Güneş enerjisi, Afrika’nın en ucuz enerji kaynağı. Çin ithalatına yönelik fiyat teşviklerindeki değişiklikler maliyetleri yükseltebilir.
Çin’in ihracat teşviklerini sona erdirme kararının, Afrika’da güneş enerjisi yatırımlarının maliyetini artırması bekleniyor. Çin’in güneş paneli ihracatına yönelik KDV iadesini kaldırma kararının 1 Nisan’da yürürlüğe girmesi planlanıyor. Ayrıca ülke, gelecek yılın başından itibaren batarya depolama ekipmanlarına yönelik teşvikleri de aşamalı olarak sonlandıracak.
REKLAM
REKLAM
Bu adımın, Afrika’da elektrik açığını kapatmaya yönelik yenilenebilir enerji yatırımlarını zorlaştırabileceği belirtiliyor. Kıta, güneş enerjisi teknolojilerinde büyük ölçüde Çin ithalatına bağımlı durumda. Ancak uzmanlar, etkinin yönetilebilir olacağını ifade ediyor.
Enerji analisti Wangari Muchiri, “Girdilerin büyük kısmı Çin’den geldiği için Afrika’da güneş paneli fiyatlarının artması muhtemel. Teşviklerin kaldırılması, nakliye ve lojistik maliyetleriyle birlikte toplam maliyeti daha da yükseltecek,” dedi.
Afrika’da güneş enerjisi ekipmanları, yüksek nakliye giderleri, düşük ithalat hacmi ve tarifeler nedeniyle halihazırda diğer bölgelere kıyasla daha pahalıya mal oluyor.
Çin, güneş enerjisi vergi iadelerini neden sona erdiriyor?
Çin’in politika değişikliği, Çinli üreticiler arasındaki sert rekabetin güneş modülü fiyatlarını 2022’de watt başına 0,22 eurodan 2025’te watt başına 0,06 euroya kadar düşürmesinin ardından yaşanan daha geniş bir dönüşümü yansıtıyor. Bu, güneş enerjisinin küresel ölçekte benimsenmesini hızlandırdı ancak birçok şirketi ağır zararlarla karşı karşıya bıraktı.
Bazı Çinli şirketler, KDV iadelerini ihracat fiyatlarına dâhil ederek bu sübvansiyonları fiilen yurt dışındaki alıcılarına aktardı. Ancak Pekin, kapasite fazlasını dizginleyip daha ileri teknolojilere yöneldikçe bu ödemeleri kısmaya başladı.
Ani bir fiyat şokundan ziyade, bu tür iadelerin ortadan kalkması fiyatları muhtemelen kademeli olarak yukarı çekecek ve küresel ölçekte daha sağlam bir taban fiyatın oluşmasına yol açacak.
Afrika Güneş Enerjisi Sanayii Birliği’nin CEO’su John van Zuylen, “Değişiklikler önemli, ama yıkıcı değil,” diyor.
“Son dönemdeki güneş enerjisi patlamasının tamamı, yapay olarak düşük tutulan Çin fiyatlarına dayanıyordu,” diyen van Zuylen, “Bu dönemin sonuna geliniyor,” ifadelerini kullandı.
Van Zuylen, “Yapısal bir teşvik kaldırıldığında ihracatçılar genellikle maliyeti üstlenir, fiyatları artırır ya da indirimleri azaltır. Afrika ülkeleri bunu ani bir sıçramadan ziyade kademeli bir fiyat artışı olarak hissedecek,” değerlendirmesinde bulundu.
Afrika’da en ucuz enerji kaynağı güneş
Muchiri’ye göre fiyatlar mütevazı ölçüde artsa bile güneş enerjisinin, kıtanın büyük bölümünde rekabetçi kalması bekleniyor; zira hâlâ Afrika’da en ucuz enerji kaynağı konumunda.
“Panel fiyatları artsa bile dizel gibi alternatiflere kıyasla hâlâ kayda değer ölçüde daha ucuz olacak,” diyor.
Küresel sektör derneği Küresel Güneş Konseyi’nin CEO’su Sonia Dunlop, “Bu durum proje maliyetlerini biraz artıracak ve tedarik zinciri sıkıntıları, sözleşmelerdeki değişiklikler, stok yapma telaşı ve sevkiyattaki tıkanıklıklar nedeniyle, Çin ithalatına büyük ölçüde bağımlı ülkelerde proje inşa süreçlerini geciktirebilir,” diyor.
Güneş battıktan sonra da elektrik sağlanması açısından hayati önemde olan batarya depolama sistemleri, teşviklerin 2027’ye kadar kademeli olarak kaldırılmasıyla daha büyük bir sınamayla karşı karşıya kalabilir. Van Zuylen’e göre artan maliyetler en çok küçük ölçekli kullanıcıları etkileme potansiyeli taşıyor.
'Afrika için panellerden çok bataryalar önemli'
Dunlop, “Afrika için panellerden çok bataryalar önemli; çünkü şebekeden bağımsız ve yedek kullanıcılar için güneş enerjisini güvenilir kılan şey depolama,” diyor.
Nijeryalı enerji araştırma şirketi Truva Intelligence’ın kurucu ortağı Basil Abia, “Bataryalar tarihsel olarak pahalıydı ve Afrika’daki birçok güneş enerjisi kurulumu batarya olmadan inşa edildi,” diyor.
Abia, “Güneş enerjisi ile batarya depolamayı birleştiren daha fazla sistemi ancak son dönemde görmeye başladık,” ifadesini kullanıyor.
Teşvikler olmasa bile güneş modüllerinin nispeten uygun fiyatlı kaldığını söylüyor. 2024 boyunca ve 2025’in başında modül fiyatları, önceki yıllarda watt başına yaklaşık 0,22 euro düzeyinden watt başına 0,06 euroya kadar keskin biçimde geriledi.
Afrika’da elektrik üretiminin artık yüzde 3’ünü karşılayan güneş enerjisine yönelik talebin, depolamanın güvenilirliği artırmasıyla birlikte büyümeyi sürdürmesi bekleniyor. Öte yandan ekipmanlarda Çin’e yüksek derecede bağımlılık, kıtanın sınırlı yerli üretim kapasitesine yönelik kaygıları da artırıyor.
Abia, “KDV teşviklerinin kaldırılması Afrika’nın temiz enerji dönüşümünü yavaşlatacak, ancak tersine çevirmeyecek,” diyor. “Bu süreci yerli üretimi hızlandırmak için fırsata dönüştüren ülkeler daha güçlü çıkacak. Bunu yapmayanlar ise Pekin’in bir sonraki sanayi politikası hamlesine karşı kırılgan kalmaya devam edecek.”