Dünyanın en kritik ticaret güzergâhlarından birini hedef alan saldırılar sürse de, İran petrol akışını korurken onlarca gemi Hürmüz Boğazı’ndan geçmeye devam ediyor.
İran ile çatışmanın başlamasından bu yana, petrol tankerleri de dahil yaklaşık 90 gemi Hürmüz Boğazı’nı geçti.
REKLAM
REKLAM
Denizcilik ve ticaret verilerine göre, su yolu fiilen kapanmış olmasına ve İran tankerlere geçiş denemesi halinde saldıracağını açıklamasına rağmen ülke milyonlarca varil petrol ihraç etmeyi sürdürüyor.
Denizcilik veri şirketi Lloyd’s List Intelligence, bu gemilerin çoğunun Batı yaptırımlarından ve denetiminden kaçınan "karanlık" geçişler yaptığını ve muhtemelen İran’la bağlantılı olduğunu belirtti.
Daha yakın dönemde Hindistan ve Pakistan bağlantılı gemiler de, hükümetlerin müzakereleri hızlandırmasıyla boğazdan geçti.
Petrol fiyatları son haftalarda varil başına 100 doların üzerine çıktı. Bunun üzerine ABD Başkanı Donald Trump, fiyatları düşürmek amacıyla müttefiklerine ve ticaret ortaklarına rotayı yeniden açmak için savaş gemileri göndermeleri çağrısında bulundu.
Hürmüz Boğazı, dünya ham petrolünün yaklaşık beşte birinin taşındığı, küresel petrol ve gaz ticareti açısından kritik bir güzergâh.
Bölgedeki gemi trafiğinin büyük bölümü, çatışmanın başladığı mart ayı başından bu yana durdu. Bölgede yaklaşık 20 gemi saldırıya uğradı.
Buna rağmen, analiz şirketi Kpler’e göre İran mart başından bu yana 16 milyon varilden fazla petrol ihraç etti.
Batı yaptırımlarının etkisini de yansıtır biçimde, en büyük alıcı olmayı Çin sürdürüyor.
Kpler analisti Ana Subasic, "İran’ın petrol ihracatında kayda değer bir direnç devam ediyor," dedi.
Danışmanlık şirketi Reddal’da müşteri direktörü olan Kun Cao ise İran’ın, petrol satışlarından gelir elde etmeyi başardığını ve aynı zamanda boğaz üzerindeki kontrolünü kullanarak "kendi ihracat damarını koruduğunu" söyledi.
İran’ın petrol ihracatına ilişkin tahminler, deniz trafiği verileriyle büyük ölçüde örtüşüyor.
Lloyd’s List Intelligence’a göre, 1-15 Mart tarihleri arasında 16 petrol tankeri dahil en az 89 gemi boğazdan geçti. Bu sayı, çatışma öncesinde günlük 100 ila 135 gemi hareketiyle karşılaştırılabilir düzeyde.
Bu gemilerin beşte birinden fazlasının İran’la bağlantılı olduğu değerlendirilirken, diğerlerinin Çin ve Yunanistan bağlantılı olduğu belirtildi.
Bazı gemiler geçişini sürdürüyor
Lloyd’s List Intelligence’a göre, Pakistan Ulusal Denizcilik Şirketi’nin kontrolündeki Pakistan bayraklı ham petrol tankeri Karachi, pazar günü Hürmüz Boğazı’ndan geçti.
Pakistan Liman İdaresi sözcüsü Shariq Amin, MT Karachi’nin hangi rotayı kullandığını doğrulamayı ya da yalanlamayı reddetti, ancak geminin kısa süre içinde güvenli şekilde Pakistan’a ulaşacağını söyledi.
Lloyd’s List Intelligence verilerine göre, Hindistan devletine ait Shipping Corporation of India’nın sahibi olduğu Hindistan bayraklı sıvılaştırılmış petrol gazı (LPG) taşıyıcıları Shivalik ve Nanda Devi de 13 ya da 14 Mart civarında boğazdan geçti.
LPG, Hindistan’da yaygın biçimde yemek pişirme yakıtı olarak kullanılıyor.
Hindistan Dışişleri Bakanı Subrahmanyam Jaishankar, Financial Times’a yaptığı açıklamada, iki geminin İran’la yapılan görüşmelerin ardından geçiş yapabildiğini söyledi.
Devlete ait haber ajansına göre Irak da petrol tankerlerinin Hürmüz Boğazı’ndan geçişine izin verilmesi için İran’la görüşmeler yürüttü.
Lloyd’s List Genel Yayın Yönetmeni Richard Meade, gemilerin "en azından belli ölçüde diplomatik müdahale eşliğinde" geçiyor olabileceğini söyledi.
Buna göre İran, bazı gemilerin kendi kıyılarına yakın seyretmesine izin vererek fiilen "güvenli bir koridor" oluşturmuş olabilir.
Gemi takip platformu MarineTraffic’te daha önce yapılan bir analize göre, boğazın yakınındaki ya da içindeki bazı gemilerin saldırı riskini azaltmak için kendilerini Çin bağlantılı olarak beyan ettiği ya da tamamı Çinli mürettebat taşıdığını bildirdiği görüldü.
Analistler, bu gemilerin Çin’in İran’la daha yakın ilişkilerinden yararlanmaya çalıştığını değerlendiriyor.
Çatışmanın başlamasından bu yana petrol fiyatları yüzde 40’tan fazla arttı. İran, ABD, İsrail ve müttefiklerine giden petrolün boğazdan geçişine izin vermeyeceği uyarısında bulundu.
ABD ise küresel arzı istikrara kavuşturmaya yardımcı olmak için İran tankerlerinin geçişine izin verdiğini açıkladı.
ABD Hazine Bakanı Scott Bessent, CNBC’ye yaptığı açıklamada, "İran gemileri zaten çıkış yapıyordu ve dünyanın geri kalanına tedarik sağlanabilmesi için buna izin verdik," dedi.
ABD, İran kıyısındaki ve ülkenin petrol ağı ile ihracatı açısından kritik önemdeki Harg Adası’ndaki askeri noktaları bombaladı. Ancak Başkan Donald Trump, İran’ın petrol altyapısına şimdilik dokunmadığını söyledi.
Cao, Hürmüz Boğazı’ndan son geçişlerin, boğazın basitçe "kapanmış" olmadığını gösterdiğini söyledi.
Cao, "Bunu, bazı trafik türlerine karşı seçici biçimde kapatılmış; buna karşılık İran ihracatı ve izin verilen sınırlı sayıdaki İran dışı geçiş için işlemeye devam eden bir hat olarak anlamak daha doğru olur," dedi.
Ancak Hollandalı banka ING’nin stratejistleri Warren Patterson ve Ewa Manthey, bir araştırma notunda, İran’ın planı "daha yüksek enerji fiyatları üzerinden acı vermekse", Hürmüz Boğazı’ndan geçmesine izin vereceği tanker sayısının çok sınırlı kalabileceğini yazdı.