Güneş enerjisi Afrika’nın en ucuz enerji kaynağı. Çin ithalatına yönelik fiyat teşviklerindeki değişiklikler maliyetleri yükseltebilir.
Çin’in indirim programlarını sona erdirmesiyle Afrika’daki güneş enerjisi kurulumlarının gelecek ay daha pahalı hale gelmesi bekleniyor.
REKLAM
REKLAM
Çin’in güneş paneli ihracatına uygulanan katma değer vergisi iade teşviklerini sona erdirme kararının 1 Nisan’da yürürlüğe girmesi öngörülüyor. Gelecek yılın başından itibaren ülke, batarya depolama ekipmanlarının üretimine yönelik teşvikleri de kademeli olarak kaldıracak.
Bu durum, büyük ölçüde ithal Çin teknolojisine bağımlı olan Afrika genelinde elektrikteki büyük açıkları kapatmak için yenilenebilir enerjiyi yaygınlaştırma çabalarını zorlaştırabilir. Ancak uzmanlar, etkinin muhtemelen yönetilebilir düzeyde kalacağını söylüyor.
“Afrika’da güneş paneli fiyatlarının artmasına muhtemelen tanık olacağız, çünkü girdilerin çoğu Çin’den geliyor,” diyor Afrika’nın temiz enerji sektörüne odaklanan enerji analisti Wangari Muchiri. “İadenin kaldırılması, özellikle nakliye, lojistik ve diğer ithalat ücretlerini de hesaba kattığınızda mevcut maliyetlere eklenecek.”
Afrika, nakliye maliyetleri, daha küçük ithalat hacimleri ve gümrük vergileri nedeniyle halihazırda diğer bölgelere kıyasla güneş enerjisi ekipmanına kayda değer ölçüde daha fazla para ödüyor.
Çin güneş enerjisi vergi iadelerini neden sona erdiriyor?
Çin’in politika değişikliği, Çinli üreticiler arasındaki sert rekabetin güneş modülü fiyatlarını 2022’de watt başına 0,22 eurodan 2025’te watt başına 0,06 euroya kadar düşürmesinin ardından yaşanan daha geniş bir dönüşümü yansıtıyor. Bu, güneş enerjisinin küresel ölçekte benimsenmesini hızlandırdı ancak birçok şirketi ağır zararlarla karşı karşıya bıraktı.
Bazı Çinli şirketler, KDV iadelerini ihracat fiyatlarına dâhil ederek bu sübvansiyonları fiilen yurtdışındaki alıcılarına aktardı. Ancak Pekin, kapasite fazlasını dizginleyip daha ileri teknolojilere yöneldikçe bu ödemeleri kısmaya başladı.
Ani bir fiyat şokundan ziyade, bu tür iadelerin ortadan kalkması fiyatları muhtemelen kademeli olarak yukarı çekecek ve küresel ölçekte daha sağlam bir taban fiyatın oluşmasına yol açacak.
“Değişiklikler önemli, ama yıkıcı değil,” diyor Afrika Güneş Enerjisi Sanayii Birliği’nin CEO’su John van Zuylen.
“Son dönemdeki güneş enerjisi patlamasının tamamı, yapay biçimde ucuz tutulan Çin fiyatlarına dayanıyordu,” diyor van Zuylen. “Bu dönem artık sona eriyor.”
“Yapısal bir iade ortadan kaldırıldığında, ihracatçılar genellikle ya maliyeti üstlenir, ya fiyatları artırır ya da uyguladıkları indirimleri azaltır,” diyor van Zuylen. “Afrika ülkeleri bunu, tek bir dramatik sıçramadan ziyade fiyatlarda kademeli bir yukarı yönlü kayma olarak hissedecektir.”
Afrika’da en ucuz enerji kaynağı güneş
Muchiri’ye göre fiyatlar mütevazı ölçüde artsa bile güneş enerjisinin, kıtanın büyük bölümünde rekabetçi kalması bekleniyor; zira hâlâ Afrika’da en ucuz enerji kaynağı konumunda.
“Panel fiyatları artsa bile dizel gibi alternatiflere kıyasla hâlâ kayda değer ölçüde daha ucuz olacak,” diyor.
“Bu durum proje maliyetlerini biraz artıracak ve tedarik zinciri sıkıntıları, sözleşmelerdeki değişiklikler, stok yapma telaşı ve sevkiyattaki tıkanıklıklar nedeniyle, Çin ithalatına büyük ölçüde bağımlı ülkelerde proje inşa süreçlerini geciktirebilir,” diyor küresel sektör derneği Küresel Güneş Konseyi’nin CEO’su Sonia Dunlop.
Güneş battıktan sonra da elektrik sağlanması açısından hayati önemde olan batarya depolama sistemleri, teşviklerin 2027’ye kadar kademeli olarak kaldırılmasıyla daha büyük bir sınamayla karşı karşıya kalabilir. Van Zuylen’e göre artan maliyetler en çok küçük ölçekli kullanıcıları etkileme potansiyeli taşıyor.
'Afrika için panellerden çok bataryalar önemli'
“Afrika için panellerden çok bataryalar önemli; çünkü şebekeden bağımsız ve yedek kullanıcılar için güneş enerjisini güvenilir kılan şey depolama,” diyor.
Nijeryalı enerji araştırma şirketi Truva Intelligence’ın kurucu ortağı Basil Abia, “Bataryalar tarihsel olarak pahalıydı ve Afrika’daki birçok güneş enerjisi kurulumu batarya olmadan inşa edildi,” diyor.
“Güneş enerjisi ile batarya depolamayı birleştiren daha fazla sistemi ancak son dönemde görmeye başladık,” diyor Abia.
Teşvikler olmasa bile güneş modüllerinin nispeten uygun fiyatlı kaldığını söylüyor. 2024 boyunca ve 2025’in başında modül fiyatları, önceki yıllarda watt başına yaklaşık 0,22 euro düzeyinden watt başına 0,06 euroya kadar keskin biçimde geriledi.
Afrika’da elektrik üretiminin artık yüzde 3’ünü karşılayan güneş enerjisine yönelik talebin, depolamanın güvenilirliği artırmasıyla birlikte büyümeyi sürdürmesi bekleniyor. Öte yandan ekipmanlarda Çin’e yüksek derecede bağımlılık, kıtanın sınırlı yerli üretim kapasitesine yönelik kaygıları da artırıyor.
“KDV teşviklerinin kaldırılması Afrika’nın temiz enerji dönüşümünü yavaşlatacak, ancak tersine çevirmeyecek,” diyor Abia. “Bu süreci yerli üretimi hızlandırmak için fırsata dönüştüren ülkeler daha güçlü çıkacak. Bunu yapmayanlar ise Pekin’in bir sonraki sanayi politikası hamlesine karşı kırılgan kalmaya devam edecek.”