak yerine daha sürdürülebilir bir gıda sistemine geçişi hızlandırması gerektiğini savundu.
REKLAM
REKLAM
Avrupa Konseyi ile Avrupa Parlamentosu, 5 Mart’ta çiftçilerin gıda tedarik zincirinde daha güçlü bir pazarlık konumuna sahip olmasını hedefleyen düzenleme üzerinde geçici bir anlaşmaya vardı.
Tarım ürünlerinin ortak piyasa düzenlemesine (CMO) getirilen değişiklik, çiftçiler ile alıcılar arasında yazılı sözleşmeleri yaygınlaştırmayı öngörürken aynı zamanda et ürünlerine ait bazı isimlerin korunmasını da güçlendiriyor.
Düzenlemeyi destekleyen Fransız Avrupa Parlamentosu üyesi Céline Imart, anlaşmayı “çiftçiler için tartışmasız bir başarı” olarak nitelendirdi.
Imart, Parlamento’nun “steak” ve “karaciğer” gibi terimlerin yalnızca hayvansal ürünler için kullanılmasını güvence altına alarak önemli bir adım attığını söyledi.
Hangi isimler yasaklanıyor?
Yeni düzenleme kapsamında bitki bazlı ürünlerin aşağıdaki et terimlerini kullanması kısıtlanacak:
Beef, pork, chicken, lamb, steak, ribs, bacon, liver, drumstick, sirloin, chop, wing, breast, thigh gibi çok sayıda et kesimini ifade eden isimler bitki bazlı ürünlerde kullanılamayacak.
Ancak daha önce tartışılan “burger” ve “sosis” gibi yaygın terimlerin yasaklanması önerisi geri çekildi. Bu nedenle marketlerde “vegan burger” veya “vegan sosis” gibi ifadeler kullanılmaya devam edebilecek.
Kısıtlamalar ayrıca laboratuvarda hayvan hücrelerinden üretilen kültür eti için de geçerli olacak. Bu ürünler henüz ticari olarak piyasada bulunmuyor.
Üreticilere mevcut ürünleri satabilmeleri ve etiketlerini değiştirebilmeleri için üç yıllık geçiş süresi tanındı. Düzenlemenin yürürlüğe girmesi için Avrupa Parlamentosu’nda yapılacak nihai oylama gerekiyor.
Tüketicileri gerçekten yanıltıyor mu?
Yasağı savunanlar, bitki bazlı ürünlerin et terimleri kullanmasının tüketicileri yanıltabileceğini öne sürüyor.
Ancak çeşitli anketler, Avrupalı tüketicilerin bitki bazlı ürünlerde günlük dilde kullanılan isimlerin devam etmesini desteklediğini gösteriyor. Bu terimler tüketicilerin ürünün hangi gıdanın alternatifini sunduğunu anlamasını kolaylaştırıyor.
Good Food Institute adlı düşünce kuruluşu, yerleşmiş etiket uygulamalarının değiştirilmesinin tüketici dilinden kopuk olduğunu belirtti.
Kuruluşa göre yeni kurallar ayrıca hızla büyüyen bitki bazlı gıda sektöründe yeniden markalama maliyetlerini artırabilir ve uluslararası şirketlerin AB pazarına girişini zorlaştırabilir.
İklim hedefleriyle çelişiyor eleştirisi
Eleştiriler, AB’nin aynı gün iklim yasasında değişiklik yaparak 1990 seviyelerine kıyasla net sera gazı emisyonlarını yüzde 90 azaltma hedefi koymasının ardından daha da arttı.
ProVeg’in küresel CEO’su Jasmijn de Boo, sürdürülebilir gıda tercihlerinin kolaylaştırılması gerektiğini söyledi.
De Boo, bitki bazlı gıdaların genellikle daha düşük sera gazı emisyonuna ve daha az arazi kullanımına sahip olduğunu, bu nedenle politikaların bu sektörün gelişimini desteklemesi gerektiğini ifade etti.
AB’de gıda üretiminden kaynaklanan sera gazı emisyonlarının yüzde 81 ila 86’sı hayvansal ürünlerden geliyor. Buna rağmen bu ürünler toplam kalori arzının yalnızca yaklaşık yüzde 32’sini sağlıyor.
Bir hesaplamaya göre 100 gram sığır eti üretimi yaklaşık 15,5 kilogram kardonbioksit eşdeğeri emisyona yol açıyor; bu da yaklaşık 78 kilometre araba kullanmaya eşdeğer.
Hayvansal ürünlere verilen destek de tartışmalı
Geçtiğimiz ay yayımlanan bir rapor da AB’nin tarım sübvansiyonlarını gündeme getirdi.
Foodrise adlı kuruluşun analizine göre AB’nin ortak tarım politikası kapsamında 2020’de verilen 51 milyar euroluk desteğin yüzde 77’si hayvansal ürün üretimine gitti.
Rapora göre sığır ve koyun eti üretimi, düşük karbonlu alternatifler olan mercimek ve fasulyeye kıyasla 580 kat daha fazla sübvansiyon aldı.
Süt ürünleri üretimi de aynı yıl kuruyemiş ve tohum üretimine göre 554 kat daha fazla destek aldı.
Eleştirmenler, AB’nin sürdürülebilir gıda sistemine geçiş için bitki bazlı üretimi teşvik etmesi gerektiğini savunuyor. Avrupa Komisyonu ise 2003’ten bu yana doğrudan ödemelerin büyük ölçüde üretimden bağımsız hale getirildiğini ve tarım politikasının sürdürülebilirliği desteklediğini belirtiyor.