Uzmanlara göre gaz sahaları, nükleer tesisler ve deniz suyunu arıtma tesislerine yönelik saldırılar, hava, toprak ve suya zehirli kirleticiler sızdırıyor; bunun sağlık üzerindeki etkileri onlarca yıl sürebilir.
Petrol depolarından kara dumanlar yükseliyor. Enkaz parçaları Basra Körfezi'nin sularına gömülüyor. Füzeler askeri hedefleri dövüyor.
REKLAM
REKLAM
İran savaşı, tarımdan içme suyuna ve insan sağlığına kadar her şeyi tehdit eden toksik bir kimyasal, ağır metal ve diğer kirletici madde kokteylini açığa çıkardı; uzmanlar, bunun on yıllarca sürebilecek çevresel tahribat ve sağlık riskleri bırakacağı uyarısında bulunuyor.
“Kıyı bölgelerindeki tüm petrol ve gaz sahalarının yanması, oradaki bütün gemiler, yakılan ya da batırılan petrol tankerleri... bunların hepsi kirlilik demek” dedi, İranlı bilim insanı ve Birleşmiş Milletler Üniversitesi Su, Çevre ve Sağlık Enstitüsü direktörü Kaveh Madani.
“Benim gibi, yıllardır bu bölgede sürdürülebilirlik ve çevrenin korunması için mücadele eden biri için bu, adeta yıllarca geriye gitmek gibi” diye ekledi.
Birleşik Krallık merkezli, silahlı çatışmaların yol açtığı çevresel zararları izleyen kar amacı gütmeyen Conflict and Environment Observatory'nin direktörü Doug Weir, hasarın belgelenmesinin son derece güç olduğunu, şimdilik tam bir bilanço çıkarmanın imkânsız göründüğünü belirtti.
Grup, uzaktan uydu algılama ve açık kaynak istihbaratı kullanarak hasarı tespit ediyor ve insanlar, ekosistemler ile tarım arazileri için çevresel riskleri değerlendiriyor.
Weir, şu ana kadar savaşla bağlantılı çevresel açıdan kaygı verici 400'den fazla olayı kayda geçirdiklerini, ancak uydu görüntülerindeki gecikmeler ve İran'daki internet kesintisi nedeniyle hâlâ çok şeyin bilinmediğini söyledi.
Ortaya çıkan hava kirliliği çok sayıda sağlık sorununa yol açabilir
Savaşın hafızalara kazınan görüntüleri muhtemelen, hava saldırılarıyla ateşe verilen petrol altyapısından yükselen duman nedeniyle kararan gökyüzü; buna, iki hafta önce İran'ın başkenti Tahran yakınlarına yağan siyah yağmur da dahil.
Mikroskobik kurum parçacıkları akciğer ve kalp rahatsızlığı riskini artırırken, zehirli kimyasallar uzun vadede kanser riskini büyütüyor; serpintideki ağır metaller ise toprak ve su kaynaklarını kirletebilir, diyor uzmanlar.
Akaryakıt depoları ve bir rafineriye düzenlenen saldırılardan yayılan kurum, kül ve zehirli kimyasallar atmosferdeki su damlacıklarıyla birleşerek, halka içeride kalma uyarıları yapılmasına yol açan yağlı ve asidik bir yağmur olarak yeryüzüne geri döndü.
Füzelerden kaynaklanan enkaz ve kirliliğin yanı sıra üretim tesisleri ve diğer altyapıya yönelik olası saldırılar da uzmanlara göre tüm bölgede zararlı kirliliği tetikleyebilir.
“Gübre ya da gıda üretimi için amonyak üreten bir tesisi vurduğunuzda... bunlar yayılması halinde son derece toksik ve zararlı kimyasallar açığa çıkarır” dedi, Birleşmiş Milletler Üniversitesi Su, Çevre ve Sağlık Enstitüsü bünyesindeki Orta Doğu İklim ve Su Politikası programının başkanı ve İklim ve Su Girişimi'nin kurucusu Mohammed Mahmoud.
Temiz suya kesintisiz erişim büyük endişe kaynağı
Basra Körfezi bölgesindeki ülkeler içme suyu için yüzlerce tuzdan arındırma tesisine bağımlı; uzmanlara göre bu tesislerin zarar görmesi ya da suların kirlenmesi sağlık ve güvenlik açısından ciddi riskler doğuruyor.
Bölge halkı “barış zamanlarında bile temiz içme suyuna erişmekte zorlanıyor” diyen Madani, İranlı bilim insanı ve BM yetkilisi, “su altyapısına verilecek her türlü hasarın uzun vadeli etkileri olabileceğini” vurguladı.
İran, ABD hava saldırısının tuzdan arındırma tesislerinden birine zarar verdiğini açıkladı; komşu Bahreyn ise İran'ı kendi tesislerinden birine zarar vermekle suçladı. Uzmanlar, savaş uzadıkça daha fazla tesisin hedef alınmasından endişe ediyor.
Çevresel tahribatın giderilmesi onlarca yıl alabilir
Uzmanlara göre savaş sona erip İran ve diğer ülkeler yeniden inşa sürecine girerken çevresel tahribatın giderilmesi öncelik sıralamasında altlarda kalabilir.
Mahmoud'a göre öncelik enerji ve su altyapısına, üretim tesislerine ve gıda üretim merkezlerine verilecek. Özellikle körfezde ya da diğer su yollarında oluşan bazı kirlilik türlerinin “yakın zamanda ele alınacağından, hatta bazı durumlarda hiç ele alınacağından şüpheliyim” dedi.
Örneğin nüfusun son derece yoğun olduğu Tahran'da, çok sayıda saldırı yalnızca petrol altyapısını değil, binaları ve yerleşim alanlarını da vurdu; bu da öğütülmüş yapı malzemelerinden kaynaklanan zararlı kirlilik oluşturdu.
İnsanlar toza ve kimyasal maddelere maruz kalıyor; bu durum, savaş nihayet sona erip yeniden inşa süreci başlasa bile uzun süre devam edebilir.